Photo Travel: Tục dâng ngựa giấy "khủng" dưới chân núi Ngũ Mã
Thích
Đền chợ Củi, hay còn gọi là đền ông Hoàng Mười (xã Nghi Xuân, Hà Tĩnh) là điểm du lịch tâm linh quen thuộc của người dân xứ Nghệ và du khách thập phương.
Ông Hoàng Mười là nhân vật quan trọng trong hệ thống thần điện tín ngưỡng thờ Mẫu Tam Phủ, Tứ Phủ của người Việt. Theo nhân gian, ông Hoàng Mười là nhân vật huyền thoại, được giáng trần giúp đời. Theo một truyền thuyết khác, ông Hoàng Mười là con của Vua Cha Bát Hải Động Đình, vốn là thiên quan trên Đế Đình, thần tiên trong chốn Đào Nguyên. Theo lệnh thiên đình, ông giáng trần để giúp dân, giúp nước.
Người vùng Nghệ An lại lưu truyền các truyền thuyết về lai lịch, thân thế, sự nghiệp của ông Hoàng Mười với những nhân vật có thật trong lịch sử Việt Nam. Đó là câu chuyện ông giáng sinh thành Nguyễn Xí, vị tướng giỏi thời Lê Lợi, người có công dẹp giặc Minh, sau được giao trấn giữ đất Nghệ An, Hà Tĩnh. Theo lời kể ở vùng Hà Tĩnh, ông Hoàng Mười lại chính là Lê Khôi, một vị tướng tài khác, cháu ruột và là người theo Lê Lợi chinh chiến trong mười năm kháng chiến chống quân Minh.
Dù ở hình dung nào, Quan Hoàng Mười vẫn hiện lên như vị anh hùng văn võ song toàn, gần gũi với đời sống người dân xứ Nghệ, biểu tượng của chí khí, nghĩa tình và khát vọng bình yên no ấm.
Tại ông Hoàng Mười, hàng trăm năm qua đã gắn liền với phong tục cúng tiến ngựa giấy. Theo quan niệm dân gian, các vị thánh và tướng lĩnh có công với đất nước cần phương tiện đi lại, nên người dân dâng ngựa giấy để các ngài "cưỡi" đi giúp dân trừ tà, hộ quốc an dân. Ngựa giấy thường được làm với nhiều kích cỡ, từ nhỏ đến cao hơn một mét, trang trí yên cương, cờ lệnh. Sau khi dâng lễ, ngựa được hóa vàng như một cách gửi lễ vật về cõi linh thiêng. Phong tục này vừa thể hiện lòng thành kính, vừa phản ánh tín ngưỡng thờ Mẫu và thờ các vị anh hùng dân tộc trong đời sống văn hóa Việt.
Ngựa giấy xếp trước đền ông Hoàng Mười - còn gọi là đền chợ Củi, ở xã Nghi Xuân để làm lễ...
… với nhiều kích thước khác nhau, cỗ bé cao từ 50cm đến 1m, con lớn cao 2m, được làm từ cốt nứa, bên ngoài dán giấy bồi, quét sơn vàng để trang trí…
… cỗ ngựa giấy còn đi kèm hình nhân, áo, mũ, quan tiền, đôi lúc kèm theo các lễ vật như hoa quả, cau trầu.
Theo quan niệm dân gian, các vị thánh và tướng lĩnh có công với đất nước cần phương tiện đi lại, nên người dân dâng ngựa giấy để các ngài "cưỡi" đi giúp dân trừ tà, hộ quốc an dân.
Mọi người cùng nhau thắp hương cầu lộc, cầu tài, mong mưa thuận gió hòa, làm ăn phát đạt, vợ chồng con cái hạnh phúc. Trong khói hương trầm thơm ngát, du khách được thả hồn vào cõi hư vô, xua tan đi hết những phiền muộn, âu lo.
Đền ông Hoàng Mười được xây dựng từ cuối triều Lê sơ, với các cung thờ tam tòa Thánh Mẫu (mẫu tam phủ), Ngũ vị Tôn ông, cung Hoàng Mười, cung Chầu Mười, cung Trần Triều (thờ Đức Thánh Trần), được Bộ Văn hóa Thông tin (cũ) xếp hạng là Di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia năm 1993.
Theo quan niệm dân gian, ngựa là linh vật gắn với ông Hoàng Mười - vị thánh nổi tiếng trong hệ thống tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ, Tứ phủ của người Việt…
… vì vậy, dâng ngựa giấy được xem là cách thể hiện lòng thành và ước nguyện được phù hộ độ trì.
Các "ông ngựa" được trang trí cầu kỳ, bắt mắt…
… các "ông ngựa còn "cõng" thêm bộ sớ và hình nhân, mang vào đền giải hạn.
Ngựa giấy mua xong sẽ được đưa đến đặt ở sảnh của đền ông Hoàng Mười chờ làm lễ trong 2 tiếng. Sau khi làm lễ, các cỗ ngựa sẽ được mang đi hóa.
Tục cúng tiến ngựa giấy không chỉ là tín ngưỡng mà còn nuôi sống nhiều làng nghề làm đồ vàng mã ở xã Nghi Xuân và vùng phụ cận, trở thành nét văn hoá độc đáo, riêng biệt trong đời sống tâm linh tại đền Chợ Củi.
