Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam đề xuất nhiều cơ chế thúc đẩy chuyển đổi xanh

Tại Hội nghị "Doanh nghiệp, doanh nhân tư nhân Việt Nam với đổi mới mô hình phát triển đất nước và chính sách đảng viên làm kinh tế tư nhân" diễn ra ngày 25/5/2026 tại Hà Nội, bà Lưu Thị Thanh Mẫu - Phó Chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam (VYEA), Phó Chủ tịch thường trực Hiệp Hội Doanh Nghiệp Xanh TP.HCM (HGBA), Tổng Giám đốc Phuc Khang Corporation đã trình bày tham luận "Kiến nghị xây dựng Chương trình quốc gia xanh hóa doanh nghiệp tư nhân".

CHUYỂN ĐỔI XANH VÀ ÁP LỰC TỪ TIÊU CHUẨN TOÀN CẦU

Từ thực tiễn đồng hành với cộng đồng doanh nhân trẻ, bà nhận thấy rằng chuyển đổi xanh không còn là lựa chọn tự nguyện, càng không chỉ là câu chuyện của doanh nghiệp lớn. Chuyển đổi xanh đang trở thành điều kiện mới để doanh nghiệp tồn tại, cạnh tranh, tiếp cận vốn, tiếp cận đơn hàng và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Nghị quyết Đại hội XIV đã đặt ra tầm nhìn phát triển mới, và trước đó Nghị quyết 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân đã xác định kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia, là lực lượng tiên phong thúc đẩy tăng trưởng, nâng cao năng suất, năng lực cạnh tranh và tái cấu trúc nền kinh tế theo hướng xanh, tuần hoàn, bền vững.

Nghị quyết 68 cũng đặt mục tiêu đến năm 2030 có 2 triệu doanh nghiệp hoạt động trong nền kinh tế, kinh tế tư nhân đóng góp khoảng 55 - 58% GDP, tăng trưởng bình quân khoảng 10 - 12%/năm, đồng thời có ít nhất 20 doanh nghiệp lớn tham gia chuỗi giá trị toàn cầu.

"Muốn đạt mục tiêu ấy, doanh nghiệp tư nhân Việt Nam không thể đi bằng mô hình cũ, công nghệ cũ, năng lượng cũ và tiêu chuẩn cũ. Chuyển đổi xanh vì vậy không chỉ là yêu cầu môi trường, mà là một phần của nhiệm vụ phát triển kinh tế tư nhân nhanh hơn, bền vững hơn, có năng lực cạnh tranh cao hơn.

Áp lực đã rất rõ. Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon của Liên minh châu Âu - CBAM - đã qua giai đoạn chuyển tiếp 2023 - 2025 và áp dụng cơ chế chính thức từ năm 2026, trước mắt với các nhóm hàng như xi măng, sắt thép, nhôm, phân bón, điện và hydro. Điều đó cho thấy tiêu chuẩn xanh đang chuyển hóa rất nhanh từ yêu cầu môi trường thành yêu cầu thương mại, tài chính và thị trường. Doanh nghiệp nào không đo được phát thải, không quản trị được dữ liệu carbon, không chứng minh được quy trình sản xuất sạch hơn sẽ gặp bất lợi ngay trong tiếp cận đơn hàng.

Nhìn rộng hơn, Cơ quan Năng lượng quốc tế (IEA) ước tính tổng đầu tư vào năng lượng toàn cầu năm 2025 đạt khoảng 3.300 tỷ USD, trong đó khoảng 2.200 tỷ USD dành cho năng lượng sạch, lưới điện, lưu trữ, nhiên liệu phát thải thấp, hiệu quả năng lượng và điện khí hóa; tức là gấp đôi mức đầu tư vào dầu, khí và than. Dòng vốn toàn cầu đang dịch chuyển. Thị trường đang dịch chuyển. Chuỗi cung ứng cũng đang dịch chuyển.

Đặt trong bối cảnh Việt Nam, Nghị quyết 70-NQ/TW về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia càng làm rõ hơn tính cấp bách của vấn đề. Nghị quyết 70 nêu thẳng: nguồn cung năng lượng còn phụ thuộc vào nhập khẩu, nguy cơ thiếu điện cho giai đoạn tăng trưởng "hai con số" là hiện hữu; đồng thời khẳng định phát triển năng lượng được ưu tiên cao nhất để đáp ứng yêu cầu tăng trưởng liên tục trên 10% trong giai đoạn tới.

