Nâng chuẩn hạ tầng công nghiệp: Chiến lược đón sóng bán dẫn, tránh "bẫy" gia công của Bắc Ninh

Bằng cách nâng chuẩn hạ tầng theo tiêu chí xanh và bền vững, Bắc Ninh đang biến bất động sản công nghiệp thành "màng lọc kỹ thuật" để dọn tổ đón sóng bán dẫn tỷ USD, kiên quyết nói không với "bẫy" gia công giá rẻ.

Thống kê từ Savills Việt Nam cho thấy, trong nửa đầu năm 2026, khu vực miền Bắc đã thu hút 274 dự án sản xuất mới với tổng vốn FDI đăng ký đạt 8,63 tỷ USD, chiếm tới 80,5% tổng vốn FDI sản xuất mới của cả nước. Trong đó, Bắc Ninh nổi lên với 111 dự án sản xuất mới, cao nhất cả nước, tiếp tục khẳng định vị thế dẫn đầu nhờ hệ sinh thái công nghiệp đã được hình thành bài bản.

Theo Báo cáo tình hình kinh tế - xã hội tỉnh Bắc Ninh, thu hút đầu tư 8 tháng đầu năm 2026 đạt nhiều diễn biến tích cực với tổng vốn quy đổi ghi nhận hơn 17,69 tỷ USD. Trong đó, riêng tháng 8 mang về 3,79 tỷ USD vốn đầu tư quy đổi.

Tính chung 8 tháng, toàn tỉnh đã cấp mới cho 153 dự án đầu tư trong nước với tổng vốn đăng ký hơn 341.580 tỷ đồng, cùng 234 dự án FDI với tổng vốn đăng ký hơn 1 tỷ USD. Bên cạnh các dự án mới, hoạt động mở rộng đầu tư diễn ra mạnh mẽ khi ghi nhận 86 dự án trong nước bổ sung khoảng 24.926 tỷ đồng và 194 dự án FDI điều chỉnh tăng thêm hơn 2,1 tỷ USD.

Tuy nhiên, đằng sau dòng vốn nước ngoài hàng tỷ USD, phần lớn dự án hiện hữu vẫn thuộc các công đoạn lắp ráp gia công thâm dụng lao động, giá trị gia tăng giữ lại địa phương chưa tương xứng trong khi quỹ đất công nghiệp là có hạn. Khi lợi thế giá rẻ dần biến mất, nếu vẫn giữ tư duy "bán đất thô lấy số lượng", địa phương sẽ tự đẩy mình vào chiếc bẫy gia công - nơi các dự án ngoại đến nhanh vì đất rẻ, ưu đãi nhiều, nhưng cũng sẵn sàng rời đi khi tìm thấy một bến đỗ rẻ hơn.

Cảnh báo về nguy cơ này, nhiều chuyên gia nhận định, trình độ công nghiệp Việt Nam vẫn cơ bản là sản xuất gia công, chưa chạm được nhiều đến tự động hóa, số hóa. Theo các chuyên gia, những điểm yếu về năng lực, công nghệ và chuỗi cung ứng nếu không sớm khắc phục sẽ làm tăng nguy cơ lún sâu vào "bẫy" gia công. Khi đó, nền kinh tế sẽ chỉ đóng vai trò gia công, lắp ráp ở tầng đáy mà không giữ lại được giá trị gia công thực chất

Thực tế phát triển công nghiệp ở khu vực Đông Nam Á, điển hình là trường hợp của Thái Lan và Philippines, đã cho thấy những bài học nhãn tiền về tình trạng này. Thái Lan từng đón dòng vốn FDI khổng lồ để trở thành trung tâm lắp ráp ô tô và linh kiện điện tử hàng đầu khu vực, trong khi Philippines cũng sớm thu hút các tập đoàn vi mạch từ những năm 1980. Thế nhưng, do chỉ dừng lại ở việc cung cấp mặt bằng lắp ráp đơn thuần mà không kịp thời nâng chuẩn hạ tầng kỹ thuật chuyên sâu, cả hai quốc gia dần hụt hơi. Khi chi phí mặt bằng và nhân công tăng cao, nguồn vốn FDI gia công lập tức tìm đường sang các thị trường rẻ hơn, khiến nền kinh tế 2 quốc gia này kẹt lại suốt nhiều thập kỷ ở phân khúc gia công giá trị thấp.

