PGS. TS. Hồ Sỹ Hùng: Muốn hiện thực hóa khát vọng phát triển phải giải phóng sức sản xuất của khu vực tư nhân

Đúng dịp tròn một năm Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 4/5/2025 về phát triển kinh tế tư nhân, sáng ngày 15/5, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức Lễ công bố Báo cáo Kinh tế Tư nhân Việt Nam và Chỉ số Năng lực cạnh tranh cấp tỉnh năm 2025 (PCI 2025). Theo PGS. TS. Hồ Sỹ Hùng, Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam, đây không chỉ là sự trùng hợp về thời điểm, mà còn là dấu mốc mang nhiều ý nghĩa biểu tượng. Một năm trước, Nghị quyết 68 đã đặt nền móng tư tưởng cho một bước chuyển quan trọng khi lần đầu tiên xác lập kinh tế tư nhân là “một động lực quan trọng nhất” của nền kinh tế quốc gia.

Sau một năm triển khai Nghị quyết, Báo cáo Kinh tế Tư nhân Việt Nam và PCI 2025 được xây dựng từ tiếng nói thực chứng của hơn 5.000 doanh nghiệp và hộ kinh doanh trên toàn bộ 34 tỉnh, thành phố, qua đó phản ánh rõ hơn những chuyển động của môi trường kinh doanh, mức độ phục hồi của khu vực kinh tế tư nhân cũng như những điểm nghẽn còn cần tiếp tục được khai thông để hiện thực hóa khát vọng phát triển trong giai đoạn mới.

"Báo cáo Kinh tế Tư nhân Việt Nam và Chỉ số PCI năm 2025 mà chúng ta công bố hôm nay chính là điểm khởi đầu của một chu kỳ mới, một kỷ nguyên mới của cải cách", PGS. TS. Hồ Sỹ Hùng nhấn mạnh tại sự kiện.

Tại sự kiện, VCCI ghi nhận sự đồng hành của Tân Hiệp Phát với vai trò đối tác sáng lập và đồng hành chiến lược của Chương trình Báo cáo Kinh tế tư nhân Việt Nam. Theo Chủ tịch VCCI, việc một doanh nghiệp tư nhân Việt Nam tham gia đồng hành cùng chương trình nghiên cứu chính sách tầm vóc quốc gia là một bước chuyển có ý nghĩa lịch sử, là minh chứng sống động rằng chính cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam đang chủ động gánh vác trách nhiệm kiến tạo môi trường kinh doanh minh bạch, hiện đại và bền vững cho chính mình và cho các thế hệ doanh nhân tương lai.

Một kỳ báo cáo với những dấu ấn đặc biệt

Theo Chủ tịch VCCI, kỳ công bố năm nay mang ba dấu ấn đặc biệt, phản ánh bước chuyển mới trong tư duy cải cách và phát triển khu vực kinh tế tư nhân.

Trước hết, đây là lần đầu tiên trong lịch sử VCCI công bố một báo cáo toàn diện mang tên đúng nghĩa của nó: Báo cáo Kinh tế Tư nhân Việt Nam. Không chỉ dừng ở việc đánh giá chất lượng điều hành cấp tỉnh như truyền thống của PCI, báo cáo lần này còn phác họa bức tranh tổng thể về khu vực kinh tế tư nhân cho đến năng lực đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số của cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam.

Dấu ấn thứ hai, đây là kỳ báo cáo đánh dấu bước chuyển mình sang một giai đoạn phát triển hoàn toàn mới của PCI. Chủ tịch VCCI cho biết, sau 21 năm liên tục đồng hành cùng cải cách, PCI chính thức được nâng cấp lên phiên bản PCI 2.0, phiên bản hoàn thiện nhất trong toàn bộ lịch sử dự án, theo đúng tinh thần thúc đẩy và phát triển. Lần đầu tiên, VCCI giới thiệu một thước đo song hành mang tên Chỉ số Hiệu quả Kinh tế Tư nhân (BPI), để bổ sung cho PCI một góc nhìn mới. Đó là không chỉ đo chất lượng "đầu vào thể chế", mà còn đo "đầu ra thị trường", tức là khả năng doanh nghiệp thực sự sống sót, sinh lời và vươn lên trong chuỗi giá trị.

