Photo Travel: Xiêm y dâng Bà, tín ngưỡng dân gian Miếu Bà Chúa Xứ
Thích
Giữa vùng biên viễn An Giang, núi Sam đứng sừng sững như một tấm bình phong khổng lồ che chắn cho cả vùng đồng bằng. Dưới chân núi, Miếu Bà Chúa Xứ, còn gọi là Linh Sơn Thánh Mẫu đã tồn tại và tỏa sáng hơn hai thế kỷ như một trung tâm tâm linh không thể thay thế của người dân Nam Bộ.
Ngay giữa chánh điện, Bà Chúa Xứ đội mão, mặc áo choàng thêu long phụng, ngồi uy nghi với nét mặt hiền hòa, phúc hậu. Theo thời gian, công nghệ hiện đại, nhung phục cũng dần được may với chất liệu tốt hơn, đính hột đá, cườm lấp lánh, kỳ công hơn, tạo hình rồng, phụng, hạc…
Bà Chúa Xứ, trong tâm thức dân gian là "Mẹ xứ sở", vị thần mang dáng dấp của tín ngưỡng Mẫu, bảo hộ vùng đất, ban mưa thuận gió hòa, che chở sức khỏe và bình an cho muôn dân. Tượng Bà bằng đá sa thạch ngồi uy nghi, nét mặt hiền hòa phúc hậu, được tôn trí trang trọng giữa chánh điện với áo choàng thêu long phụng lộng lẫy.
Tương truyền, cách đây khoảng 200 năm, người dân trong vùng đã chung tay đưa tượng Bà từ trên đỉnh núi xuống để phụng thờ. Từ ngày đó, một phong tục đẹp được hình thành: dân làng cùng nhau may áo dâng Bà. Qua bao thế hệ, tập tục ấy không những không phai nhạt mà còn lan tỏa, trở thành một trong những nét văn hóa đặc sắc nhất của lễ hội Vía Bà.
Mỗi năm, vào dịp cuối tháng Tư âm lịch, dòng người từ khắp mọi miền đất nước đổ về phường Vĩnh Tế, An Giang. Họ mang theo nhang đèn, hoa trái và không ít người mang theo những chiếc áo được đặt may kỳ công, bọc trong tấm lụa đỏ, đặt lên kiệu Bà như một lời nguyện cầu gửi vào cõi thiêng.
Miếu Bà Chúa Xứ Núi Sam (phường Vĩnh Tế, tỉnh An Giang) là di tích mỗi năm thu hút hàng triệu khách lữ hành đến tham quan, chiêm ngưỡng. Những lễ vật dâng cúng Bà được chuẩn bị chỉn chu bằng cả lòng thành kính. Nét văn hóa đặc sắc này đã lưu truyền hàng trăm năm trong dân gian.
Áo dâng Bà không phải loại áo bình thường mà được may đo vừa vặn, theo số đo tôn tượng, với màu sắc rực rỡ, đỏ, vàng, tím sen và không bao giờ dùng màu trắng hay đen. Vải thêu lộng lẫy, đính hạt đá, cườm lấp lánh, tạo hình rồng phụng, hạc tiên. Hiện toàn bộ nhung y cúng Bà đều được gia công tại TP. Hồ Chí Minh bởi những nghệ nhân thêu lành nghề.
Mão dâng Bà cũng không kém phần cầu kỳ, mỗi chiếc là một công trình nghệ thuật thu nhỏ, cân nặng từ vài kg cho đến cả chục kg, được chạm khắc, đính đá công phu. Trong kho lễ vật tại miếu, du khách còn có thể chiêm ngưỡng khánh vàng, biển vàng, chuỗi ngọc và vô số vật phẩm quý giá, tất cả đều là tấm lòng của người dâng cúng.
Theo thống kê chưa đầy đủ của Ban Quản trị Lăng miếu Núi Sam, số lượng nhung y dâng Bà có lúc lên tới 7.000 – 8.000 chiếc áo. Nhiều chiếc áo có giá trị từ 200 đến 300 triệu đồng, theo lời người dâng cúng, con số nói lên chiều sâu của lòng tin và sự ngưỡng vọng dành cho Bà.
Những chiếc áo đẹp, có giá trị cao được lưu giữ tại phòng trưng bày của Miếu Bà Chúa Xứ Núi Sam. Nhiều chiếc áo lên đến 200 – 300 triệu đồng, theo lời người dâng cúng. Có những chiếc áo chưa thể bốc thăm trúng, chưa được khoác cho Bà, nhưng vẫn được đưa vào khu trưng bày vì rất đẹp.
Trong kho lễ vật dâng Bà còn bắt gặp khánh vàng, biển vàng và nhiều vật phẩm quý được người dân, du khách cúng tiến như một cách tạ ơn và cầu bình an.
