Photo Travel: Cà phê Đỗ Phủ, cơm tấm Đại Hàn - nơi lưu dấu ký ức Biệt động Sài Gòn

Nằm tại số 113A đường Đặng Dung, phường Tân Định, TP.HCM, quán Cà phê Đỗ Phủ - Cơm tấm Đại Hàn không mấy phô trương. Căn nhà gỗ ba gian có gác xép, kiến trúc một trệt một lầu, mái lợp ngói âm dương từ năm 1946, đủ xưa cũ để khiến bất kỳ ai ngang qua cũng phải ngoái lại. Trước cửa, lá cờ hai màu xanh đỏ với ngôi sao vàng năm cánh của Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam phần phật bay, như lời hiệu triệu thầm lặng từ một thời đã qua.

Chủ nhân của căn nhà này là vợ chồng ông Đỗ Miễn và bà Nguyễn Thị Sự - hai chiến sĩ Biệt động Sài Gòn. Dưới sự chỉ huy và quản lý của Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Trần Văn Lai (bí danh Năm Lai, Mai Hồng Quế), ngôi nhà trở thành một trong những cơ sở bí mật quan trọng nhất của lực lượng Biệt động Sài Gòn, phục vụ trực tiếp cho cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân năm 1968.

Bên ngoài, đây chỉ là một quán cơm tấm bình thường phục vụ lao động bình dân và cả những binh lính Đại Hàn (Hàn Quốc) trú đóng tại cư xá đối diện. Chính sự hiện diện đó là lớp ngụy trang hoàn hảo khi Biệt động Sài Gòn đã tính toán rằng không có gì đánh lạc hướng hiệu quả hơn là phục vụ ăn uống ngay cho những người có thể lật tẩy họ.

Đặt chân vào bên trong, du khách sẽ được dẫn đến điều mà mắt thường khó phát hiện, vách tường ngăn giữa nhà 113A và 113B Đặng Dung chính là một hầm nổi. Không gian hầm rộng chưa đầy 20 cm, được đào âm vào lòng tường, ngụy trang khéo léo bên dưới lớp sàn gỗ. Bên trong, những chiếc lon sắt và thùng đạn Mỹ cũ lặng lẽ cất giữ thư từ, tài liệu mật, thuốc men, tiền và vàng, huyết mạch vô hình của cuộc chiến đấu trong lòng địch.

Góc khuất khác của căn nhà còn ẩn giữ một hầm bí mật, lối thoát hiểm của các chiến sĩ Biệt động khi gặp tình huống nguy cấp, được ngụy trang bằng một tủ quần áo đơn giản. Nhìn vào đó, người ta chỉ thấy một chiếc tủ gỗ cũ kỹ nhưng đằng sau là sự sống còn của các chiến sĩ Biệt động âm thầm hoạt động giữa lòng kẻ thù.

So với nhiều di tích lịch sử khác tại TP.HCM, nhà 113A Đặng Dung có một điểm may mắn hiếm có là gần như không thay đổi chủ sở hữu qua các thời kỳ, nên kiến trúc gốc và hiện vật được bảo tồn khá nguyên vẹn. Cầu thang gỗ, nền gạch hoa trắng đỏ xen kẽ, mái ngói âm dương thời Pháp, tất cả vẫn còn đó, như giữ lại "khoảng lặng" của một thời chưa xa.

Đầu năm 2018, anh Trần Vũ Bình, con trai của Anh hùng Trần Văn Lai quyết định mở lại quán ngay tại địa điểm lịch sử này. Không chỉ để kinh doanh, mục đích chính là để kể lại câu chuyện của cha ông, để thế hệ trẻ được chạm tay vào lịch sử theo một cách thật đời thường: ngồi uống cà phê, ăn cơm tấm, lắng nghe những câu chuyện một thời oanh liệt.

Từng góc nhỏ trong quán đầy ắp hiện vật của gia đình ông Đỗ Miễn, từ chiếc bàn ủi, điện thoại bàn cũ, máy ảnh phim đến các đồ vật đời thường được gìn giữ cẩn thận. Khách đến thăm không chỉ ngắm nhìn mà còn được sờ tay vào hiện vật, được nghe người dẫn chuyện kể lại những mật lệnh, những đường dây liên lạc bí mật một thời. Tấm biển đồng ngay trước cửa vào cũng ghi rõ: "Di tích lịch sử Hộp thư bí mật và hầm nổi của Biệt động Sài Gòn" - một lời xác nhận trang trọng cho những gì ẩn chứa bên trong.

Sau khi "chạm" vào lịch sử của trạm giao liên của Biệt động Sài Gòn, du khách không thể rời đi mà chưa thử món "cơm tấm Đại Hàn", đặc sản gắn liền với câu chuyện của quán. Đĩa cơm đủ đầy với sườn nướng, bì thính, trứng ốp la, chả trứng và mỡ hành thơm lừng. Nước mắm pha ngọt kiểu miền Nam, kèm rau muống bóp thấu và đặc biệt là kim chi tự làm, món ăn bà Nguyễn Thị Sự xưa kia học làm để phục vụ khẩu vị binh lính Đại Hàn, nay trở thành dấu ấn riêng không thể thiếu của quán.

Buổi sáng, thực khách có thể chọn menu đồ uống đa dạng của quán, từ cà phê đen, cà phê sữa truyền thống đến những lựa chọn độc lạ hơn như cà phê bơ Pháp, bia bơ hay cocktail Sài Gòn. Ở ban công tầng lầu, gió lùa từ mặt đường, cây xanh lấp ló, du khách vừa nhâm nhi cà phê vừa nhìn xuống phố phường bên dưới, khung cảnh vừa đủ để nghĩ về những con người từng âm thầm chiến đấu tại chính nơi mình đang ngồi.