Photo Travel: Binh pháp Tôn Tử, khi chiến lược cổ đại ứng dụng thiết kế nhà ở
Thích
Cùng với trang viên họ Mưu ở Yên Đài, trang viên họ Lưu ở Tứ Xuyên, trang viên họ Ngụy là một trong "ba trang viên lớn nhất Trung Quốc". Đây cũng là trang viên kiểu thành lũy duy nhất vận dụng "Binh pháp Tôn Tử" vào thiết kế nhà ở dân gian hiện còn được bảo tồn nguyên vẹn tại Trung Quốc.
******
Trang viên họ Ngụy nằm ở thị trấn Ngụy Tập, huyện Huệ Dân, TP. Tân Châu (tỉnh Sơn Đông, Trung Quốc). Đây là một trong những công trình dân cư lớn nhất Trung Quốc thời xưa và cũng là quần thể kiến trúc được bảo tồn hoàn hảo nhất tỉnh Sơn Đông, được xếp hạng Di tích lịch sử trọng điểm quốc gia.
Trang viên họ Ngụy không chỉ là một công trình kiến trúc đơn thuần mà là một "pháo đài dân dụng" sống động, minh chứng cho việc ứng dụng trí tuệ quân sự của binh pháp vào đời sống để bảo vệ gia tộc trước những biến động của thời đại.
Phím trên vòm cao cổng chính của trang viên là hai chữ "Phong Đức", được viết bằng kiểu chữ khỏe khoắn, biểu thị rằng tất cả các thành viên trong gia tộc đều phải có cả đức hạnh và tài năng.
Thiết kế trang viên họ Ngụy tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc phòng thủ trong binh pháp với tường thành kiên cố cao tới 10m, có đường ngựa chạy trên đỉnh thành để binh lính di chuyển nhanh chóng và các pháo đài ở các góc tường bố trí 13 lỗ châu mai để gia nhân vũ trang bắn ra ngoài.
Là một gia tộc quyền quý vùng bắc Lỗ, họ Ngụy có đủ cả ba yếu tố nổi bật của xã hội đương thời là quan lại, địa chủ và thương nhân. Với hơn 20 người thuộc 6 thế hệ làm quan trong triều, gia tộc quyền quý này sở hữu hơn 3.000 mẫu đất màu mỡ xung quanh vùng Ngụy Tập, huyện Huệ Dân. Họ cũng đồng thời mở nhiều ngân hiệu và tiệm cầm đồ khắp khu vực Hoa Bắc, với các thương hiệu kinh doanh có tiếng mang tên "Hiệp Hòa và "Hiệp Tăng".
Trang viên họ Ngụy được xem là một mẫu mực cho việc vận dụng "Binh pháp Tôn Tử" vào thiết kế nhà ở, nhất là ngay trên chính quê hương của nhà quân sự nổi tiếng này ở Sơn Đông. Công trình có diện tích lớn nhất so với các trang viên còn lại trong khu vực, bao gồm cụm ba công trình kiến trúc là Thụ Đức Đường, Tỵ Nghĩa Đường và Phúc Thọ Đường, quy mô đồ sộ, diện tích lên tới 32.543m² cùng 100 gian nhà có lịch sử hơn 100 năm.
Một thế kỷ trước, chủ nhân ban đầu của trang viên hẳn không thể ngờ rằng sau hơn một thế kỷ, trang viên và các cụm kiến trúc mà ông đã dày công xây dựng lại trở thành một di sản quý giá cho các thế hệ mai sau, được mọi người ngưỡng mộ và tôn kính.
Với tổng diện tích lên tới 32.543m2 cùng 100 gian phòng, trải dài thành những dãy nhà như mê cung, chia thành các khu sinh hoạt, tiếp khách, thư viện, nhà thờ tổ tiên, hoa viên và các công trình phụ trợ như kho tàng, xưởng thủ công. Đây là sự kết hợp hài hòa giữa kiến trúc thành lũy phòng thủ quân sự với nhà ở truyền thống kiểu tứ hợp viện Bắc Kinh.
Từ trên cao nhìn xuống, trang viên họ Ngụy vừa kế thừa sự đối xứng, nghiêm cẩn, vững chãi của kiến trúc phương Bắc, vừa thể hiện sự linh hoạt, biến hóa của không gian kiến trúc phương Nam. Trang viên kéo dài suốt từ Tây sang Đông, bao gồm các khu nhà ở, quảng trường, ao, vườn và đền thờ. Điểm đặc sắc của cấu trúc này là có sự kết hợp hài hòa giữa kiến trúc thành lũy phòng thủ quân sự với phong cách nhà ở truyền thống kiểu tứ hợp viện Bắc Kinh, tạo nên một phong cách kiến trúc đặc trưng riêng biệt.
