Thích ứng với nắng nóng khắc nghiệt: Bốn giải pháp từ các đô thị châu Âu

Các đợt nắng nóng cực đoan đã bao trùm châu Âu trong tuần qua. Tại Anh, kỷ lục nhiệt độ tháng 6 bị phá vỡ trong ba ngày liên tiếp, trong khi Pháp cũng phải hứng chịu ngày và đêm nóng nhất trong lịch sử.

Trong bối cảnh khí thải từ nhiên liệu hóa thạch không ngừng làm Trái Đất nóng lên, các đợt nắng nóng cũng trở nên kéo dài và khắc nghiệt hơn, một số đô thị châu Âu đã cho thấy khả năng thích ứng linh hoạt.

Chủ động theo dõi sức khỏe người lớn tuổi

Người cao tuổi thường chiếm tỷ lệ cao trong số các ca tử vong do nắng nóng. Theo các chuyên gia y tế, một trong những biện pháp hiệu quả nhất trong thời điểm xảy ra sóng nhiệt là chủ động kiểm tra tình trạng sức khỏe của nhóm đối tượng này. Tại một số thành phố, trong đó có Paris, hoạt động này đã được tổ chức thành một dịch vụ công chính thức. Cụ thể, những người có bệnh nền hoặc trên 60 tuổi có thể đăng ký để được chính quyền liên hệ và theo dõi trong thời gian nắng nóng cực đoan.

Tại Đan Mạch, Hiệp hội DaneAge đã triển khai các cuộc gọi hỏi thăm sức khỏe tại 170 trong tổng số 215 chi nhánh địa phương. Mô hình này ra đời hơn ba thập kỷ trước dưới dạng mạng lưới liên lạc: Người này gọi cho người kia, cứ thế tiếp nối và người nhà sẽ được thông báo ngay nếu ai đó không nhấc máy.

Tuy nhiên, đại diện Hiệp hội cho biết, do một số người không thoải mái với việc phải chuyển tiếp cuộc gọi, nên phần lớn các nhóm hiện nay được tổ chức theo mạng lưới gọi điện hình sao. Theo đó, trên khắp Đan Mạch, khoảng 1.700 tình nguyện viên luân phiên gọi điện trực tiếp để kiểm tra tình hình sức khỏe và đời sống của những người già sống một mình qua các cuộc gọi bảo mật và riêng tư.

An toàn mùa nóng chỉ là một phần của mô hình này, song lại được đánh giá là khía cạnh mang lại những lợi ích sức khỏe thiết thực nhất. Trong bối cảnh nắng nóng gay gắt trong tuần cuối tháng 6, Hiệp hội đã lên tiếng kêu gọi người dân tăng cường thăm hỏi người thân và hàng xóm, hỗ trợ họ mua sắm nhu yếu phẩm nếu cần và nhắc nhở thường xuyên bổ sung nước.

Mở cửa các trạm tránh nóng

Trước khi nền nhiệt chạm ngưỡng cực đoan, việc tìm được một nơi tránh nóng có thể mang ý nghĩa sinh tử. Tại Mỹ và Úc, các trung tâm thể thao lớn có điều hòa không khí thường được trưng dụng làm điểm tránh nóng, nhưng những địa điểm này thường khó tiếp cận đối với nhóm dân cư không có ô tô. Khắc phục điều này, nhiều khu vực ở châu Âu đã linh hoạt chuyển đổi công năng của các công trình công cộng như trường học, bảo tàng và thư viện thành các trạm tránh nóng thiết thực.

Mô hình điểm tránh nóng trở nên phổ biến tại Barcelona, một thành phố tiên phong trong thiết kế đô thị với mô hình “superblocks” (siêu khối tổ hợp) trứ danh. Kể từ năm 2020, số lượng các điểm trú ẩn tại đây đã vượt mốc 400. Từ Tây Ban Nha, mô hình này đã nhanh chóng lan rộng ra nhiều quốc gia khác, liên tiếp xuất hiện tại Paris, Amsterdam hay Vienna.

Hơn 90% người cao tuổi thuộc nhóm yếu thế tại Barcelona chỉ mất chưa đầy 10 phút đi bộ để đến một điểm tránh nóng. Giới chuyên gia đánh giá cao mô hình này bởi việc tận dụng không gian sẵn có để chống nóng không hề tốn kém. Chỉ với những khoản đầu tư nhỏ như điều chỉnh giờ mở cửa hay tập huấn nhân sự, các thành phố đã có thể tạo ra những chốn an toàn thiết thực, giúp người dân hạ nhiệt, tiếp nước và giải quyết các nhu cầu vệ sinh cơ bản.

