Doanh nghiệp nhỏ và vừa cần một "đường băng" để đồng hành cùng tăng trưởng

Hệ sinh thái tăng trưởng không thể thiếu doanh nghiệp nhỏ và vừa

Bộ Tài chính hiện đang hoàn thiện hồ sơ Dự thảo dự án Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (sửa đổi), bám sát các định hướng từ Nghị quyết 68-NQ/TW, 66-NQ/TW và 57-NQ/TW của Bộ Chính trị. Dự luật được kỳ vọng sẽ góp phần tháo gỡ các vướng mắc kéo dài về vốn, đất đai, thủ tục hành chính và môi trường kinh doanh cho khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Trong bối cảnh nền kinh tế đang hướng tới mục tiêu tăng trưởng cao giai đoạn 2026 - 2030, việc xây dựng một hệ sinh thái doanh nghiệp phát triển cân bằng, đa dạng đang trở thành yêu cầu ngày càng cấp thiết.

Chia sẻ với Reatimes, ông Bùi Văn Doanh, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Bất động sản Việt Nam (VIRES) cho biết, kể từ khi Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa năm 2017 có hiệu lực, khung chính sách hỗ trợ khu vực doanh nghiệp này đã từng bước được hoàn thiện và mở rộng. Nhiều chương trình đào tạo, tư vấn, hỗ trợ chuyển đổi số, nâng cao năng lực quản trị hay kết nối thị trường đã được triển khai trên diện rộng, giúp không ít doanh nghiệp cải thiện khả năng điều hành và thích ứng với thị trường.

Tuy nhiên, theo ông Doanh, nhìn ở góc độ tổng thể, hiệu quả thực thi chính sách vẫn chưa đạt như kỳ vọng. Số lượng doanh nghiệp thực sự tiếp cận và thụ hưởng được các cơ chế hỗ trợ còn hạn chế, đặc biệt ở nhóm doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ và doanh nghiệp khởi nghiệp.

"Khoảng cách giữa thiết kế chính sách và khả năng triển khai trên thực tế vẫn là vấn đề lớn. Điều này càng đáng lưu ý trong bối cảnh môi trường kinh doanh đang thay đổi rất nhanh dưới tác động của chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và quá trình tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu", ông Bùi Văn Doanh nhận định.

Viện trưởng VIRES cũng cho rằng, tại nhiều địa phương như Bắc Ninh hay Quảng Ninh, các doanh nghiệp lớn đã tạo ra động lực tăng trưởng mạnh cho địa phương, nhưng mức độ lan tỏa tới khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn còn hạn chế.

"Cung tiền nhiều nhưng doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn khó khăn, bởi sự phát triển lan tỏa chưa đủ mạnh", ông Doanh nói.

Theo ông Doanh, hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa không có nghĩa tạo ra đặc quyền hay ưu ái riêng cho một nhóm doanh nghiệp. Bản chất của vấn đề là bảo đảm sự bình đẳng giữa các loại hình, quy mô và hình thức sở hữu doanh nghiệp; không để doanh nghiệp nhỏ mất đi những cơ hội và quyền lợi đáng ra họ phải được tiếp cận công bằng như doanh nghiệp lớn.

Ở góc độ rộng hơn, một cấu trúc thị trường lành mạnh cần sự tham gia đa dạng của nhiều nhóm doanh nghiệp, từ doanh nghiệp đầu tàu đến doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Trong đó, khi các doanh nghiệp lớn hình thành được hệ sinh thái sản xuất - kinh doanh đủ rộng, sự phát triển cần có khả năng lan tỏa sang khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa thông qua chuỗi cung ứng, dịch vụ phụ trợ, hợp tác đầu tư, thi công, vận hành hay cung ứng các sản phẩm, dịch vụ chuyên biệt.

"Khi doanh nghiệp nhỏ và vừa có cơ hội tham gia vào hệ sinh thái của các doanh nghiệp lớn, năng lực quản trị, công nghệ, tiêu chuẩn vận hành và khả năng kết nối thị trường cũng sẽ từng bước được nâng lên", ông Doanh nói.

Theo Viện trưởng VIRES, sự lan tỏa giữa các nhóm doanh nghiệp không chỉ giúp mở rộng cơ hội việc làm hay gia tăng nguồn cung cho thị trường, mà còn góp phần thúc đẩy doanh nghiệp địa phương phát triển, nâng cao sức chống chịu của nền kinh tế trước biến động bên ngoài.