Trái ngược với kịch bản đó, tại Malaysia, đặc biệt là bang Penang, từ xuất phát điểm làm gia công giá rẻ đã chủ động nâng cấp toàn bộ hạ tầng khu công nghiệp lên tiêu chuẩn kỹ thuật số và phòng sạch khắt khe. Nước đi này đã giúp Malaysia sàng lọc hiệu quả dòng vốn FDI, tự tin từ chối các dự án gia công thô sơ để hút trọn các tập đoàn công nghệ lõi. Ngày nay, quốc gia này đã trở thành cứ điểm sản xuất chiến lược, chiếm tới 13% thị phần đóng gói và kiểm thử vi mạch toàn cầu.

Hai ngã rẽ trên đặt ra bài toán lớn cho Bắc Ninh: Nếu chỉ tiếp tục dùng đất sạch để hút các dự án FDI lắp ráp đại trà, địa phương sẽ sớm lặp lại vết xe đổ của các nền kinh tế đi trước. Ngược lại, kiên quyết nâng chuẩn bất động sản công nghiệp để chọn lọc dòng vốn FDI bán dẫn chất lượng cao chính là con đường duy nhất để bứt phá.

Phân tích về tiêu chuẩn lựa chọn mặt bằng của các tập đoàn quốc tế, ông John Campbell, Giám đốc, Trưởng bộ phận Dịch vụ Công nghiệp tại Savills Việt Nam khẳng định, phát triển bền vững và khu công nghiệp sinh thái hiện nay không còn là một lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc đối với các nhà đầu tư công nghệ cao toàn cầu.

Theo vị đại diện Savills Việt Nam, bên cạnh yếu tố chi phí, tiêu chuẩn ESG và các chứng chỉ công trình xanh như LEED, EDGE cũng đang dần trở thành một phần tất yếu trong quyết định thuê kho xưởng. Nhiều tập đoàn đa quốc gia và các nhà bán lẻ lớn hiện yêu cầu cơ sở sản xuất, lưu trữ phải đạt chứng chỉ xanh; khi đó, các tiện ích bền vững như năng lượng mặt trời áp mái, hệ thống chiếu sáng LED hay công nghệ tái chế nước tuần hoàn chính là yếu tố tạo nên lợi thế cạnh tranh vượt trội để thu hút và giữ chân các doanh nghiệp dẫn đầu chuỗi cung ứng.

Trên tinh thần xây dựng tỉnh trở thành cực tăng trưởng phía Bắc, từ đầu năm 2026, Bắc Ninh đặt mục tiêu trọng tâm là phát triển công nghiệp công nghệ cao, công nghiệp hỗ trợ tiên tiến, công nghiệp bán dẫn, kinh tế số, dịch vụ chất lượng cao và đô thị hiện đại. Để đạt được mục tiêu trên, kế hoạch của tỉnh là thực hiện tốt các giải pháp đột phá, bao gồm đột phá về hạ tầng chiến lược, trong đó có hạ tầng khu, cụm công nghiệp thế hệ mới.

Tại buổi làm việc với tỉnh Bắc Ninh hồi tháng 7 về việc thực hiện các giải pháp tăng trưởng kinh tế 2 con số, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng đã chỉ đạo, tỉnh cần chuyển mạnh từ vị thế "cứ điểm sản xuất, lắp ráp quy mô lớn" sang trung tâm công nghiệp công nghệ cao, có năng lực tham gia sâu hơn vào các khâu có giá trị gia tăng cao của chuỗi giá trị toàn cầu; giảm dần sự phụ thuộc vào khu vực FDI thông qua phát triển doanh nghiệp trong nước, nâng tỉ lệ nội địa hóa, hình thành mạng lưới doanh nghiệp vệ tinh, doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ có đủ năng lực tham gia chuỗi cung ứng của các tập đoàn lớn.

Phó Thủ tướng cũng yêu cầu tỉnh thu hút các dự án mới, nhất là trong lĩnh vực điện tử, bán dẫn, AI, công nghệ số, thiết bị thông minh phải gắn với yêu cầu về chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực, nghiên cứu - phát triển, sử dụng nhà cung ứng tại chỗ, tiêu chuẩn môi trường và đóng góp dài hạn cho nền kinh tế địa phương.

