Nhưng nhức răng đen
Hàm răng đen nhưng nhức hạt na của chị Lò Thị Kiêng (bản Pa Pe, xã Bình Lư, huyện Tam Đường, tỉnh Lai Châu).
Ấn tượng đầu tiên khi vào tới bản Hon (xã Bản Hon, huyện Tam Đường, tỉnh Lai Châu) là nụ cười chào đón của những người phụ nữ với hàm răng đen bóng.

Về hai xã Bản Hon, Bình Lư (huyện Tam Đường, tỉnh Lai Châu) một nơi có trên 90% dân số là người Lự sinh sống được chứng kiến chị Lò Thị Nọi nhuộm răng mới cảm nhận vẻ đẹp và giá trị của hàm răng đen mà chị sở hữu.

Ngày thường, chị Lò Thị Nọi (bản Pa Pe) cũng như nhiều phụ nữ dân tộc Lự vẫn giữ thói quen chà răng từ khói cây mẹt, cây xuyến lấy từ ống tre chụp khói để bộ răng ngày càng đen bóng hơn.  
Một góc bản Hon nơi có trên 90% dân số là người Lự sinh sống và những người phụ nữ còn giữ được tục nhuộm răng đen.

Nét đặc biệt là ở hàm răng đen ấy là chúng đều tăm tắp, đen bóng như hạt nhãn tạo nên nét đẹp riêng biệt không lẫn với bất cứ tộc người nào. Trải bao công phu, chịu đựng, chuẩn bị kỹ càng, chế biến chất thuốc, kiên nhẫn nhuộm răng láng bóng chị Nọi cũng như bao phụ nữ của dân tộc mình ngoài việc làm đẹp còn là một phần gìn giữ giá trị văn hóa dân tộc mình.

Trang phục ngày thường của phụ nữ dân tộc Lự ở bản Pa Pe…
… còn với một bộ váy áo hoàn chỉnh, người phụ nữ Lự phải mất 5 - 6 tháng, có khi cả năm mới hoàn thiện, từ quá trình trồng bông, xe sợi, dệt vải, nhuộm chàm rồi thêu...
… còn ngày thường, phụ nữ Lự mặc váy chàm thêu móc đơn giản để thuận tiện cho công việc.

Câu chuyện của chị Nọi về tục nhuộm răng làm sống dậy ký ức của cái thời nhuộm răng, xăm mình thuở thượng cổ xa xăm nay lại còn lưu lại trong các bản làng dân tộc Lự. Nếu trước kia, tục đeo gươm, xăm mình, để tóc, xâu tai và nhuộm răng phổ biến ở đàn ông Lự giờ thì chỉ giữ lại tục nhuộm răng đen ở chị em phụ nữ, các tục khác nói chung không còn.

Bến nước ở bản Hon, nơi tập trung sinh hoạt vào chiều muộn sau ngày lao động của phụ nữ dân tộc Lự.

Nhuộm răng cũng như người dưới xuôi vẽ tranh sơn mài, trước cần phải có một mặt nền sạch sẽ. Thường trong luôn hai, ba ngày, các chị phải đánh răng, xỉa răng với vỏ cau khô hay than bột trộn với muối sống hầm chín rồi súc miệng với rượu trắng…

Trang phục truyền thống của phụ nữ dân tộc Lự hết sức ấn tượng với những họa tiết hoa văn tinh xảo, độc đáo.

Tiếp sau, họ lên rừng lấy cây mẹt, cây xuyến cắt thành từng khúc nhỏ, đem đốt và dùng ống tre chụp lấy khói. Thứ khói này là thuốc nhuộm dùng để chà răng khoảng vài lần trong ngày, nhất là trước khi đi ngủ để có một bộ răng đen bóng. Cũng bởi  quan niệm răng đen mới là răng đẹp nên cô gái Lự nào nhuộm răng đen mới có nhiều chàng trai để ý.

Đến bản làng của đồng bào dân tộc Lự còn ấn tượng bởi không gian của nhà sàn, ngôi nhà chính với một cầu thang lên xuống, hướng cầu thang lên nhà
được làm từ phía sau nhà với mục đích tránh làn gió độc và tránh tà ma vào nhà.

Bản Hon, xã Bình Lư là những nơi có nhiều bản làng vẫn còn ẩn chứa những nét văn hóa đặc sắc của cộng đồng các dân tộc, trong đó ấn tượng nhất là tục nhuộm răng đen. Các giá trị văn hóa của đồng bào dân tộc Lự được giữ gìn như một bảo tàng sống, đang và sẽ trở thành một trong những khám phá lý tưởng của du khách trên hành trình của "vòng cung Tây Bắc"./.

Trọng Chính
Thế Công

Bài viết cùng tác giả Nhà báo Trọng Chính »

Nên đọc
Ý kiến của bạn

Bạn còn 500/500 ký tự


TOP