Đô thị hạng đặc biệt của Việt Nam tốc độ chìm dần nhanh bậc nhất thế giới, nhiều khu vực sụt lún mạnh

Các nghiên cứu và số liệu quan trắc cho thấy, TP. HCM đang đối mặt với tình trạng sụt lún nền đất kéo dài và ngày càng nghiêm trọng. Tính từ năm 1990 đến nay, độ lún tích lũy của thành phố được ước tính xấp xỉ 1 mét, đưa TP. HCM trở thành đô thị ven biển lún nhanh thứ 2 thế giới, chỉ sau Thiên Tân (Trung Quốc).

Theo Liên đoàn Quy hoạch và điều tra tài nguyên nước miền Nam, trong giai đoạn 2005-2017, nền đất TP.HCM lún trung bình gần 2cm mỗi năm, tương đương hơn 23cm sau 12 năm. Đáng chú ý, nhiều khu vực ghi nhận mức lún vượt 10cm chỉ trong vòng 10 năm, với tổng diện tích vùng hạ thấp địa chất lên tới 239km2. Kết quả quan trắc giai đoạn 2005-2015 cũng cho thấy các điểm lún mạnh tập trung chủ yếu tại huyện Bình Chánh, huyện Nhà Bè và các quận Bình Tân, Thủ Đức, quận 7, quận 8, quận 2 và quận 12 (cũ).

Số liệu của Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. HCM, đến cuối năm 2019, thành phố ghi nhận vùng lún nhanh trên 15mm/năm với diện tích gần 14.800 ha, vùng lún tương đối nhanh (10-15mm/năm) hơn 22.300ha, và vùng lún trung bình (5–10 mm/năm) khoảng 29.560 ha. Cá biệt, một số khu vực quận huyện cũ tiếp tục xuất hiện lún cục bộ lớn, như Củ Chi (lún 52,2cm trong 12 năm), Hóc Môn (23,6cm) và quận 9 cũ (25,3cm).

Trong số các khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề, phường An Lạc (quận Bình Tân cũ) thời gian qua được xác định là một trong những điểm lún nhanh nhất thành phố. Giai đoạn 2005–2017, khu vực này ghi nhận biên độ lún lên tới 81cm, thuộc nhóm nghiêm trọng nhất TP. HCM.

Theo chính quyền địa phương, An Lạc nằm trong vùng trũng thấp, chịu tác động đồng thời của thủy triều, mực nước biển dâng và nền địa chất yếu, khiến hiện tượng sụt lún diễn ra trong thời gian dài và không mang tính cục bộ.

Không chỉ gây hư hại nhà cửa, sụt lún còn là một trong những nguyên nhân trực tiếp làm tình trạng ngập úng tại TP. HCM ngày càng trầm trọng. Theo thống kê của các cơ quan chức năng, nhiều tuyến đường thường xuyên ngập nặng do lún nền kết hợp triều cường như Huỳnh Tấn Phát, Trần Xuân Soạn, Lê Văn Lương, Quốc lộ 50. Ngoài ra, các tuyến Hồ Học Lãm, Đặng Thị Rành, Kha Vạn Cân, Thảo Điền, Quốc Hương… cũng liên tục rơi vào tình trạng ngập sâu khi mưa lớn.

Phần lớn các tuyến đường này nằm trong vùng sụt lún mạnh, khiến cao độ mặt đường bị hạ thấp so với hệ thống thoát nước, làm giảm khả năng tiêu thoát và gia tăng nguy cơ ngập kéo dài.

Theo đánh giá của ngành chức năng, sụt lún nền đất tại TP. HCM bắt nguồn từ bốn nhóm nguyên nhân chính. Trước hết là yếu tố địa chất tự nhiên, khi nhiều khu vực nằm trên nền đất yếu, dễ lún ngay cả khi chưa có tác động xây dựng. Thứ hai là tải trọng giao thông lớn, đặc biệt tại các trục đường có mật độ xe tải, container cao hoặc các tuyến đường sắt đô thị. Thứ ba là tác động từ các công trình xây dựng, dù với công nghệ móng hiện đại, ảnh hưởng này chủ yếu mang tính ngắn hạn. Cuối cùng, và được xem là nguyên nhân quan trọng nhất, là khai thác nước ngầm quá mức cùng với quá trình bê-tông hóa làm giảm khả năng bổ cập nước mưa, khiến mực nước ngầm hạ thấp và kéo theo lún nền đất.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, mực nước biển dâng và tốc độ lún nền hiện nay cao gấp khoảng hai lần mực nước biển dâng, các chuyên gia cảnh báo TP. HCM đang đứng trước nguy cơ "chìm dần" nếu không có các giải pháp tổng thể, dài hạn và mang tính đột phá nhằm kiểm soát sụt lún, bảo vệ nền tảng phát triển bền vững của đô thị đặc biệt này.