Vừa qua, trả lời phỏng vấn Báo và Phát thanh, Truyền hình Bắc Ninh, Chủ tịch UBND tỉnh Bắc Ninh Phạm Hoàng Sơn đánh giá, tỉnh đã hình thành một nền công nghiệp có mức độ hội nhập quốc tế cao, đặc biệt trong lĩnh vực điện tử, công nghệ cao. Đây là lợi thế rất lớn, nhưng đồng thời cũng đặt ra yêu cầu phải chuyển từ lợi thế về quy mô sản xuất sang lợi thế về công nghệ, năng suất, giá trị gia tăng và khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị của các doanh nghiệp nội địa.

Chủ tịch tỉnh Bắc Ninh cũng nhấn mạnh, trong giai đoạn tới, Bắc Ninh kiên trì quan điểm không đánh đổi chất lượng và tính bền vững để chạy theo tăng trưởng đơn thuần. Tăng trưởng phải dựa nhiều hơn vào khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chất lượng nguồn nhân lực và hiệu quả sử dụng đất, năng lượng, hạ tầng. Tỉnh xác định công nghiệp bán dẫn, vi mạch, điện tử, trí tuệ nhân tạo và các ngành công nghệ mới là những hướng ưu tiên.

Để chủ động phòng ngừa nguy cơ rơi vào bẫy gia công giá rẻ, Bắc Ninh những năm gần đây luôn xác lập phương châm chiến lược trong công tác thu hút đầu tư nước ngoài mang tên "2 ít, 3 cao, 4 sẵn sàng, 1 không". Đó là định hướng ít đất, ít lao động; suất vốn đầu tư cao, công nghệ cao, hiệu quả kinh tế cao; sẵn sàng mặt bằng, nhân lực, cơ chế, tháo gỡ khó khăn; và kiên quyết không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng. Phương châm chiến lược này không dừng lại ở định hướng hành chính, mà được cụ thể hóa thành các tiêu chuẩn kỹ thuật khắt khe cho hạ tầng bất động sản công nghiệp, tạo ra cơ chế thanh lọc tự nhiên đối với dòng vốn FDI.

Trong bối cảnh dòng vốn đầu tư toàn cầu đang khắt khe hơn với các tiêu chuẩn môi trường, ông Nguyễn Đức Long - Phó Trưởng ban Ban Quản lý các Khu công nghiệp tỉnh Bắc Ninh cho biết, tỉnh Bắc Ninh đã chủ động phát triển các khu công nghiệp chuyên ngành và khu công nghiệp xanh. Trong đó, phát triển khu công nghiệp xanh tập trung vào 3 trụ cột: Sản xuất sạch hơn, cộng sinh công nghiệp và hạ tầng thông minh.

Trong các khu công nghiệp xanh, nước thải được xử lý tái sử dụng, năng lượng mặt trời áp mái được tận dụng tối đa, và diện tích cây xanh được đảm bảo vượt tiêu chuẩn. Quan trọng hơn là khái niệm "Cộng sinh công nghiệp" - nơi chất thải của doanh nghiệp này có thể trở thành nguyên liệu đầu vào của doanh nghiệp kia. Điều này giúp giảm thiểu tối đa tác động tiêu cực đến môi trường, đồng thời giúp doanh nghiệp đạt được các chứng chỉ xanh như LEED hay ISO 14001, vốn là "tấm hộ chiếu" để hàng hóa tiến sâu vào các thị trường khó tính như EU hay Hoa Kỳ.

Để hiện thực hóa mô hình khu công nghiệp xanh, sinh thái, Ban Quản lý các Khu công nghiệp tỉnh Bắc Ninh đã chủ động rà soát, điều chỉnh quy hoạch các khu công nghiệp hiện hữu cũng như đề xuất thành lập các khu công nghiệp mới theo tiêu chuẩn xanh: ưu tiên năng lượng tái tạo, xử lý nước thải tuần hoàn và tối đa hóa không gian sinh thái. Ban Quản lý các Khu công nghiệp tỉnh đóng vai trò "nhạc trưởng" khi cắt giảm 60% thủ tục hành chính, triển khai "Luồng xanh 24h" để hỗ trợ nhà đầu tư. Doanh nghiệp đầu tư vào khu công nghiệp xanh, sinh thái luôn được hưởng quy trình thẩm định ưu tiên, giúp dự án nhanh chóng đi vào vận hành.

