Giải Báo chí Quốc gia: Những tác phẩm chạm đến trái tim và lay động dư luận

Đây không chỉ là sự kiện nghề nghiệp quan trọng nhất của giới báo chí cả nước mà còn là dấu mốc đặc biệt của chặng đường 20 năm hình thành và phát triển Giải Báo chí Quốc gia - giải thưởng cao quý tôn vinh những tác phẩm xuất sắc nhất của nền báo chí cách mạng Việt Nam.

Vinh danh những bước chân dấn thân

Theo ông Lê Quốc Minh, Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam, Chủ tịch Hội đồng Chung khảo Giải Báo chí Quốc gia lần thứ XX, từ ngày 29/3/2007, Thủ tướng Chính phủ ký Quyết định số 369/QĐ-TTg phê duyệt Đề án Giải Báo chí Quốc gia, đến nay giải thưởng đã bước sang mùa thứ 20.

Nhìn lại quy mô và chất lượng mùa giải năm nay, có thể thấy sự trưởng thành không ngừng của nền báo chí cách mạng Việt Nam. Số lượng tác giả, tác phẩm và cơ quan báo chí tham gia tiếp tục đạt những con số ấn tượng, bao phủ mọi vùng miền của đất nước, từ các cơ quan báo chí chủ lực quốc gia đến các cơ quan báo chí địa phương.

Năm 2025 là năm có nhiều sự kiện trọng đại của đất nước, dấu mốc 100 năm Ngày Báo chí cách mạng Việt Nam. Các tác phẩm lọt vào vòng chung khảo đã phản ánh sinh động, toàn diện những sự kiện chính trị lớn cùng các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh và đối ngoại của đất nước.

Ban Tổ chức Giải Báo chí Quốc gia cho biết, nhận được sự tham gia của 34 Hội Nhà báo tỉnh, thành phố; 20 liên chi hội và 33 chi hội trực thuộc với tổng số 1.752 tác phẩm dự giải. Trong đó, 1.692 tác phẩm đủ điều kiện theo quy định. Từ 1.692 tác phẩm thuộc 13 loại giải, Hội đồng Sơ khảo đã lựa chọn 177 tác phẩm vào vòng chung khảo.

Tiếp đó, Hội đồng Giải Báo chí Quốc gia đã lựa chọn 123 tác phẩm xuất sắc để trao giải, gồm 11 giải A, 26 giải B, 50 giải C và 36 giải Khuyến khích. Những tác phẩm được vinh danh không chỉ thể hiện trình độ nghiệp vụ, bản lĩnh chính trị và trách nhiệm xã hội của người làm báo mà còn phản ánh sinh động những vấn đề lớn của đất nước, góp phần tạo dựng sự đồng thuận xã hội.

Dấu ấn nổi bật của mùa giải năm nay là sự xuất hiện của nhiều tác phẩm chính luận, điều tra và đa phương tiện có chiều sâu, bám sát hơi thở cuộc sống. Qua mỗi tác phẩm, có thể cảm nhận rõ sự dấn thân, những bước chân miệt mài và công sức đầu tư lớn của các nhà báo trước những vấn đề thời sự nóng bỏng.

Từ sự thật đến khát vọng kiến tạo tương lai

Loạt bài “Kiến thiết không gian bảo tồn: Mệnh lệnh sống còn, trách nhiệm với tương lai” của nhóm tác giả Báo điện tử VietnamPlus (Thông tấn xã Việt Nam). Tác phẩm phản ánh một trong những mối đe dọa lớn nhất đối với các khu bảo tồn hiện nay là hoạt động nổ mìn khai thác đá phục vụ sản xuất xi măng, đặc biệt là tình trạng khai thác ngoài quy hoạch gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng.

Thực trạng này không chỉ khiến người dân sống quanh các vùng mỏ phải hứng chịu bụi bẩn, ảnh hưởng đến đời sống và sức khỏe mà còn đẩy nhiều loài sinh vật đặc hữu, quý hiếm đến gần nguy cơ tuyệt chủng, làm chậm quá trình phát triển kinh tế xanh. Loạt bài không chỉ gióng lên hồi chuông cảnh báo mà còn đề xuất nhiều giải pháp căn cơ, cấp thiết nhằm gìn giữ các không gian bảo tồn và những “lá phổi xanh” của đất nước.