"Đặc biệt trong bối cảnh doanh nghiệp nhỏ và vừa chiếm tới khoảng 98% tổng số doanh nghiệp như hiện nay, việc hỗ trợ khu vực này không chỉ là câu chuyện của riêng doanh nghiệp nhỏ và vừa, mà còn là điều kiện để duy trì cạnh tranh, mở rộng dư địa tăng trưởng và tạo nền tảng phát triển bền vững cho nền kinh tế", ông Bùi Văn Doanh nhấn mạnh.

Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận tín dụng và đất đai

Chia sẻ với Reatimes, ông Nguyễn Chí Thanh, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Môi giới Bất động sản Việt Nam (VARS), Tổng giám đốc Công ty Cao ốc Quốc tế Hồ Tây cho biết, một số địa phương có quỹ đất rất lớn nhưng vẫn khó thu hút nhà đầu tư, trong khi doanh nghiệp vừa và nhỏ ngày càng khó tiếp cận cơ hội phát triển.

Theo ông Thanh, với các dự án phát triển mới, vẫn cần vai trò của Nhà nước trong công tác giải phóng mặt bằng, tạo sự minh bạch và bảo đảm hài hòa lợi ích giữa người dân với doanh nghiệp.

Song thực tế, việc thực thi Luật Đất đai (sửa đổi) giữa các địa phương chưa thống nhất. Có nơi giao Trung tâm phát triển quỹ đất đứng ra thực hiện, nhưng cũng có nơi để doanh nghiệp nhỏ tự thỏa thuận với người dân, doanh nghiệp lớn có chính quyền địa phương hỗ trợ. Cơ chế "ai thỏa thuận được thì làm" đang khiến môi trường đầu tư thiếu ổn định, đặc biệt với doanh nghiệp vừa và nhỏ. Trong khi đó, nếu thị trường chỉ còn vài doanh nghiệp lớn chi phối thì tính cạnh tranh sẽ giảm, nguồn cung dễ bị lệch pha và giá nhà khó có cơ hội hạ nhiệt.

Ông Nguyễn Chí Thanh cũng cho rằng, hiện nay tiêu chí lựa chọn chủ đầu tư đang thiên về quy mô vốn. Có những doanh nghiệp mới thành lập nhưng do đăng ký vốn lớn thì vẫn được giao dự án lớn, trong khi nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ có kinh nghiệm triển khai thực tế lại rất khó tiếp cận cơ hội đầu tư.

"Năng lực tài chính là yếu tố cần thiết nhưng không phải yếu tố duy nhất quyết định chất lượng một dự án bất động sản. Chất lượng dự án còn nằm ở mức độ am hiểu thị trường, khả năng phát triển sản phẩm phù hợp với thị trường và kinh nghiệm triển khai thực tế. Nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ dù chỉ có quy mô vốn vài trăm tỷ đồng nhưng đã triển khai nhiều dự án thành công và đưa ra được mức giá phù hợp với thị trường", theo ông Nguyễn Chí Thanh.

Ngoài việc tiếp cận đất đai, theo chuyên gia, doanh nghiệp nhỏ và vừa hiện cũng gặp nhiều khó khăn trong tiếp cận vốn và mặt bằng sản xuất kinh doanh.

Ông Bùi Văn Doanh, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Bất động sản Việt Nam (VIRES) cho rằng, phần lớn doanh nghiệp khởi nghiệp hoặc doanh nghiệp quy mô nhỏ chưa có thương hiệu, thiếu tài sản bảo đảm, lịch sử tín dụng và thị trường đầu ra chưa ổn định nên rất khó vay vốn ngân hàng với lãi suất phù hợp.

"Dù Nhà nước đã có nhiều cơ chế hỗ trợ như Quỹ Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, Quỹ bảo lãnh tín dụng..., nhưng trên thực tế các quỹ này vẫn hạn chế về nguồn lực và điều kiện cho vay. Thậm chí, nhiều quy định cấp tín dụng còn chặt hơn cả ngân hàng thương mại, khiến doanh nghiệp nhỏ và vừa khó tiếp cận vốn giá rẻ", ông Doanh nói.

Theo Viện trưởng VIRES, ngoài tín dụng, việc giảm chi phí mặt bằng sản xuất kinh doanh cũng là một cấu phần quan trọng nhưng lâu nay chưa được chú ý đúng mức.

"Cần có cơ chế pháp lý phù hợp hơn đối với các mô hình căn hộ kết hợp văn phòng làm việc, shophouse hay officetel, hiện đang trở thành xu hướng phổ biến tại các đô thị lớn như Hà Nội, TP.HCM. Việc sử dụng không gian hỗn hợp vừa để ở vừa làm văn phòng cần được nhìn nhận linh hoạt hơn nhằm tạo điều kiện cho doanh nghiệp nhỏ giảm chi phí thuê mặt bằng trong giai đoạn đầu hoạt động", ông Doanh đề xuất.