Đêm 23 rạng ngày 24 tháng Tư âm lịch, khi màn đêm xuống sâu, không gian miếu Bà trở nên huyền bí và trang nghiêm. Đây là giờ khắc của Lễ Mộc dục, lễ tắm Bà, một trong những nghi thức quan trọng nhất trong suốt năm ngày lễ hội. Sau phần tắm, nghi thức thay xiêm áo mão được tiến hành theo đúng trình tự truyền thống, công phu và thành kính.
Không chỉ dịp lễ hội, suốt cả năm, Bà được thay xiêm áo đều đặn hai lần mỗi tháng vào đêm 13 rạng 14 và đêm 28 rạng 29 âm lịch. Mỗi lần thay áo là một nghi thức, một khoảnh khắc thiêng liêng mà Ban Quản trị thực hiện với tất cả lòng thành kính.
Bức màn được kéo ra, Bà Chúa Xứ xuất hiện lộng lẫy, uy nghiêm mà vẫn đậm nét hiền hòa, bao dung. Hoạt động chiêm bái, dâng cúng của người dân, du khách được tiếp nối trở lại, nhộn nhịp cả đêm lẫn ngày.
Mỗi năm cứ vào dịp cuối tháng 4 Âm lịch, đông đảo du khách thập phương lại đổ về núi Sam, phường Vĩnh Tế, An Giang để tham dự lễ hội Vía Bà Chúa Xứ.
Chiếc áo được chọn để khoác lên Bà không phải do Ban Quản trị tự chọn mà qua hình thức bốc thăm. Người dâng cúng may mắn sẽ được thông báo trước, sắp xếp làm lễ cúng áo trang trọng. Riêng trong năm ngày lễ chính (từ 23 đến 27/4 âm lịch), Bà chỉ khoác đúng một chiếc áo duy nhất cũng do bốc thăm mà ra như một cách giữ sự công bằng trước muôn ngàn tấm lòng.
Để ghi nhận lòng thành của tất cả khách thập phương, Ban Quản trị có lúc choàng cùng lúc nhiều chiếc áo lên Bà, áo thêu cầu kỳ thì mặc tối đa 3 chiếc mỗi lần, còn áo thường có thể lên đến 7–8 chiếc. Khoảnh khắc tấm màn được kéo ra, Bà Chúa Xứ xuất hiện lộng lẫy, uy nghiêm và đó là khoảnh khắc hàng nghìn người nín thở.
Những chiếc áo sau khi đã được Bà khoác lên mình không bị lãng quên. Sau mỗi lần "xuống áo", chúng được tập hợp lại, cắt thành từng mảnh nhỏ, gọi là lộc Bà và gửi tặng đến tay du khách thập phương. Mỗi mảnh vải nhỏ ấy trở thành sợi dây nối giữa cõi thiêng và cõi trần, mang theo lời cầu chúc bình an, khỏe mạnh và may mắn.
Để ghi nhận tấm lòng khách thập phương, Ban Quản trị thực hiện phương án choàng cùng lúc nhiều chiếc áo cho Bà. Đối với áo thêu tương đối cầu kỳ, chiếm diện tích, chỉ mặc tối đa 3 chiếc/lần. Còn áo thường có thể mặc được 7–8 chiếc/lần.
Đặc biệt, 5 ngày lễ chính mùa Vía Bà (từ lễ tắm Bà 23/4 âm lịch đến 27/4 âm lịch), chỉ mặc duy nhất 1 áo cho Bà, vật phẩm cũng từ quá trình bốc thăm chọn lễ vật của người dân.
Miếu Bà Chúa Xứ Núi Sam, một trong những danh thắng nổi tiếng ở tỉnh An Giang.
Đến ngày rằm tháng Tư âm lịch hàng năm, người dân xa gần tụ họp về miếu Bà Chúa Xứ Núi Sam thực hiện nghi thức may áo dâng Bà.
Tại nhà trưng bày của miếu, những vật phẩm quý giá được gìn giữ trong tủ kính: áo mão thêu vàng, khánh vàng, biển vàng, chuỗi ngọc... Mỗi hiện vật là một câu chuyện, một cuộc đời, một lòng tin được gửi gắm vào cõi thiêng ngàn đời.
Giữa nhịp sống hiện đại, tín ngưỡng Bà Chúa Xứ Núi Sam vẫn đứng vững, như một nơi để gửi lòng thành, một chỗ để tin tưởng và nương tựa. Những chiếc áo xiêm y dâng Bà, dù được thêu bằng chỉ vàng hay vải thường, đều chứa đựng cùng một điều: tình người, lòng biết ơn và khát vọng bình an!
