Photo Travel: Nét kiến trúc "hư hao" giữa biển trời Quy Nhơn
Thích
Nhơn Lý nằm e ấp trên bán đảo Phương Mai, cách trung tâm Quy Nhơn cũ khoảng 20 km về phía đông. Ba hướng tựa lưng vào núi, một hướng mở ra biển cả như một tấm khiên tự nhiên bao bọc làng biển suốt bao đời. Cả làng có diện tích khoảng 1,4 ha, phần lớn là đồi núi trập trùng và cát trắng.
Trước đây, Nhơn Lý là một làng chài bình lặng với những ngư dân chủ yếu đánh bắt và buôn bán hải sản, ít người bên ngoài biết đến. Chính sự bình lặng ấy lại trở thành tài sản quý giá: cảnh quan làng chài nguyên sơ, nghề đánh bắt truyền thống, và những bãi tắm cát trắng.
Các ngôi nhà ở làng chài Nhơn Lý mang dấu ấn kiến trúc đặc trưng của vùng duyên hải Nam Trung Bộ với mái thấp xếp dần về hướng đồi, trước nhà đều có tam cấp hoặc bậc thang đá dẫn vào. Chúng được xếp lớp từ thấp lên cao, chỉ một đến hai tầng, cố tình không cản trở tầm nhìn ra biển của nhau, bởi ngư dân là những người luôn ngóng ra biển, chờ thuyền về và tiên lượng bão tố.
Nằm ở phần phía Đông của bán đảo Phương Mai, làng chài Nhơn Lý (phường Quy Nhơn Đông) với ba hướng tựa lưng núi và một hướng giáp biển đang trong quá trình đô thị hóa, nhiều ngôi nhà mới xây dựng xen lẫn với các công trình cũ kỹ, tạo nên cảnh quan đối lập đầy ấn tượng.
Xen lẫn những ngôi nhà mới xây là vô số căn nhà có từ thập niên 1970, 1980 với bức tường rong rêu, giàn hoa giấy đỏ rực, ô cửa sổ sơn xanh lá nhuốm màu thời gian. Khung cảnh ấy khiến nhiều bạn trẻ liên tưởng đến bộ phim truyền hình Hàn Quốc nổi tiếng Hometown Cha-cha-cha ra mắt năm 2021 và đó lại là một trong những yếu tố càng làm tên làng Nhơn Lý vang xa hơn.
Xen lẫn những ngôi nhà mới xây là rất nhiều ngôi nhà có từ những năm 1970 với bức tường, ô cửa sổ sơn màu xanh nhuốm màu thời gian…
Ấn tượng trước kiến trúc độc đáo của Nhơn Lý, một nhóm kiến trúc sư người Mỹ đã dày công thực hiện một bộ sưu tập tư liệu về những ngôi nhà nơi đây, đồng thời đề xuất dự án bảo tồn làng cổ theo mô hình phố cổ Hội An. Họ phát hiện ra rằng quy hoạch tự phát của ngôi làng lại ẩn chứa một triết lý kiến trúc sâu sắc: mỗi ngôi nhà nhường không gian và tầm nhìn cho những ngôi nhà khác, cùng nhau sống thuận với thiên nhiên khắc nghiệt của vùng duyên hải.
Nhưng thời gian và khí hậu nhiệt đới không dễ buông tha. Dưới những cơn mưa, gỗ nhanh mục rữa và lớp vôi vữa bong tróc để lộ gạch đỏ cũ kỹ, rêu phong phủ dần lên từng mảng tường. Nhiều ngôi nhà chủ nhân làm ăn xa xứ, không còn người ở, bị bỏ hoang, im lìm hư hại. Chúng là "tàn tích" của một thời kỳ thịnh vượng, giờ lặng lẽ dần phai theo năm tháng.
Những công trình ấy không chỉ là nơi ở, chúng là ký ức tập thể của một cộng đồng ngư dân, là bằng chứng sống về cách con người thích nghi với biển cả hàng trăm năm. Mỗi vết nứt trên tường, mỗi hàng ngói thâm nâu đều kể một câu chuyện mà không cuốn sách nào chép lại được.
Nhiều ngôi nhà đã xuống cấp, chỉ còn lại nét kiến trúc "hư hao" với lớp vôi vữa phai màu, lộ ra gạch cũ…
Kiến trúc của những ngôi nhà "hư hao" tại Nhơn Lý mang đậm dấu ấn làng biển miền Trung: tường xây bằng gạch đỏ, vôi, mái ngói âm dương và nằm sát nhau để thích ứng với thiên nhiên khắc nghiệt.
Sự thay đổi diễn ra rất nhanh, chỉ một số ít công trình đủ điều kiện được gia cố kiên cố hơn. Phần còn lại là tàn tích của một thời thịnh vượng, giờ lặng lẽ hư hao dần theo năm tháng.
Làng chài Nhơn Lý nằm trên khu đồi dốc, địa hình tựa núi hướng biển khiến những ngôi nhà xếp tầng, dốc dần, nét đặc sắc hiếm có khiến du khách bước một bước đã thấy mình thay đổi độ cao.
Dưới những cơn mưa nhiệt đới, gỗ nhanh mục rữa, và việc sống dưới mái ngói nặng trở thành nỗi lo thường trực của nhiều gia đình.
Một ngôi nhà ở làng chài cổ Nhơn Lý do một gia đình có điều kiện xây cất thập niên 1980, sau thời gian dài thiếu vắng sự duy tu, ngôi nhà dần xuống cấp…
… tàn tích của một thời kỳ thịnh vượng, giờ lặng lẽ hư hao dần theo năm tháng.
Nhiều ngôi nhà không còn người ở hoặc bị bỏ hoang, hư hại…
… đối lập với sự phát triển nhanh chóng của các dịch vụ du lịch mới.
… khi làng chài Nhơn Lý được nhiều du khách biết đến. Đa phần những ngôi nhà mới dựng được sơn màu trắng điểm xanh nước biển, khiến du khách liên tưởng đến một "Santorini thu nhỏ" thu nhỏ.
Ở làng chài nhỏ ấy, những ngôi nhà cổ đứng cạnh những resort mới, những con dốc quen thuộc chạm vào những tuyến đường bích họa rực rỡ. Nhơn Lý đang trong giai đoạn chuyển mình, khi mỗi quyết định xây dựng hay bảo tồn đều có thể viết lại diện mạo của ngôi làng mãi mãi.