Minh chứng rõ nét cho chiến lược phát triển hạ tầng công nghiệp của Bắc Ninh là hành trình mở rộng đầu tư của Tập đoàn Amkor Technology tại khu công nghiệp Yên Phong II-C do Tổng công ty Viglacera phát triển.

Tháng 11/2021, Amkor Technology - Tập đoàn tiên phong về sản xuất chất bán dẫn trên toàn cầu được thành lập song song giữa Hoa Kỳ và Hàn Quốc - đã đặt viên gạch đầu tiên tại Yên Phong II-C khi nhận Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư cho dự án nhà máy sản xuất, lắp ráp và thử nghiệm vật liệu bán dẫn với số vốn đăng ký là 530 triệu USD trên diện tích 23ha. Dự án công nghệ bán dẫn quy mô lớn này lập tức đặt ra bài toán chưa từng có về hạ tầng kỹ thuật, đòi hỏi độ ổn định điện năng tuyệt đối, nguồn cấp nước công suất lớn cùng các cam kết khắt khe về bảo vệ môi trường, buộc Viglacera phải liên tục nâng cấp hệ sinh thái vận hành tại khu công nghiệp Yên Phong II-C.

Sau gần 2 năm triển khai, vào tháng 10/2023, Amkor chính thức khánh thành và đưa nhà máy vào vận hành. Chưa đầy 1 năm sau, vào tháng 7/2024, Ban Quản lý các KCN tỉnh Bắc Ninh đã trao Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư điều chỉnh, ghi nhận việc Amkor rót thêm 1,07 tỷ USD, nâng tổng vốn đăng ký lên trọn vẹn 1,6 tỷ USD. Với quy mô này trên diện tích 23 ha, suất vốn đầu tư của dự án đạt xấp xỉ 70 triệu USD/ha, hiện thực hóa tiêu chí "ít đất, suất vốn đầu tư cao", vượt xa mật độ giá trị của các ngành gia công truyền thống.

Sự đáp ứng kịp thời yêu cầu của "ông lớn" bán dẫn Amkor về mặt hạ tầng đã góp phần ghi danh khu công nghiệp Yên Phong II-C trong Top 10 Khu công nghiệp ESG Việt Nam Xanh năm 2026 khu vực miền Bắc, miền Trung, càng củng cố vững chắc thêm niềm tin của các nhà đầu tư lựa chọn nơi đây làm điểm đến.

Hiệu quả từ cú hích Amkor cũng nhanh chóng tạo ra làn sóng lan tỏa tại Bắc Ninh. Theo thống kê của Sở Khoa học và Công nghệ Bắc Ninh, tính đến hết tháng 8/2026, toàn tỉnh đã thu hút thành công chuỗi 33 dự án thuộc lĩnh vực bán dẫn và công nghiệp phụ trợ với tổng vốn đăng ký đạt hơn 2,74 tỷ USD.

Đồng thời, theo thông tin từ Sở Tài chính Bắc Ninh, dòng vốn FDI đổ vào địa phương 8 tháng đầu năm 2026 tiếp tục đến từ các lĩnh vực điện tử, linh kiện bán dẫn và thiết bị công nghệ phục vụ sản xuất thông minh. Điển hình như dự án Cooler Master Việt Nam (Khu công nghiệp Gia Bình) sản xuất các thiết bị ngoại vi nâng tổng vốn đầu tư lên 475 triệu USD; Công ty Amphenol Highspeed IO Technology Việt Nam (Khu công nghiệp Yên Phong II-C) tăng vốn 188,37 triệu USD để sản xuất các sản phẩm kết nối tốc độ cao phục vụ ngành công nghệ thông tin; 

Công ty trách nhiệm hữu hạn Fukang Technology thuộc hệ sinh thái Foxconn bổ sung 167 triệu USD cho Nhà máy Fukang Technology tại Khu công nghiệp Quang Châu. Trong khi đó, ITM Semiconductor Việt Nam bổ sung 20 triệu USD, nâng tổng vốn đầu tư dự án tại Khu công nghiệp VSIP Bắc Ninh lên 258 triệu USD.