Đến năm 2030, Nghị quyết đặt mục tiêu tổng công suất các nguồn điện khoảng 183 - 236 GW, tổng sản lượng điện khoảng 560 - 624 tỷ kWh, tỷ lệ năng lượng tái tạo trong tổng cung năng lượng sơ cấp khoảng 25 - 30%, tỷ lệ tiết kiệm năng lượng khoảng 8 - 10%. Đó là những mục tiêu rất lớn, đòi hỏi doanh nghiệp tư nhân không chỉ sử dụng năng lượng hiệu quả hơn, mà còn tham gia chủ động hơn vào các mô hình tự sản xuất, tự tiêu thụ, điện mặt trời mái nhà, mua bán điện trực tiếp, công nghệ carbon thấp và trung hòa carbon", bà Lưu Thị Thanh Mẫu chia sẻ.

KINH NGHIỆM QUỐC TẾ VÀ CƠ HỘI CHUYỂN ĐỔI XANH TẠI VIỆT NAM

Theo Phó Chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam (VYEA), kinh nghiệm quốc tế cho thấy, các quốc gia đi nhanh trong chuyển đổi xanh đều không chỉ kêu gọi doanh nghiệp tự chuyển đổi, mà xây dựng một hệ sinh thái chính sách đủ mạnh. Singapore áp dụng thuế carbon từ năm 2019; mức thuế đã tăng lên 25 đô la Singapore/tấn CO2e trong giai đoạn 2024 - 2025, 45 đô la Singapore trong giai đoạn 2026 - 2027 và định hướng đạt 50 - 80 đô la Singapore vào năm 2030 ; nguồn thu được sử dụng để hỗ trợ giảm phát thải và chuyển đổi sang kinh tế xanh.

Nhật Bản triển khai chiến lược GX với mục tiêu huy động hơn 150.000 tỷ yên đầu tư công - tư trong 10 năm, trong đó có khoảng 20.000 tỷ yên trái phiếu chuyển đổi GX để tạo vốn mồi cho đầu tư xanh. Thái Lan thúc đẩy mô hình BCG - kinh tế sinh học, tuần hoàn, xanh - gắn với nông nghiệp, thực phẩm, y tế, năng lượng, vật liệu, hóa sinh, du lịch và kinh tế sáng tạo. Những kinh nghiệm này cho thấy chuyển đổi xanh phải được cụ thể hóa theo ngành, theo vùng, theo lợi thế cạnh tranh và phải có công cụ tài chính đi kèm.

Đối với Việt Nam, cam kết đạt phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050 và Thỏa thuận Đối tác chuyển đổi năng lượng công bằng với gói huy động ban đầu ít nhất 15,5 tỷ USD trong 3 - 5 năm là cơ hội lớn. Nhưng cơ hội ấy chỉ trở thành động lực phát triển khi dòng vốn, công nghệ và hỗ trợ kỹ thuật đến được với doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp tư nhân, doanh nghiệp nhỏ và vừa - khu vực chiếm gần 98% tổng số doanh nghiệp đang hoạt động và sử dụng khoảng 5,5 triệu lao động.

Từ thực tiễn hội viên, Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam cho rằng, thách thức lớn nhất hiện nay không phải là doanh nghiệp không nhận thức được chuyển đổi xanh.Thách thức lớn hơn là doanh nghiệp chưa biết bắt đầu từ đâu, theo tiêu chuẩn nào, với chi phí bao nhiêu và được hỗ trợ bằng cơ chế gì.

Nhiều doanh nghiệp muốn tiết kiệm năng lượng nhưng thiếu vốn đầu tư thiết bị; muốn làm ESG nhưng thiếu người hiểu phương pháp; muốn đo phát thải nhưng thiếu dữ liệu; muốn vào chuỗi cung ứng xanh nhưng không đủ chi phí chứng nhận; muốn vay tín dụng xanh nhưng hồ sơ và tiêu chí tiếp cận còn phức tạp.

