TP.HCM tìm lời giải cho hệ sinh thái điện ảnh gắn với văn hóa và du lịch

Sáng 9/9, tại Nhà hát TP.HCM, các nhà quản lý, chuyên gia, nhà nghiên cứu lịch sử, những người làm điện ảnh và đông đảo sinh viên đã tham gia chuỗi hoạt động "Dấu Ấn Vàng Son – Những Mảnh Ghép Văn hóa Việt Nam – Thế kỷ X cùng Phim Hộ Linh Tráng Sĩ – Bí Ẩn Mộ Vua Đinh".

Chương trình do Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM phối hợp cùng Văn phòng UNESCO tại Việt Nam, Hiệp hội Xúc tiến phát triển Điện ảnh Việt Nam (VFDA) và Công ty BHD tổ chức, tiếp nối định hướng đưa những giá trị lịch sử, văn hóa và di sản đến gần công chúng thông qua ngôn ngữ nghệ thuật đương đại.

Trong khuôn khổ chương trình, tọa đàm "Phát triển Công nghiệp Văn hóa và Điện ảnh gắn với Du lịch và Bảo tồn Di sản – Cơ hội phát triển của TP.HCM, Thành phố sáng tạo Điện ảnh của UNESCO" tập trung thảo luận về con đường kết nối điện ảnh với di sản, du lịch và công nghiệp văn hóa.

Theo bà Ngô Thị Bích Hạnh, Phó Chủ tịch VFDA, Phó Chủ tịch BHD, làm phim về lịch sử và di sản là một hành trình nhiều thử thách. Với "Hộ Linh Tráng Sĩ – Bí Ẩn Mộ Vua Đinh", hàng trăm người đã dành nhiều thời gian và công sức để tìm hiểu về nước Việt thế kỷ X, đồng thời chia sẻ những điều tìm hiểu được với khán giả.

Một trong những khó khăn được đề cập là sự hạn chế của nguồn tư liệu hình ảnh đối với nhiều giai đoạn lịch sử. Nhà nghiên cứu lịch sử - họa sĩ Phan Thanh Nam cho biết, Việt Nam chủ yếu còn các ghi chép sử liệu, trong khi nguồn hình ảnh minh họa chưa nhiều.

Những năm gần đây, sự phát triển của các bảo tàng số và khả năng tiếp cận nhiều nguồn dữ liệu đã hỗ trợ quá trình nghiên cứu. Tuy nhiên, do tư liệu còn hạn chế, đoàn phim đã căn cứ vào một số hiện vật khảo cổ tại Ninh Bình, đồng thời sử dụng thêm họa tiết, hoa văn của những thời kỳ trước và sau để xử lý những khoảng trống tư liệu.

Nhà nghiên cứu lịch sử - họa sĩ Kaovjets Ngujens cho biết, anh dành nhiều sự quan tâm cho việc nghiên cứu những đường nét và hoa văn đặc trưng của văn hóa Việt, đồng thời tham gia cùng cộng đồng họa sĩ Việt trong việc nghiên cứu, vẽ lại những hình ảnh, hoa văn và đường nét văn hóa.

Quá trình đưa những nghiên cứu này lên màn ảnh cũng trải qua nhiều lần trao đổi. NTK Mai Lâm cho biết đội ngũ sáng tạo phải tìm điểm cân bằng giữa chất liệu lịch sử và ngôn ngữ thẩm mỹ của bộ phim.

Theo góc nhìn của một họa sĩ gốc Việt, nhà nghiên cứu lịch sư- Họa sĩ Phan Thanh Nam, nhà thiết kế hướng tới cái đẹp và tính duy mỹ, trong khi người cố vấn phải cố gắng bám sát dữ liệu lịch sử. Vì vậy, những trao đổi, tranh luận giữa hai phía diễn ra trong quá trình thực hiện.

Với diễn viên Đỗ Thị Hải Yến, khi hóa thân thành Hoàng hậu họ Dương, chị muốn khán giả nhìn thấy phía sau một nhân vật lưu danh trong sử sách còn là một người phụ nữ đất Việt giàu cảm xúc và trải qua nhiều biến động của lịch sử. Nữ diễn viên cũng mong sau khi xem phim, khán giả sẽ tò mò và tìm hiểu thêm về lịch sử Việt Nam.

Tháo gỡ thủ tục, khai thác nguồn lực văn hóa cho điện ảnh

Từ những vấn đề trong quá trình thực hiện một bộ phim lịch sử, phiên thảo luận tiếp theo tập trung vào những điều kiện cần thiết để phát triển hệ sinh thái điện ảnh - văn hóa tại TP.HCM.

Theo NTK Sĩ Hoàng, điều đáng ghi nhận ở "Hộ Linh Tráng Sĩ" là tạo được cảm giác thuyết phục về hình ảnh người Việt trên màn ảnh. Ông đánh giá cao năng lực của đội ngũ thiết kế và cho rằng giá trị của một bộ phim không phải lúc nào cũng chỉ được thể hiện qua những con số phòng vé mà còn ở những giá trị tinh thần tác phẩm mang lại.

NTK Sĩ Hoàng cũng bày tỏ mong muốn những sản phẩm điện ảnh lịch sử có thêm cơ hội tiếp cận môi trường học đường. Ông mong "Hộ Linh Tráng Sĩ" được công chiếu rộng rãi tại các trường học để thế hệ trẻ có thêm cơ hội tiếp cận những hình ảnh về văn hóa và lịch sử Việt Nam.

Còn theo NSND Thanh Thúy, Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM, việc phát triển một Thành phố điện ảnh không chỉ nằm ở những dự án quy mô lớn mà cần bắt đầu từ cách công chúng tiếp cận nghệ thuật. Bà cho rằng cần đưa văn hóa nghệ thuật vào học đường để giúp các thế hệ cảm nhận rõ hơn, tiếp cận ngôn ngữ điện ảnh từ quy mô nhỏ nhất đến quá trình hình thành một bộ phim. Cùng với phát triển nguồn khán giả, việc tạo điều kiện để các nhà làm phim tiếp cận tài nguyên văn hóa của Thành phố cũng được đặt ra.

NSND Thanh Thúy cho biết, một trong những hướng đang được quan tâm là tháo gỡ các điểm nghẽn trong thủ tục hành chính và thúc đẩy cơ chế liên thông giữa các cơ quan, ban ngành, qua đó giúp các đoàn phim thuận lợi hơn trong quá trình tiếp cận nguồn lực địa phương.

Điện ảnh đồng thời được đặt trong mối liên hệ với văn hóa và du lịch. Theo bà Thanh Thúy, sự kết hợp giữa văn hóa và du lịch có thể giúp Thành phố khai thác tốt hơn nguồn tài nguyên hiện có để hình thành những sản phẩm văn hóa - du lịch, không chỉ phục vụ người dân mà còn hướng tới du khách quốc tế.

Từ góc độ UNESCO, bà Phạm Thị Thanh Hường, Trưởng Ban Văn hóa, Văn phòng UNESCO tại Việt Nam cho rằng, Việt Nam có nguồn dữ liệu lịch sử và nhiều tài nguyên phong phú cho văn hóa điện ảnh. TP.HCM cũng có nhiều nguồn lực và tiềm năng để phát triển lĩnh vực này.

Theo đại diện UNESCO, việc tham gia mạng lưới các thành phố điện ảnh mở rộng khả năng kết nối giữa TP.HCM với các nhóm sáng tạo, công nghệ và nguồn lực quốc tế. Bà kỳ vọng khi những nguồn lực này được tương tác và kết hợp hiệu quả, Thành phố có thể tạo ra ngày càng nhiều sản phẩm văn hóa có chất lượng.

Bà Phạm Thị Thanh Hường cũng đề cập vai trò của lý luận và phê bình điện ảnh. Theo bà, việc nuôi dưỡng một thế hệ khán giả có khả năng tiếp cận tác phẩm bằng nhiều góc nhìn, biết chấp nhận sự khác biệt, những nhân tố mới và tính đa dạng văn hóa là một phần quan trọng trong quá trình phát triển lâu dài của điện ảnh.

Dưới góc nhìn nhà nghiên cứu lịch sử đô thị, TS. Nguyễn Thị Hậu, Tổng Thư ký Hội Khoa học Lịch sử nói rằng, TP.HCM đề cập khái niệm những "phim trường tự nhiên". Thay vì luôn bắt đầu bằng việc dựng một không gian mới, cảnh quan, kiến trúc, đời sống và ký ức của địa phương có thể trở thành nguồn chất liệu cho điện ảnh. TS. Nguyễn Thị Hậu cho rằng cần tận dụng các "phim trường tự nhiên" để tạo ra những sản phẩm điện ảnh sát thực, sử dụng những điều kiện sẵn có của địa phương trong quá trình làm phim.

Đưa di sản và điện ảnh đến gần thế hệ trẻ

Sau phần tọa đàm chuyên môn, chương trình tiếp tục với hoạt động giới thiệu series phim tài liệu và giao lưu về chủ đề "Dấu Ấn Vàng Son – Những Mảnh Ghép Văn hóa Việt Nam – Thế kỷ X" cùng dự án phim "Hộ Linh Tráng Sĩ – Bí Ẩn Mộ Vua Đinh".

Sự kiện thu hút hơn 500 cán bộ, giảng viên và sinh viên đến từ nhiều trường đại học trên địa bàn TP.HCM như Đại học Hoa Sen, Đại học Mỹ thuật TP.HCM, Đại học Văn Lang, Đại học Sân khấu - Điện ảnh TP.HCM, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, HUFLIT...

Tại chương trình, khán giả được theo dõi trích đoạn phim tài liệu "Dấu Ấn Vàng Son" giới thiệu các chủ đề văn hóa thời Đinh như đồng tiền đầu tiên, tục xăm hình, tục cướp phết, nghi thức tang lễ và đêm hội trăng rằm.

Các diễn giả cùng thảo luận về vai trò của điện ảnh trong việc đưa di sản tiếp cận thế hệ trẻ, cũng như quá trình nghiên cứu và sáng tạo phục trang, ngai vàng, yến tiệc cung đình.

Chương trình cũng giới thiệu những thước phim tài liệu về cảnh sắc thiên nhiên tại quần thể di sản Ninh Bình. Các diễn giả trao đổi về không khí lịch sử thế kỷ X và những nét đặc trưng của bối cảnh Ninh Bình.

Theo bà Ngô Thị Bích Hiền, Phó Chủ tịch BHD, khi đoàn phim đến Ninh Bình thực hiện "Hộ Linh Tráng Sĩ – Bí Ẩn Mộ Vua Đinh", nơi đây không chỉ được nhìn nhận như một bối cảnh quay phim mà còn gắn với những ký ức và câu chuyện được người dân địa phương gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Chương trình sau đó đi sâu vào hậu trường làm phim thông qua những đoạn phim tài liệu ghi lại quá trình sản xuất. Đạo diễn Nguyễn Phan Quang Bình cùng các nhà thiết kế, cố vấn lịch sử chia sẻ về quá trình nghiên cứu, sản xuất phục trang và trang sức thủ công thế kỷ X.

Nhìn lại hành trình 83 ngày trên trường quay, đạo diễn Nguyễn Phan Quang Bình cho biết giữa cố vấn lịch sử và bộ phận phục trang phải trao đổi chặt chẽ để điều chỉnh trang phục, vừa bảo đảm yêu cầu về lịch sử, vừa bảo đảm an toàn cho các động tác của diễn viên cũng như phù hợp với bối cảnh và điều kiện thời tiết.

Phần giao lưu trực tiếp và hỏi đáp có sự tham gia của các diễn viên Đăng Trần, Hứa Vĩ Văn, Danis Nguyễn, Diệp Quang Bình, Khương Hưng, Đỗ Thị Hải Yến, Trần Quang Lộc… Các nội dung trao đổi tập trung vào sự cân bằng giữa di sản và hư cấu nghệ thuật, góc nhìn lịch sử của Gen Z cũng như trải nghiệm thực tế trong quá trình làm phim.

Chuỗi "Dấu Ấn Vàng Son – Những Mảnh Ghép Văn hóa Việt Nam – Thế kỷ X" được tổ chức tại TP.HCM từ ngày 5 - 10/9/2026. Trước đó, triển lãm tại Công viên Chi Lăng đã giới thiệu hình ảnh, tư liệu và những yếu tố mỹ thuật phỏng dựng của thời Đinh đến người dân và du khách tại khu vực trung tâm Thành phố.

Các hoạt động từ triển lãm ngoài trời, tọa đàm chuyên môn đến chương trình giao lưu với sinh viên tập trung vào việc đưa những giá trị lịch sử, văn hóa và di sản đến gần công chúng thông qua điện ảnh, đồng thời trao đổi về sự kết nối giữa điện ảnh với văn hóa, du lịch, giáo dục và các nguồn lực tại TP.HCM./.