Dấu ấn thứ ba, đây cũng là kỳ báo cáo đầu tiên được thực hiện trên không gian hành chính mới gồm 34 tỉnh, thành phố, sau cuộc cách mạng tinh gọn bộ máy và chuyển sang mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Theo ông Hồ Sỹ Hùng, đây là một trong ba cuộc cải cách chưa từng có tiền lệ đang đồng thời diễn ra trong năm bản lề 2025.

Báo cáo năm nay được xây dựng từ cuộc khảo sát thực chứng quy mô rộng lớn, với sự tham gia của 3.546 doanh nghiệp tư nhân trong nước, 586 doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) và 1.001 hộ kinh doanh trên toàn bộ 34 tỉnh, thành phố. "Có lẽ đây là một trong những cuộc điều tra khu vực kinh tế tư nhân toàn diện nhất Việt Nam trong nhiều năm qua", đại diện VCCI nhấn mạnh.

PCI 2.0: Từ đo môi trường kinh doanh đến đánh giá năng lực kiến tạo

Trong giai đoạn mới, PCI không còn chỉ là công cụ đo lường mức độ thuận lợi của môi trường kinh doanh, mà hướng tới đánh giá chất lượng hệ sinh thái phát triển khu vực tư nhân.

Theo ông Hùng, phiên bản PCI 2.0 được cấu trúc lại gồm 9 chỉ số thành phần với 98 chỉ tiêu, gồm: Gia nhập thị trường; tiếp cận nguồn lực; tính minh bạch; chi phí tuân thủ thủ tục hành chính; chi phí không chính thức; cạnh tranh bình đẳng; chính sách hỗ trợ doanh nghiệp; thiết chế pháp lý; và Chính quyền kiến tạo.

Một thay đổi đáng chú ý là năm 2025, VCCI chủ động chuyển từ công bố bảng xếp hạng cụ thể sang công bố 6 nhóm chất lượng điều hành. Ông Hồ Sỹ Hùng đánh giá đây không phải bước lùi mà là sự trưởng thành về phương pháp luận, phù hợp với điều kiện khác biệt giữa các địa phương sau sáp nhập cũng như thông lệ quốc tế. Mục tiêu của PCI từ nay không còn là tạo ra cuộc đua "ai hơn ai", mà trở thành công cụ chẩn đoán để từng địa phương nhận diện đúng điểm nghẽn, học hỏi thực tiễn tốt và hành động đúng trọng tâm.

Điểm PCI trung vị toàn quốc đạt 63,90 trên thang 100, phản ánh dòng chảy cải cách được duy trì liên tục. Trong đó, năm địa phương thuộc nhóm chất lượng điều hành "Tốt" trong PCI 2025 (xếp theo thứ tự bảng chữ cái): Bắc Ninh, Đà Nẵng, Hải Phòng, Phú Thọ và Quảng Ninh. Theo đại diện VCCI, điểm chung của các địa phương dẫn đầu không nằm ở một lợi thế đơn lẻ, mà ở cấu trúc điều hành cân bằng trên nhiều chiều cạnh, từ giảm chi phí tuân thủ, củng cố độ tin cậy pháp lý đến phát huy vai trò kiến tạo của chính quyền.

Bên cạnh đó, có 13 địa phương thuộc nhóm "Khá", cùng toàn bộ các tỉnh, thành phố đã kiên trì cải cách trong một năm đầy biến động.

BPI: Thước đo mới về hiệu quả phát triển

Song song với PCI, lần đầu tiên Chỉ số Hiệu quả Kinh tế tư nhân (BPI) được công bố với 23 chỉ tiêu, tập trung vào hai chiều cạnh: Sự phát triển của khu vực tư nhân và năng lực đổi mới sáng tạo. Nếu PCI đo lường "đầu vào thể chế" thì BPI đo lường "đầu ra thị trường".

Kết quả thí điểm BPI 2025 ghi nhận ba địa phương dẫn đầu: Thành phố Hồ Chí Minh (5,67 điểm), Hà Nội (5,41 điểm) và Quảng Ninh (5,33 điểm). Trung vị toàn quốc đạt 4,20 điểm.