ĐỀ XUẤT CHƯƠNG TRÌNH QUỐC GIA XANH HÓA DOANH NGHIỆP TƯ NHÂN 2026 – 2030

Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam cũng đề xuất một kiến nghị trọng tâm, có thể nghiên cứu thực hiện ngay và bổ sung vào Đề án phát triển đất nước gắn với mục tiêu phấn đấu tăng trưởng kinh tế "2 con số" và xác lập mô hình tăng trưởng mới: Đó là việc xây dựng "Chương trình quốc gia xanh hóa doanh nghiệp tư nhân giai đoạn 2026 - 2030".

Đây không nên là một chương trình tuyên truyền chung, mà là một gói chính sách thực thi cụ thể gồm 5 hợp phần.

Một là, triển khai "kiểm toán xanh bắt buộc mềm" cho doanh nghiệp sản xuất, xuất khẩu và logistics, không làm phát sinh thủ tục hành chính mới, mà hỗ trợ doanh nghiệp tự đánh giá hiện trạng sử dụng năng lượng, phát thải, nước, chất thải, nguyên vật liệu, bao bì và vận tải; sau kiểm toán có một "bản đồ chuyển đổi xanh" ngắn gọn: việc gì làm ngay, việc gì cần vốn, việc gì cần công nghệ, việc gì cần chứng nhận.

Hai là, thiết kế gói tín dụng xanh quy mô vừa và nhỏ cho doanh nghiệp tư nhân, từ vài trăm triệu đến vài chục tỷ đồng, để doanh nghiệp thay máy móc tiết kiệm điện, lắp điện mặt trời mái nhà tự sản - tự tiêu, xử lý nước thải, tái chế phụ phẩm, đổi mới bao bì và số hóa quản trị sản xuất.

Ba là, hình thành "hộ chiếu xanh doanh nghiệp" trên nền tảng số. Mỗi doanh nghiệp có một hồ sơ số về tiêu thụ năng lượng, phát thải, chứng nhận, ESG, truy xuất nguồn gốc và dữ liệu chuỗi cung ứng; hồ sơ này dùng để tiếp cận tín dụng xanh, xúc tiến thương mại, đấu thầu, mua sắm công, kết nối FDI và xuất khẩu.

Bốn là, ưu tiên thị trường cho doanh nghiệp xanh, để doanh nghiệp đã đầu tư xanh được ghi nhận bằng lợi ích cụ thể.

Năm là, đặt hàng các hiệp hội doanh nghiệp làm "trạm chuyển đổi xanh" cho hội viên. Với Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam, có thể thí điểm mạng lưới "doanh nghiệp trẻ tiên phong xanh", lựa chọn mô hình điểm trong các ngành chế biến nông sản, dệt may, logistics, công nghiệp hỗ trợ, vật liệu xây dựng, thương mại - dịch vụ; từ đó nhân rộng trong toàn hệ thống Hội.

"Chuyển đổi xanh là con đường khó. Nhưng đây là con đường không thể đứng ngoài. Nếu làm chậm, chuyển đổi xanh có thể sẽ là áp lực. Nhưng nếu làm sớm, làm đúng và có chính sách đồng hành, chuyển đổi xanh sẽ trở thành lợi thế cạnh tranh mới của doanh nghiệp Việt Nam.

Tăng trưởng "hai con số" không thể chỉ dựa vào mở rộng vốn, lao động và tài nguyên; càng không thể đánh đổi bằng áp lực năng lượng, môi trường và phát thải.Mô hình tăng trưởng mới phải được đo bằng năng suất, công nghệ, dữ liệu, hiệu quả năng lượng và năng lực đáp ứng tiêu chuẩn xanh của thị trường toàn cầu.

Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam cam kết đồng hành cùng Đảng, Nhà nước và cộng đồng doanh nghiệp trong quá trình biến tiêu chuẩn xanh thành năng lực cạnh tranh; biến áp lực thị trường thành động lực đổi mới; biến chuyển đổi xanh thành một trụ cột quan trọng của mô hình tăng trưởng mới, góp phần xây dựng nền kinh tế Việt Nam độc lập, tự cường, năng suất cao và phát triển bền vững", bà Lưu Thị Thanh Mẫu khẳng định./.