Bước vào trang viên, ấn tượng đầu tiên là kiến trúc tường thành đặc trưng ở Trung Quốc với cổng thành, vọng lâu. Tường thành cao 10m, đỉnh rộng 1,5m có đường ngựa chạy. Tại các pháo đài ở các góc tường bố trí 13 lỗ châu mai để gia nhân vũ trang bắn ra ngoài. Ở phía bắc, tường thành có hình răng cưa, chỗ hẹp chỉ đủ cho một người đi qua, thể hiện tư tưởng phòng thủ quân sự trong binh pháp Tôn Tử: "một người giữ cửa, vạn người không mở nổi".
Hệ thống phòng thủ "nội bất xuất, ngoại bất nhập" bên trong trang viên cùng hệ thống các dãy nhà được bố trí theo kiểu "liên hoàn viện", kết nối với nhau tạo thành một mê cung khiến người lạ dễ mất phương hướng. Đây là ứng dụng của nguyên tắc "biến hóa khôn lường" trong binh pháp, khiến kẻ địch khi lọt vào trong sẽ bị chia cắt và tiêu diệt.
Vẻ ngoài là một pháo đài thép với gạch đá vững chãi, cổng thành sắt kiên cố, bên trong các ngôi nhà cũng trang trí các bức vẽ hình các võ tướng.
Nhiều khu vực có giá binh khí, cho phép kiểm soát và phản ứng kịp thời với các cuộc tấn công từ bên ngoài.
Để bảo vệ chủ nhân của trang viên, nhà phía tây tường thành được thiết kế như một cửa sổ cao, có thang kéo ra bên ngoài bức tường, trong trường hợp khẩn cấp để thoát đến khu vực an toàn.
Các công trình đơn lẻ khác được bố trí theo trục dọc, tạo thành các đơn vị độc lập, kết nối bằng cổng, lối đi phụ và đường ngầm. Trang viên còn có sân lát đá rộng, bên dưới lòng đất chứa một lượng lớn than đá, dự trữ nhiều lương thực và dầu. Nếu gặp chiến tranh hoặc thiên tai liên miên, cổng thành đóng cửa ba năm, không cần viện trợ bên ngoài, trang viên vẫn có đủ ăn, mặc và sử dụng.
Trên tường thành xây gạch màu xanh có chiều cao lên đến 10m có đường rộng để tạo điều kiện tuần tra và phòng thủ. Bức tường thành được bao quanh bởi các ngăn xếp và lỗ bắn, không chỉ có thể chống lại cuộc xâm lược của kẻ thù một cách hiệu quả, mà còn phản ánh binh pháp Tôn Tử: "một người giữ cửa, vạn người không mở nổi".
Bước chân qua những lớp của và sân trong nối tiếp nhau, du khách vẫn có thể cảm nhận được khí chất uy nghiêm xen lẫn nỗi trầm mặc của quá khứ. Những cánh cổng lớn nhỏ kết nối các lớp sân phía trong vừa độc lập, vừa liên hoàn, tạo nên một hệ thống phòng thủ kín đáo nhưng vẫn giữ được sự gắn kết của đại gia tộc.
Thụ Đức Đường là công trình đặc sắc nhất trong cụm kiến trúc, được xây dựng từ năm 1890 đến 1893 dưới thời Quang Tự, do các bậc thầy xây dựng cung đình thiết kế và được thi công tỉ mỉ bởi nhiều nghệ nhân tài hoa. Đây từng là tư dinh của Ngụy Triệu Khánh, Phó quan phủ Vũ Định thời nhà Thanh. Thụ Đức Đường quay mặt về hướng Đông, bề thế uy nghi, bao gồm khu nhà ở, quảng trường, ao cá, vườn hoa và nhà thờ họ. Hai khu Tỉ Nghĩa Đường và Phúc Thọ Đường đều có kỹ thuật xây dựng tinh xảo, phong cách riêng biệt, mang đậm màu sắc địa phương.
Cả ba cụm kiến trúc này của trang viên họ Ngụy không chỉ mang giá trị kiến trúc cao, mà còn ẩn chứa chiều sâu văn hóa phong phú, thể hiện nghệ thuật xây dựng bậc thầy của vùng bắc Sơn Đông. Những năm gần đây, cùng với việc tăng cường trùng tu và khai thác du lịch, kết hợp trưng bày hiện vật phong phú, trang viên họ Ngụy đang từng bước khôi phục vẻ huy hoàng xưa, trở thành địa điểm lý tưởng để du khách tìm hiểu đời sống dân gian rực rỡ của vùng Bắc Sơn Đông.
Những năm gần đây, với việc tăng cường trùng tu và khai thác du lịch, kết hợp trưng bày hiện vật phong phú, nơi đây đang từng bước khôi phục vẻ huy hoàng xưa, trở thành địa điểm lý tưởng để du khách tìm hiểu đời sống dân gian rực rỡ của vùng bắc Sơn Đông.
Đồ dùng trong trang viên được chạm khắc tinh xảo, nhất là nội thất gỗ, như một phòng ngủ trong ảnh.
Với những nỗ lực bảo tồn và phát triển trong những năm gần đây, cùng việc bổ sung đầy đủ các hiện vật trưng bày bên trong, trang viên đang dần khôi phục vẻ đẹp lộng lẫy ngày xưa, trở thành điểm đến lý tưởng của du khách.