Loạt 5 bài “Vận hành chính quyền địa phương hai cấp: Đổi mới mô hình quản trị, xây dựng bộ máy công bộc vì dân” của Báo Hà Nội Mới phản ánh thực tiễn vận hành tại cấp cơ sở - nơi trực tiếp triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Tác phẩm ghi nhận nhiều vấn đề nổi cộm như tình trạng quá tải công việc ở cấp xã, thiếu cán bộ chuyên môn sâu, áp lực giải quyết thủ tục hành chính ngày càng lớn trong khi cơ sở vật chất, hạ tầng công nghệ và cơ chế phối hợp còn bất cập.

Bên cạnh đó, loạt bài cũng ghi nhận nhiều chuyển biến tích cực khi nhiều cán bộ chuyển từ tư duy “quản lý” sang “phục vụ”, chủ động đưa dịch vụ hành chính đến gần người dân hơn. Từ thực tiễn đó, tác phẩm nhấn mạnh yếu tố quyết định thành công của mô hình chính là chất lượng đội ngũ cán bộ và năng lực vận hành bộ máy ở cơ sở.

Báo chí điều tra tiếp tục khẳng định vai trò xung kích với nhiều tác phẩm giàu tính phát hiện. Loạt bài “Bóc trần đường dây ‘bức tử’ rừng xanh” của Báo Nông thôn Ngày nay lần theo từng dấu vết của các đối tượng phá rừng, chỉ rõ những thủ đoạn tinh vi cùng các kẽ hở trong công tác quản lý.

Trong khi đó, loạt phóng sự điều tra “Phù phép rau trôi nổi vào bữa ăn học đường” của Báo điện tử Dân Việt gây chú ý khi phanh phui tình trạng thực phẩm không rõ nguồn gốc được đưa vào trường học, gióng lên hồi chuông cảnh báo về an toàn thực phẩm và sức khỏe học sinh.

Những vấn đề phát triển bền vững, bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu cũng được nhiều tác phẩm đề cập sâu sắc. Loạt bài “Quản trị rủi ro thiên tai - Nhìn từ mưa lũ lịch sử” của Ban Thời sự, Đài Tiếng nói Việt Nam không chỉ phân tích nguyên nhân của các đợt thiên tai cực đoan mà còn chỉ ra những bất cập trong quy hoạch, quản lý tài nguyên và vận hành thủy điện.

Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, báo chí hiện đại cũng cho thấy khả năng thích ứng và sáng tạo không ngừng. Tác phẩm điều tra “Nhà tù vô hình: Giải mã chiêu trò bắt cóc online” của Đài Truyền hình Thành phố Hồ Chí Minh (HTV) là lời cảnh tỉnh sâu sắc trước những cạm bẫy công nghệ.

Tác phẩm không chỉ phản ánh mặt trái của công nghệ mà còn cho thấy sự biến tướng ngày càng tinh vi của tội phạm xuyên quốc gia trong thời đại số. Qua đó, chương trình góp phần nâng cao nhận thức, trang bị kỹ năng tự bảo vệ cho người dân trước những nguy cơ trên không gian mạng.

Giữ lửa sự thật, lan tỏa niềm tin

Không chỉ nhận được đánh giá tích cực từ Hội đồng Giải Báo chí Quốc gia và các chuyên gia, mùa giải năm nay còn thu hút sự quan tâm đặc biệt của nhiều lãnh đạo cơ quan báo chí, phóng viên và độc giả.

Theo nhà báo Trần Tiến Duẩn, Tổng Biên tập Báo điện tử VietnamPlus, để tạo ra những tác phẩm có giá trị, tòa soạn luôn yêu cầu phóng viên giữ vững đạo đức nghề nghiệp, dấn thân và cống hiến hết mình, hướng tới mục tiêu không chỉ đạt giải thưởng mà còn thu hút, giữ chân độc giả.

Theo nhà báo Trần Tiến Duẩn, các tác phẩm báo chí chất lượng cần cung cấp thông tin phong phú, đa chiều, giúp công chúng tiếp cận vấn đề từ nhiều góc nhìn, đồng thời bảo đảm tính chính xác, khách quan và an toàn. Với các tác phẩm điều tra, phóng viên càng phải kiên trì làm rõ những góc khuất, phản ánh đúng bản chất sự việc, phân tích nguyên nhân, thực trạng và đề xuất giải pháp một cách thuyết phục.

