Thích
Trên tuyến đường Hồ Chí Minh xuyên dãy Trường Sơn, đoạn qua tỉnh Quảng Trị vẫn còn lưu dấu một công trình quân sự đặc biệt từng được giữ bí mật tuyệt đối trong kháng chiến chống Mỹ - sân bay dã chiến Khe Gát. Đây là sân bay dã chiến duy nhất của Không quân Việt Nam được xây dựng giữa núi rừng Trường Sơn và cũng là nơi diễn ra trận không chiến "không đối biển" đầu tiên trong lịch sử quân đội Việt Nam.
Trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, khu vực trước đây là xã Xuân Trạch, tỉnh Quảng Bình giữ vai trò đặc biệt quan trọng trên tuyến chi viện chiến lược Trường Sơn. Đây là đầu mối giao thông vận tải kết nối hậu phương miền Bắc với chiến trường miền Nam nên thường xuyên trở thành mục tiêu đánh phá ác liệt của không quân và hải quân Mỹ.
Vị trí sân bay Khe Ngát. Ảnh: Báo VNExpress
Cuối năm 1968, trước yêu cầu bảo vệ tuyến vận tải chiến lược, Bộ Quốc phòng quyết định xây dựng sân bay dã chiến mang mật danh B7 tại Khe Gát nhằm tạo thế bất ngờ trong tác chiến phòng không và hỗ trợ chiến trường miền Nam. Công trình được giao cho Tiểu đoàn Công binh 28 thực hiện với sự tham gia của hàng trăm thanh niên xung phong và người dân địa phương.
Điều đặc biệt là toàn bộ quá trình xây dựng phải diễn ra trong điều kiện tuyệt đối bí mật. Thời điểm đó, các loại máy bay trinh sát hiện đại của Mỹ như OV-10 hay SR-71 liên tục hoạt động trên bầu trời Trường Sơn, kết hợp với hệ thống cảm biến điện tử nhằm phát hiện mọi hoạt động của quân đội Việt Nam.
Để tránh bị lộ, việc thi công chỉ được thực hiện từ chiều tối đến rạng sáng hôm sau. Máy móc như xe lu, xe ủi, xe cẩu đều được tháo rời từ Hà Nội, vận chuyển vào chiến trường rồi lắp ráp lại tại chỗ. Ban ngày, toàn bộ thiết bị được đưa vào các hang đá để ngụy trang.
Sau gần 7 tháng thi công trong điều kiện thiếu thốn và liên tục bị đe dọa bởi bom đạn, sân bay Khe Gát hoàn thành với đường băng dài khoảng 1,8-2km, rộng hơn 30m. Hai bên đường băng là núi đá vôi với nhiều hang động từng được sử dụng làm nơi trú ẩn cho bộ đội, người dân và cất giấu máy bay.
Đi vào lịch sử chỉ với một lần xuất kích duy nhất, sân bay Khe Gát gắn liền với trận đánh nổi tiếng ngày 19/4/1972.
Di tích sân bay dã chiến Khe Ngát. Ảnh: Báo VNExpress
Trước đó, để đối phó với các tàu chiến Mỹ thường xuyên áp sát bờ biển Quảng Bình bắn phá tuyến giao thông chiến lược, Quân chủng Phòng không - Không quân đã xây dựng phương án sử dụng tiêm kích MiG-17 đánh tàu chiến trên biển. Đây là chiến thuật hoàn toàn mới khi phi công phải luyện tập bay cực thấp trên mặt biển và sử dụng kỹ thuật ném bom "thia lia" để bom nảy trên mặt nước lao vào mục tiêu.
Ngày 18/4/1972, hai chiếc MiG-17 do phi công Lê Xuân Dị và Nguyễn Văn Bảy (Bảy B) điều khiển bí mật hạ cánh xuống sân bay Khe Gát sau hành trình từ sân bay Kép vào Gia Lâm, Vinh rồi đến Quảng Bình trong đêm tối.
Chiều 19/4/1972, sau khi nhận tin tình báo về nhóm tàu chiến Mỹ áp sát cửa Nhật Lệ, biên đội MiG-17 được lệnh xuất kích lúc 16h05. Chỉ ít phút sau, hai phi công tiếp cận mục tiêu và thực hiện đòn tấn công bất ngờ.
Phi công Lê Xuân Dị đã đánh trúng tàu khu trục USS Higbee, phá hủy hệ thống pháo trên boong tàu. Phi công Nguyễn Văn Bảy ném bom trúng tuần dương hạm USS Oklahoma City khiến hệ thống radar và nhiều thiết bị trên tàu bị hư hỏng nặng.
Chỉ trong khoảng 17 phút với 4 quả bom 250kg, biên đội MiG-17 đã buộc hạm đội Mỹ phải rút xa bờ biển miền Trung trong thời gian dài. Đây cũng là lần đầu tiên trong lịch sử, Không quân Việt Nam sử dụng tiêm kích đánh tàu khu trục Mỹ trên Biển Đông và giành thắng lợi.
Sau trận đánh, các máy bay được đưa trở lại giấu trong khe núi. Dù sau đó sân bay Khe Gát bị Mỹ phát hiện và đánh phá, trận không kích lịch sử vẫn trở thành một chiến công đặc biệt của Không quân Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống Mỹ.
Hiện nay, sân bay Khe Gát không còn nguyên trạng như thời chiến khi một phần đường băng đã trở thành đoạn tuyến của đường Hồ Chí Minh. Tuy nhiên, khu vực này vẫn được công nhận là di tích lịch sử quốc gia thuộc hệ thống di tích đường Hồ Chí Minh Đông Trường Sơn. Bia tưởng niệm cùng nhiều hiện vật chiến tranh vẫn được lưu giữ, trở thành điểm dừng chân đặc biệt trên hành trình khám phá Phong Nha - Kẻ Bàng và tìm hiểu lịch sử chiến tranh Việt Nam.