Sự xuất hiện của cứ điểm đóng gói vi mạch quy mô hàng đầu khu vực đang kích hoạt làn sóng các nhà cung ứng linh kiện chính xác, vật liệu và thiết bị phụ trợ bán dẫn từ Hàn Quốc, Đài Loan tìm kiếm mặt bằng nhà xưởng đạt chuẩn kỹ thuật cao tại các trung tâm công nghiệp như Yên Phong, Quế Võ. Song song với đó, việc các khu công nghiệp kiểu mẫu như VSIP Bắc Ninh chủ động triển khai chuyển đổi sang mô hình khu công nghiệp sinh thái tuần hoàn theo đề án phối hợp với Bộ Kế hoạch và Đầu tư chính là minh chứng rõ nhất cho thấy hạ tầng đạt chuẩn ESG đang trở thành điều kiện tiên quyết để cụ thể hóa tiêu chí "1 không", giữ chân chuỗi giá trị bán dẫn.

Khi hạ tầng được nâng chuẩn toàn diện, thị trường tự động kích hoạt cơ chế sàng lọc tự nhiên qua mặt bằng giá thuê. Chi phí đầu tư hạ tầng sinh thái, hệ thống xử lý chất thải chuẩn mực và mạng lưới cấp điện chuyên dụng khiến giá thuê bất động sản công nghiệp tại Bắc Ninh liên tục xác lập mặt bằng mới. 

Dữ liệu của Hội Môi giới Bất động sản Việt Nam (VARS) cho thấy giá thuê đất khu công nghiệp tại các khu vực trọng điểm của Bắc Ninh hiện dao động phổ biến ở mức 165 - 190 USD/m2/chu kỳ thuê, nằm trong nhóm dẫn đầu khu vực phía Bắc. Thậm chí tại một số vị trí đắc địa sở hữu sẵn hạ tầng xử lý đạt chuẩn sinh thái cao cấp, mức giá đã chạm ngưỡng 200 USD/m2/chu kỳ thuê. Mức giá này cao hơn đáng kể so với mức 140 - 165 USD/m2/chu kỳ thuê giai đoạn năm 2023 - 2024.

Với định hướng bền vững, chuẩn xanh, ESG, mặt bằng giá thuê tại các khu công nghiệp được đẩy cao hơn cùng tiêu chuẩn kỹ thuật khắt khe vô hình trung dựng nên rào cản tự nhiên đối với các ngành may mặc hay cơ khí lắp ráp đơn thuần có biên lợi nhuận mỏng. Các doanh nghiệp gia công thâm dụng lao động buộc phải dịch chuyển sang các địa bàn xa hơn, nhường lại diện tích đất công nghiệp cho những mắt xích bán dẫn có khả năng tạo ra giá trị gia tăng vượt trội. Nâng chuẩn bất động sản công nghiệp qua đó đã giúp thủ phủ công nghiệp giải tỏa áp lực tài nguyên, rộng cửa đón dòng vốn bán dẫn toàn cầu và khẳng định vị thế dẫn dắt trong chu kỳ kinh tế mới.

Nhận định về yêu cầu chuyển đổi mạnh mẽ này, TS. Võ Trí Thành, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược thương hiệu và Cạnh tranh, thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách tài chính - tiền tệ quốc gia cho rằng, xu thế xanh - thông minh - tuần hoàn là xu thế toàn cầu, định hình lại tiêu chuẩn của toàn bộ chuỗi cung ứng FDI, các tập đoàn lớn trên thế giới cũng đang bắt nhịp bất động sản công nghiệp xanh. 

"Đây là lúc Việt Nam phải nỗ lực vượt lên, tham gia vào cuộc chơi lớn không chỉ bằng tài nguyên đất đai, mà bằng năng lực đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế, bằng tư duy phát triển bền vững chứ không chỉ là tăng trưởng ngắn hạn", TS. Võ Trí Thành nhìn nhận.