Dự án phát sinh hơn 290 tỷ đồng tiền chậm nộp của Tập đoàn Sơn Hải từng mắc kẹt vì khu đất của Vinashin

Dự án Khu đô thị Nam Cầu Dài của Tập đoàn Sơn Hải vừa được Thanh tra tỉnh Quảng Trị xác định phát sinh hơn 290,5 tỷ đồng tiền chậm nộp nghĩa vụ tài chính. Tuy nhiên, phía cơ quan thanh tra cũng chỉ ra rằng trong quá trình triển khai, dự án gặp nhiều vướng mắc kéo dài, đặc biệt là công tác giải phóng mặt bằng và chưa được giao đủ quỹ đất theo quyết định chủ trương đầu tư - những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng huy động vốn và tiến độ thực hiện dự án.

Khu đô thị Nam Cầu Dài do Công ty TNHH Tập đoàn Sơn Hải làm nhà đầu tư, Công ty TNHH Sơn Hải Riverside là doanh nghiệp dự án. Công trình được UBND tỉnh Quảng Bình (cũ) chấp thuận chủ trương đầu tư từ tháng 9/2018 với mục tiêu xây dựng một khu đô thị hiện đại, đồng bộ, góp phần hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật, chỉnh trang không gian đô thị khu vực phía Tây sông Nhật Lệ.

Theo quy hoạch ban đầu, dự án có diện tích hơn 40,3ha, tổng vốn đầu tư khoảng 2.200 tỷ đồng, bao gồm khoảng 2.500 căn nhà ở thương mại cùng hệ thống khách sạn, thương mại - dịch vụ, công trình công cộng, hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội. Sau đó, quy mô dự án được điều chỉnh còn khoảng 36,8ha khi phần diện tích 34.852m2 của Nhà máy Đóng tàu Nhật Lệ được đưa ra khỏi phạm vi dự án.

Theo kết luận thanh tra, đến thời điểm kiểm tra, Nhà nước mới giao cho doanh nghiệp khoảng 27,1ha, tương đương 73,64% diện tích dự án. Hạ tầng kỹ thuật đã hoàn thành trên 90% khối lượng, đồng thời doanh nghiệp đang triển khai xây dựng phần thô 38 căn biệt thự và shophouse.

Tuy nhiên, phần diện tích chưa được bàn giao vẫn là "nút thắt" lớn nhất đối với dự án. Theo báo cáo của nhà đầu tư, còn khoảng 9,7ha chưa hoàn tất giải phóng mặt bằng, chủ yếu nằm ở khu vực trung tâm. Việc chậm bàn giao khiến dự án bị chia cắt, không thể kết nối đồng bộ với Quốc lộ 1A, đồng thời chưa đủ điều kiện để nghiệm thu và đưa vào khai thác.

Thực tế, những vướng mắc về mặt bằng đã xuất hiện từ nhiều năm trước. Theo báo Tài chính - Đầu Tư, báo cáo của Sở Tài chính tỉnh Quảng Bình (cũ) vào tháng 4/2025, doanh nghiệp được giao 271.036m2 trên tổng diện tích hơn 403.000m2 theo quy hoạch ban đầu. Trong phần diện tích chưa thể bàn giao, đáng chú ý có gần 34.852m2 thuộc Nhà máy Đóng tàu Nhật Lệ.

Phần diện tích này đang gặp vướng mắc do Công ty TNHH Công nghiệp tàu thủy Quảng Bình thuộc Tập đoàn Vinashin (chủ Nhà máy Đóng tàu Nhật Lệ) thời điểm đó đang được cơ quan chức năng xử lý theo phương thức phá sản nên các thủ tục liên quan kéo dài, khu đất này vì thế nhiều năm chưa thể bàn giao cho chủ đầu tư. Ngoài ra, dự án còn vướng mặt bằng tại khu vực cảng cá và 9 hộ dân chưa hoàn tất công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng.

Để tháo gỡ khó khăn, cuối năm 2024, UBND tỉnh Quảng Bình (cũ) đã thống nhất đưa phần diện tích Nhà máy Đóng tàu Nhật Lệ ra khỏi phạm vi dự án. Trên cơ sở đó, nhà đầu tư đề xuất điều chỉnh quy mô từ hơn 40,3ha xuống còn khoảng 36,8ha, đồng thời kiến nghị gia hạn thời gian thực hiện dự án đến năm 2028. Ban Thường vụ Đảng ủy UBND tỉnh khi đó đánh giá đề xuất này có cơ sở và phù hợp với quy định pháp luật.

Theo nhà đầu tư, ngoài các vướng mắc về mặt bằng, dự án còn chịu tác động đáng kể của đại dịch Covid-19. Trong thời gian giãn cách xã hội, nhiều hạng mục phải tạm dừng thi công, ảnh hưởng đến tiến độ chung của toàn bộ dự án.

Những khó khăn kéo dài cũng tác động trực tiếp đến phương án huy động vốn. Theo Thanh tra tỉnh Quảng Trị, phương án tài chính ban đầu xác định vốn chủ sở hữu của nhà đầu tư chỉ khoảng 396 tỷ đồng, tương đương 18% tổng mức đầu tư, trong khi hơn 1.800 tỷ đồng còn lại dự kiến huy động từ các nguồn vốn hợp pháp, chủ yếu là tín dụng ngân hàng.

Tuy nhiên, từ tháng 7/2022 đến cuối năm 2024, doanh nghiệp nhiều lần làm việc với các tổ chức tín dụng nhưng không thể giải ngân do dự án chưa được bàn giao đầy đủ mặt bằng theo hồ sơ pháp lý. Chỉ đến khi UBND tỉnh Quảng Trị cam kết hoàn tất việc bàn giao mặt bằng và đầu tư tuyến kè sông Nhật Lệ, BIDV Chi nhánh Quảng Bình cũ mới giải ngân khoản vay 1.000 tỷ đồng vào ngày 31/12/2024 để doanh nghiệp thực hiện nghĩa vụ tài chính với Nhà nước.

Theo kết luận thanh tra, việc chậm nộp tiền sử dụng đất và tiền thuê đất trong giai đoạn từ tháng 7/2022 đến tháng 12/2024 đã làm phát sinh hơn 290,5 tỷ đồng tiền chậm nộp. Cơ quan thanh tra xác định một phần nguyên nhân xuất phát từ việc dự án chưa được giao đủ diện tích theo quyết định chấp thuận chủ trương đầu tư và báo cáo nghiên cứu khả thi.

Dù vậy, Thanh tra tỉnh Quảng Trị cho rằng đề nghị miễn khoản tiền chậm nộp của nhà đầu tư theo quy định tại khoản 8 Điều 59 Luật Quản lý thuế năm 2019 hiện chưa đủ cơ sở pháp lý. Theo quy định hiện hành, việc miễn tiền chậm nộp chỉ được xem xét trong trường hợp người nộp thuế gặp sự kiện bất khả kháng và có đầy đủ hồ sơ chứng minh theo quy định.

Tuy nhiên, cơ quan thanh tra cũng nhận định vụ việc cần tiếp tục được xem xét một cách toàn diện, làm rõ trách nhiệm của các bên liên quan cũng như đánh giá đầy đủ các nguyên nhân khách quan dẫn đến việc phát sinh tiền chậm nộp, từ đó nghiên cứu phương án xử lý phù hợp, bảo đảm hài hòa lợi ích của Nhà nước và nhà đầu tư.