Bên cạnh nội dung, báo chí cần phát huy tối đa thế mạnh đa phương tiện thông qua hình ảnh, video, đồ họa và báo chí dữ liệu để tăng sức hấp dẫn cũng như hiệu quả truyền tải thông tin. Người làm báo phải theo đuổi vấn đề đến cùng, chủ động tìm tòi, không ngại khó khăn và chú trọng những chi tiết đắt giá để tạo dấu ấn cho tác phẩm.

Đề cập đến yếu tố làm nên giá trị riêng của người làm báo, đặc biệt với những tác giả có tác phẩm đoạt Giải Báo chí Quốc gia lần thứ XX, nhà báo Nguyễn Thị Bích Hồng, thành viên nhóm tác giả loạt bài “Tuyên chiến với IUU” của Ban Biên tập tin Kinh tế (Thông tấn xã Việt Nam) thạm gia Giải, cho rằng trong bối cảnh báo chí chuyển đổi số mạnh mẽ, công nghệ và trí tuệ nhân tạo có thể hỗ trợ người làm báo rất nhiều, từ tổng hợp dữ liệu, phân tích thông tin đến sản xuất nội dung.

“Tuy nhiên, công nghệ không thể thay thế những bước chân đi thực địa, sự đồng cảm trước những mất mát do thiên tai hay trách nhiệm trong từng câu chữ trước khi được công bố. Với tôi, giá trị lớn nhất của người làm báo là trách nhiệm đối với công chúng, bản lĩnh bảo vệ sự thật và khát vọng góp phần vào sự phát triển bền vững của đất nước”, nhà báo Nguyễn Thị Bích Hồng chia sẻ.

Đến Hải Phòng đưa tin về Giải Báo chí Quốc gia lần thứ XX và các sự kiện liên quan, phóng viên Nguyễn Văn Nhất (Báo Xây Dựng) chia sẻ, một tác phẩm báo chí hay không chỉ dừng lại ở việc phát hiện, cảnh báo các vấn đề xã hội mà còn phải khơi mở giải pháp và tạo động lực cho sự thay đổi. Bên cạnh đó, tác phẩm báo chí xuất sắc còn có sức mạnh kết nối và lan tỏa những điều tốt đẹp trong cộng đồng. Mỗi câu chuyện nhân văn, tấm gương vượt khó hay sáng kiến vì lợi ích chung đều có thể khơi dậy niềm tin, sự sẻ chia và trách nhiệm xã hội”

Ở góc độ độc giả, nhiều người cho rằng tác phẩm đoạt Giải Báo chí Quốc gia không chỉ sắc sảo trong phát hiện vấn đề, giàu chiều sâu thông tin, hiện đại trong cách thể hiện mà còn tạo được sức lan tỏa mạnh mẽ, góp phần thúc đẩy những thay đổi tích cực trong xã hội. Họ kỳ vọng ở đó sự công tâm, tiếng nói bảo vệ lẽ phải và những giải pháp thiết thực vì cuộc sống của người dân.

Theo anh Bùi Văn Hoàng- một người kinh doanh tại phường Vĩnh Phúc, tỉnh Phúc Thọ: “Giá trị lớn nhất của báo chí và những tác phẩm chất lượng cao là biến những trăn trở của cuộc sống thành động lực hành động; góp phần đẩy lùi cái xấu, cái tiêu cực và lan tỏa những điều tốt đẹp trong cộng đồng”.

Giải Báo chí Quốc gia lần thứ XX không chỉ là dịp tôn vinh những tác giả, nhóm tác giả xuất sắc mà còn là cơ hội nhìn lại hành trình 20 năm đồng hành cùng sự phát triển của đất nước. Từ dấu mốc ý nghĩa ấy, báo chí cách mạng Việt Nam tiếp tục khẳng định vai trò tiên phong trên mặt trận tư tưởng - văn hóa, xứng đáng là tiếng nói của Đảng, Nhà nước và là diễn đàn tin cậy của nhân dân trong kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc.