Từ 31/8, chính thức tăng gấp 50 lần thẩm quyền xử phạt đất đai của Chủ tịch UBND cấp xã

Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 281/2026 sửa đổi, bổ sung một số quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai. Nghị định có hiệu lực từ ngày 31/8, trong đó đáng chú ý là việc mở rộng đáng kể thẩm quyền xử phạt của chính quyền cấp xã và lực lượng thanh tra, kiểm tra chuyên ngành.

Theo quy định mới, Chủ tịch UBND xã, phường và đặc khu được quyền phạt cảnh cáo, phạt tiền tối đa 250 triệu đồng đối với các hành vi vi phạm hành chính về đất đai. So với mức trần 5 triệu đồng trước đây, thẩm quyền xử phạt đã tăng gấp 50 lần và vượt mức tối đa 100 triệu đồng từng áp dụng đối với Chủ tịch UBND cấp huyện theo mô hình chính quyền địa phương ba cấp.

Bên cạnh quyền xử phạt bằng tiền, Chủ tịch UBND cấp xã còn được giao thẩm quyền đình chỉ hoạt động dịch vụ tư vấn trong lĩnh vực đất đai đến 3 tháng và áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả theo quy định. Trước khi nghị định mới được ban hành, cấp xã chỉ được tịch thu giấy tờ giả, giấy tờ bị tẩy xóa, sửa chữa hoặc làm sai lệch nội dung đã sử dụng trong quá trình sử dụng đất, đồng thời yêu cầu khôi phục hiện trạng ban đầu của đất hoặc mốc địa giới hành chính bị vi phạm.

Không chỉ tăng quyền cho chính quyền cơ sở, Nghị định 281/2026 cũng mở rộng thẩm quyền đối với lực lượng thanh tra, kiểm tra chuyên ngành đất đai. Theo đó, trưởng đoàn kiểm tra chuyên ngành do Cục trưởng Cục Quản lý đất đai, Thủ trưởng tổ chức thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường hoặc Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường thành lập được xử phạt tối đa 400 triệu đồng, tăng mạnh so với mức 50 triệu đồng trước đây. Các chức danh này đồng thời được quyền tịch thu giấy tờ giả, giấy tờ bị sửa chữa, tẩy xóa và đình chỉ hoạt động dịch vụ tư vấn về đất đai trong thời hạn 3 tháng.

Đối với trưởng đoàn kiểm tra chuyên ngành do Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường thành lập, cùng Cục trưởng Cục Quản lý đất đai và Thủ trưởng các đơn vị thuộc Bộ được giao nhiệm vụ kiểm tra trong phạm vi quản lý nhà nước, mức xử phạt tối đa được nâng lên 500 triệu đồng.

Nghị định cũng quy định rõ cách xác định khoản thu lợi bất hợp pháp phát sinh từ hành vi vi phạm đất đai. Theo đó, toàn bộ khoản lợi thu được từ việc sử dụng đất sau khi thực hiện hành vi vi phạm phải nộp vào ngân sách nhà nước.

Trường hợp nhiều tổ chức hoặc cá nhân cùng thực hiện hành vi vi phạm trên một thửa đất, số lợi bất hợp pháp phải nộp sẽ được phân chia theo phần bằng nhau giữa các bên vi phạm. Nếu người vi phạm đã thực hiện nghĩa vụ tài chính liên quan đến việc sử dụng đất và đã nộp vào ngân sách nhà nước, khoản tiền này sẽ được khấu trừ khi xác định số lợi bất hợp pháp phải nộp lại.

Ngoài ra, Nghị định 281/2026 cũng quy định các đặc khu được công nhận là đô thị sẽ áp dụng thẩm quyền xử phạt tương tự phường, trong khi các đặc khu còn lại áp dụng như xã. Đối với trường hợp vợ và chồng cùng có quyền sử dụng đất, việc xử phạt được thực hiện như đối với một cá nhân.

Việc nâng mạnh thẩm quyền xử phạt cho cấp xã được kỳ vọng sẽ giúp chính quyền cơ sở chủ động hơn trong phát hiện, xử lý kịp thời các vi phạm về đất đai, đồng thời rút ngắn quy trình xử lý, tăng hiệu lực quản lý nhà nước trong bối cảnh mô hình chính quyền địa phương hai cấp đã được triển khai.