"Đáng chú ý, phân tích tương quan cho thấy chất lượng điều hành (PCI) năm 2022 có liên hệ thống kê có ý nghĩa với hiệu quả kinh tế tư nhân (BPI) năm 2025, xác nhận tác động chính sách có độ trễ khoảng 3 năm. Đây là cơ sở quan trọng để kiên định với lộ trình cải cách dài hạn thay vì kỳ vọng kết quả tức thời", ông Hùng nhận định.

Bức tranh kinh tế tư nhân: Sức bền đáng ghi nhận và những điểm nghẽn còn tồn tại

Theo báo cáo, đến hết năm 2025, cả nước có hơn 1 triệu doanh nghiệp đang hoạt động, tăng 6,6% so với năm 2024. Cùng với khoảng 6,1 triệu hộ kinh doanh, khu vực tư nhân hiện tạo việc làm cho khoảng 26 triệu lao động, tương đương 50,2% tổng số việc làm của cả nước.

Đáng chú ý, năm 2025, số doanh nghiệp gia nhập thị trường đạt kỷ lục 297.500 doanh nghiệp, tăng 27,4% so với năm trước. Có tới 85,7% doanh nghiệp cho biết đang duy trì hoặc mở rộng quy mô hoạt động, phản ánh tâm thế thận trọng nhưng tích cực của cộng đồng doanh nghiệp sau giai đoạn khó khăn 2023, 2024.

Chủ tịch VCCI đánh giá, khu vực kinh tế tư nhân Việt Nam đã vượt qua giai đoạn phòng thủ và đang tích lũy nội lực để sẵn sàng bứt phá. Tuy nhiên, sự bứt phá này chỉ trở thành hiện thực nếu ba điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là thị trường đầu ra, tiếp cận vốn và minh bạch chính sách được tháo gỡ quyết liệt trong 12 - 18 tháng tới.

Trước hết là bài toán thị trường đầu ra. Có tới 60,2% doanh nghiệp cho biết gặp khó khăn trong tìm kiếm khách hàng, tăng mạnh so với mức 45,3% năm 2024 và 41% năm 2022.

Điểm nghẽn thứ hai là tiếp cận vốn. Theo khảo sát, 75,5% doanh nghiệp cho biết không thể vay vốn nếu thiếu tài sản bảo đảm. Tỷ lệ khoản vay yêu cầu thế chấp tại Việt Nam lên tới 93,5%, cao hơn đáng kể so với Malaysia (33,4%), Thái Lan (55,8%) và mức trung bình toàn cầu (68,3%).

Điểm nghẽn thứ ba là vấn đề minh bạch và khả năng dự báo chính sách. Chỉ khoảng 6 - 8% doanh nghiệp có thể thường xuyên dự đoán thay đổi chính sách, trong khi 51,9% phải dựa vào mạng xã hội để theo dõi các dự thảo văn bản.

Bên cạnh ba điểm nghẽn cốt lõi nói trên, báo cáo cũng cho thấy nhiều vấn đề khác tiếp tục ảnh hưởng đến năng lực phát triển của khu vực tư nhân. Trong đó, chi phí không chính thức vẫn là gánh nặng đáng kể khi khoảng 26% doanh nghiệp phản ánh phát sinh chi phí không chính thức khi xin giấy phép kinh doanh, cao gần gấp ba lần mức trung bình khu vực là 9,5%.

Báo cáo cũng chỉ ra khoảng cách về năng lực đổi mới sáng tạo còn khá lớn. Chỉ 8,8% doanh nghiệp Việt Nam có hoạt động đổi mới sản phẩm hoặc dịch vụ, thấp hơn nhiều so với Malaysia (21,7%), Thái Lan (18,9%) và mức trung bình Đông Á và Thái Bình Dương (28,5%).

Trong khi đó, khu vực hộ kinh doanh - "lưới đệm an sinh" của hàng triệu gia đình cũng đang vận hành trong điều kiện lợi nhuận rất mỏng khi 81,5% hộ bị giảm doanh thu trong năm qua, cho thấy yêu cầu cấp thiết về một lộ trình chuyển đổi bền vững hơn.