Tối ưu hóa thiết kế tạo bóng râm

Mặc dù hệ thống điều hòa không khí đóng vai trò thiết yếu trong việc kiểm soát nhiệt độ tại các bệnh viện và viện dưỡng lão, các chuyên gia y tế vẫn ưu tiên giải pháp ngăn chặn bức xạ nhiệt xâm nhập trước khi phải dùng đến các biện pháp làm mát nhân tạo.

Từ lâu, các công trình ở Nam Âu đã được thiết kế để tối ưu hóa bóng râm, một yếu tố mà kiến trúc Bắc Âu thường bỏ ngỏ. Những giải pháp này bao gồm: Sơn tường và mái nhà màu trắng để tăng hệ số phản xạ ánh sáng, đồng thời lắp đặt hệ thống cửa chớp, mành che và mái hiên bên ngoài. Giờ đây, một số khu vực tại Bắc Âu đang bắt đầu học hỏi kinh nghiệm này. Cụ thể, cán bộ phụ trách ứng phó nắng nóng của Amsterdam đã khuyến nghị người dân treo rèm bên ngoài cửa sổ.

“Giải pháp này có luôn đảm bảo tính thẩm mỹ kiến trúc không? Không. Nhưng nó có đem lại hiệu quả không? Chắc chắn có”, bà khẳng định trong một bài đăng đang lan truyền mạnh mẽ trên mạng xã hội. Trong đó, bà hướng dẫn người dân dùng một thanh treo co giãn kẹp giữa khung cửa sổ để vắt các tấm vải bạt ra bên ngoài.

Sự khác biệt trong tư duy ứng phó với nắng nóng giữa Nam Âu và Bắc Âu còn ăn sâu vào nếp sống thường ngày. Tại đây, các cửa hàng và cơ sở kinh doanh thường đóng cửa nghỉ trưa vào lúc nắng gay gắt nhất và mở lại khi tiết trời dịu mát hơn. Tư duy này còn được thể hiện qua thiết kế không gian đô thị: Những tuyến phố hẹp, các khoảng sân với bức tường bao dày dặn, cây cối sum suê cùng nhiều đài phun nước rải rác giúp ngăn chặn đáng kể tình trạng hấp thụ nhiệt. Thêm vào đó, việc giăng những tấm bạt che tạo thành mái vòm trên các tuyến phố cũng là một giải pháp thiết thực để che chắn cho người dân khỏi cái nóng chói chang.

Phủ xanh không gian đô thị

Khu vực đô thị thường có nền nhiệt cao hơn đáng kể so với ngoại ô do đặc tính giữ nhiệt của bê tông và nhựa đường. Cộng hưởng thêm lượng nhiệt sinh ra từ nhịp sống hối hả của con người và máy móc, từ các phương tiện giao thông đến hệ thống trung tâm dữ liệu, nền nhiệt đô thị có thể bị đẩy lên cao hơn 2 - 3°C, chạm ngưỡng nguy hiểm đến tính mạng. Đây là một bài toán đặc biệt nghiêm trọng đối với Paris, nơi những mái nhà bằng kẽm hấp thụ nhiệt cực mạnh, biến những căn hộ áp mái thành các “bẫy nhiệt” nguy hiểm chết người.

Tuy nhiên, Paris đang cho thấy vai trò tiên phong trong các nỗ lực xanh hóa gần đây. Dưới thời cựu thị trưởng Anne Hidalgo, thành phố đã trồng hơn 150.000 cây xanh và kiến tạo 63.000 hecta không gian xanh. Các giải pháp sinh thái này không chỉ giúp làm mát đô thị mà còn tạo ra những vùng bóng râm rộng lớn, che chắn cho người dân khỏi ánh nắng trực tiếp từ mặt trời. Bên cạnh đó, Paris tích cực khuyến khích người dân đi xe đạp thay vì lái xe thông qua việc xây dựng mạng lưới làn đường dành cho xe đạp, quy hoạch các tuyến phố đi bộ và thu hẹp các bãi đỗ xe cơ giới, từ đó trực tiếp giảm thiểu phát thải nhiệt từ nguồn.

Các chuyên gia nhận định lợi ích y tế của những giải pháp quy hoạch này không chỉ dừng lại ở việc hạ nhiệt độ trong các đợt sóng nhiệt. Việc thúc đẩy thói quen di chuyển chủ động và tận dụng không gian xanh giúp cải thiện thể trạng lâm sàng của người dân, giảm thiểu rõ rệt nguy cơ mắc bệnh tim mạch và béo phì. Nhờ nền tảng thể lực tốt, cơ thể sẽ có sức chịu đựng dẻo dai hơn trước những áp lực sinh lý mà cái nóng gây ra. Hơn nữa, bằng cách cắt giảm lượng khí thải gây hiệu ứng nhà kính, các đợt nắng nóng trong tương lai sẽ được kiểm soát ở biên độ bớt phần khắc nghiệt hơn./.

Theo The Guardian