Đẩy nhanh giải ngân vốn đầu tư công, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế

Áp lực giải ngân vẫn lớn

Theo báo cáo của Bộ Tài chính, lũy kế thanh toán vốn đầu tư công từ đầu năm đến ngày 31/10/2026 đạt 708.567,4 tỷ đồng, bằng 74,1% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao (955.867,4 tỷ đồng). So với cùng kỳ năm 2025, tỷ lệ giải ngân tăng 19,7%, số vốn giải ngân tăng thêm 217.524,1 tỷ đồng.

Trong đó, vốn ngân sách trung ương giải ngân đạt 182.047,2 tỷ đồng, bằng 59,6% kế hoạch; vốn ngân sách địa phương đạt 526.520,2 tỷ đồng, bằng 81% kế hoạch. Nếu không tính 30.675,4 tỷ đồng vốn ngân sách địa phương dành để thực hiện tiết kiệm 5% chi đầu tư công, dự kiến bố trí cho Dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, tỷ lệ giải ngân đạt 76,6%.

Kết quả trên cho thấy tiến độ giải ngân đã có chuyển biến tích cực, nhất là trong tháng 10. Tuy nhiên, khối lượng vốn cần thực hiện trong những tháng cuối năm vẫn còn rất lớn. Đáng chú ý, số vốn kế hoạch các năm trước được phép kéo dài sang năm 2026 mới giải ngân 67.519,4 tỷ đồng, đạt 49% kế hoạch 137.710,2 tỷ đồng.

Theo Bộ Tài chính, một trong những nguyên nhân chính khiến tiến độ giải ngân chưa đạt kỳ vọng là vướng mắc trong công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và giải phóng mặt bằng. Việc xác định nguồn gốc đất, hoàn thiện hồ sơ pháp lý, xây dựng phương án bồi thường tại một số dự án còn kéo dài.

Bên cạnh đó, tình trạng thiếu hụt hoặc giá vật liệu xây dựng tăng, đặc biệt là đất đắp, cát, đá, cùng với chi phí nhiên liệu, vận chuyển và nhân công gia tăng đã ảnh hưởng đến tiến độ thi công. Một số dự án còn chậm ở khâu chuẩn bị đầu tư, điều chỉnh thủ tục, phối hợp giữa các cơ quan chưa hiệu quả; hồ sơ nghiệm thu, thanh toán chưa được hoàn thiện kịp thời.

Ngoài ra, điều kiện thời tiết không thuận lợi, mưa lớn, sạt lở tại một số địa bàn miền núi và khu vực miền Trung cũng ảnh hưởng đến việc thi công...

Tập trung tháo gỡ điểm nghẽn

Để tạo chuyển biến thực chất trong những tháng cuối năm, một trong những giải pháp đáng chú ý là tăng cường kiểm tra, giám sát và đánh giá tiến độ giải ngân bằng các tiêu chí cụ thể, gắn kết quả thực hiện với trách nhiệm của từng bộ, ngành, địa phương và người đứng đầu.

Theo Bộ Tài chính, các bộ, ngành, địa phương cần rà soát từng dự án, xác định rõ nội dung còn vướng, cơ quan chịu trách nhiệm và thời hạn xử lý; chủ động phối hợp với chủ đầu tư để đẩy nhanh bàn giao mặt bằng, tạo điều kiện cho nhà thầu tổ chức thi công.

Đối với khó khăn về vật liệu xây dựng, các bộ, ngành, địa phương cần rà soát nhu cầu của từng công trình, chủ động phương án bảo đảm nguồn cung, phối hợp xử lý những vướng mắc thuộc thẩm quyền để không làm gián đoạn thi công. Những khó khăn vượt thẩm quyền cần được tổng hợp, báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét, giải quyết kịp thời.

Các chủ đầu tư cần chủ động rà soát tiến độ thực hiện, khối lượng hoàn thành và kế hoạch thanh toán của từng dự án. Khi khối lượng công việc đã được nghiệm thu, hồ sơ thanh toán cần được lập và gửi ngay, tránh tình trạng công trình đã hoàn thành khối lượng nhưng chậm hoàn thiện thủ tục, dẫn đến vốn chưa được thanh toán kịp thời.

Bên cạnh đó, các cơ quan cần duy trì cơ chế giao ban tiến độ định kỳ, cập nhật tình hình giải ngân theo tuần, theo tháng; phân loại dự án theo khả năng hoàn thành và khả năng hấp thụ vốn để có phương án điều hành phù hợp. Đối với dự án có khả năng giải ngân tốt nhưng thiếu vốn, cần xem xét điều chuyển vốn từ dự án chậm triển khai, có nguy cơ không sử dụng hết vốn, sang dự án có nhu cầu và khả năng thực hiện theo đúng quy định.

Đặc biệt, phải gắn kết quả giải ngân với trách nhiệm người đứng đầu. Đây là một trong những căn cứ quan trọng để đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của tập thể, cá nhân được giao quản lý vốn và tổ chức thực hiện dự án. Những đơn vị liên tục chậm tiến độ, không có chuyển biến dù đã được tháo gỡ khó khăn cần được kiểm điểm, làm rõ trách nhiệm.

Theo Bộ Tài chính, phương án chấm điểm từ tháng 10 đã tạo tác động tích cực, thúc đẩy các bộ, cơ quan trung ương và địa phương chủ động xây dựng kế hoạch giải ngân, triển khai các biện pháp đẩy nhanh tiến độ thực hiện dự án. Một số đơn vị còn nghiên cứu xây dựng tiêu chí đánh giá nội bộ đối với các đơn vị trực thuộc và chủ đầu tư, qua đó theo dõi tiến độ, kịp thời nhận diện khó khăn, vướng mắc và xác định trách nhiệm xử lý.