Thích
Theo quy định tại Điều 43 Luật Xây dựng 2025 (có hiệu lực từ ngày 1/7/2026), nguyên tắc chung là trước khi khởi công xây dựng, chủ đầu tư phải được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp giấy phép xây dựng. Tuy nhiên, luật cũng quy định nhiều trường hợp được miễn thủ tục này nhằm đơn giản hóa quy trình đầu tư, đồng thời vẫn đảm bảo yêu cầu quản lý nhà nước trong lĩnh vực xây dựng.
Cụ thể, các công trình không phải xin giấy phép xây dựng bao gồm: công trình bí mật nhà nước; công trình xây dựng trong tình huống khẩn cấp, cấp bách; công trình thuộc dự án đầu tư công đặc biệt; công trình thực hiện theo thủ tục đầu tư đặc biệt; công trình xây dựng tạm theo quy định của pháp luật; và các công trình được xây dựng trên đất phục vụ mục đích quốc phòng, an ninh theo quy định của pháp luật về đất đai.
Nhiều trường hợp trường hợp miễn giấy phép xây dựng nhưng vẫn phải thông báo khởi công. Ảnh minh họa
Bên cạnh đó, các công trình thuộc dự án đầu tư công do Thủ tướng Chính phủ hoặc người đứng đầu các cơ quan trung ương, bộ, ngành và địa phương quyết định đầu tư cũng thuộc diện miễn giấy phép xây dựng.
Luật cũng miễn giấy phép đối với các công trình xây dựng theo tuyến đi qua từ hai đơn vị hành chính cấp tỉnh trở lên, hoặc các công trình xây dựng theo tuyến nằm ngoài khu vực được định hướng phát triển đô thị theo quy hoạch đã được phê duyệt. Ngoài ra, một số công trình đặc thù như công trình trên biển thuộc dự án đầu tư xây dựng ngoài khơi đã được giao khu vực biển; cảng hàng không, công trình trong cảng hàng không và các công trình bảo đảm hoạt động bay ngoài cảng hàng không cũng không phải thực hiện thủ tục cấp phép xây dựng.
Một số loại công trình khác cũng được miễn giấy phép, như công trình quảng cáo không thuộc đối tượng phải cấp phép xây dựng theo quy định của pháp luật về quảng cáo, hoặc các công trình hạ tầng kỹ thuật viễn thông thụ động.
Đối với các dự án đầu tư xây dựng đã được cơ quan chuyên môn về xây dựng thẩm định Báo cáo nghiên cứu khả thi hoặc Báo cáo nghiên cứu khả thi điều chỉnh và đã được phê duyệt theo quy định, việc xin giấy phép xây dựng cũng không còn bắt buộc.
Luật Xây dựng 2025 cũng cho phép miễn giấy phép đối với công trình xây dựng cấp IV và nhà ở riêng lẻ dưới 7 tầng, có tổng diện tích sàn xây dựng dưới 500m2, với điều kiện công trình không nằm trong các khu chức năng, khu vực phát triển đô thị theo quy hoạch chung; không thuộc khu dân cư nông thôn hoặc khu vực xây dựng đã được xác định trong quy hoạch chung xã; và không nằm trong khu vực đã ban hành quy chế quản lý kiến trúc.
Ngoài ra, các công trình sửa chữa, cải tạo bên trong công trình hoặc cải tạo mặt ngoài nhưng không tiếp giáp với tuyến đường trong đô thị có yêu cầu quản lý kiến trúc cũng được miễn giấy phép, với điều kiện việc cải tạo không làm thay đổi mục đích, công năng sử dụng, không ảnh hưởng đến an toàn kết cấu chịu lực của công trình và vẫn bảo đảm các yêu cầu về phòng cháy chữa cháy, bảo vệ môi trường cũng như khả năng kết nối hạ tầng kỹ thuật.
Mặc dù được miễn giấy phép xây dựng, Luật Xây dựng 2025 vẫn quy định nghĩa vụ thông báo khởi công đối với nhiều trường hợp. Theo đó, trước khi triển khai thi công, chủ đầu tư các công trình thuộc các nhóm nêu trên (điểm a, b, c, d, đ, e, g và h khoản 2 Điều 43) phải gửi thông báo khởi công đến cơ quan quản lý nhà nước về xây dựng tại địa phương nơi công trình được thực hiện.
Quy định này không áp dụng đối với các công trình bí mật nhà nước, công trình xây dựng khẩn cấp hoặc cấp bách, công trình xây dựng tạm và nhà ở riêng lẻ của hộ gia đình, cá nhân. Việc thông báo khởi công được thực hiện theo phân cấp quản lý của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh nhằm giúp cơ quan chức năng theo dõi và kiểm soát hoạt động xây dựng trên địa bàn.