Theo ông Hồ Sỹ Hùng, cải cách thể chế đã đi đúng hướng nhưng khoảng cách giữa thiết kế chính sách ở Trung ương và năng lực thực thi ở địa phương vẫn còn lớn. Các Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân, Nghị quyết số 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới, cùng Nghị quyết 198/2025/QH15 của Quốc hội đã mở ra không gian thể chế chưa từng có cho khu vực tư nhân. "Vấn đề bây giờ không phải là thiếu chính sách, mà là thực thi chính sách như thế nào để doanh nghiệp thực sự cảm nhận được sự thay đổi", ông nhấn mạnh.

Từ tư duy "quản lý" sang tư duy "đồng hành"

Theo Chủ tịch VCCI, những dữ liệu của báo cáo không nhằm tạo ra tâm lý bi quan, mà là cơ sở quan trọng để các cơ quan hoạch định chính sách ở Trung ương và địa phương nhận diện đúng ưu tiên cải cách triển khai đúng giải pháp và đo lường hiệu quả thực chất của quá trình đổi mới.

Ông cho rằng để hiện thực hóa mục tiêu đạt 2 triệu doanh nghiệp vào năm 2030, chính sách cần chuyển mạnh từ tư duy "quản lý" sang tư duy "đồng hành"; từ giảm gánh nặng thủ tục sang kiến tạo năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp.

Ông nhấn mạnh Việt Nam đang đứng trước "một thời điểm lịch sử", khi Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã khẳng định kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế. Đảng và Nhà nước đã xác lập quyết tâm đưa đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới với mục tiêu tăng trưởng hai con số và trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao vào giữa thế kỷ XXI. Trong bối cảnh đó, muốn giải phóng sức sản xuất của nền kinh tế thì phải giải phóng khu vực tư nhân thông qua một môi trường kinh doanh thực sự thuận lợi, minh bạch, công bằng và bền vững ở từng địa phương, từng cấp chính quyền và từng điểm tiếp xúc với doanh nghiệp.

Theo ông, nếu trong hơn 20 năm qua PCI chủ yếu đồng hành cùng chính quyền địa phương trong việc "làm thủ tục nhanh hơn", thì trong giai đoạn mới, PCI 2.0 và BPI sẽ hướng tới đo lường khả năng "làm thị trường công bằng hơn, hỗ trợ doanh nghiệp hiệu quả hơn và điều hành chủ động hơn".

"Một năm sau khi Nghị quyết 68 được ban hành, chúng ta đã có cơ sở dữ liệu thực chứng đầu tiên để khẳng định con đường đã chọn là đúng đắn và nhận diện rõ hơn những việc cần làm tiếp theo. Năm thứ hai triển khai Nghị quyết phải là năm của hành động quyết liệt, của chuyển hóa chính sách thành kết quả thực tế tại từng địa phương, từng doanh nghiệp", Chủ tịch VCCI nhấn mạnh.

Theo Chủ tịch VCCI, trong giai đoạn phát triển mới, PCI và Báo cáo Kinh tế Tư nhân Việt Nam không chỉ là công cụ đo lường cải cách, mà còn phải trở thành nền tảng kết nối giữa Nhà nước và cộng đồng doanh nghiệp. "Hãy để PCI và Báo cáo Kinh tế Tư nhân Việt Nam tiếp tục là chiếc cầu nối tin cậy giữa Chính phủ và khu vực kinh tế tư nhân, là tấm gương phản chiếu trung thực môi trường kinh doanh và là nguồn cảm hứng bền bỉ cho hành trình hiện thực hóa khát vọng đưa kinh tế tư nhân thực sự trở thành động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia", ông Hùng nhấn mạnh.

Ông tin rằng khu vực kinh tế tư nhân Việt Nam đang bước vào "một vùng sáng mới" với năng lượng, khát vọng và triển vọng tươi mới, giống như tinh thần của bức tranh "Nắng mới" của họa sĩ Thành Chương - tác phẩm được chọn làm hình ảnh chủ đề của báo cáo năm nay./.