Thích
Động lực phát triển bền vững đến từ việc khơi thông và phát huy hiệu quả nguồn lực khu vực tư nhân
Theo tính toán của Bộ Tài chính, để đạt được mục tiêu tăng trưởng hai con số giai đoạn 2026 - 2030, tổng nhu cầu vốn đầu tư toàn xã hội cần khoảng 38,5 triệu tỷ đồng. Trong khi đó, nguồn lực từ ngân sách nhà nước chỉ có thể đáp ứng tối đa khoảng 8,5 triệu tỷ đồng. Như vậy, còn khoảng 30 triệu tỷ đồng cần được huy động từ khu vực ngoài nhà nước. Trong số này, khoảng 4,8 triệu tỷ đồng được kỳ vọng đến từ khu vực đầu tư nước ngoài (FDI), còn hơn 25 triệu tỷ đồng phải dựa vào khu vực doanh nghiệp tư nhân.
GS.TS Hoàng Văn Cường, nguyên Ủy viên Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam, nguyên Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế Quốc dân. (Ảnh: Tùng Dương)
Chia sẻ tại chương trình Đối thoại "Tối ưu hóa nguồn lực quốc gia - Vai trò của khu vực tư nhân trong hợp tác công - tư", GS.TS. Hoàng Văn Cường, nguyên Ủy viên Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam, nguyên Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, cho rằng, những con số trên cho thấy khu vực tư nhân sẽ chiếm tỷ trọng lớn nhất trong tổng nguồn vốn đầu tư phục vụ tăng trưởng kinh tế giai đoạn tới. Ngoài đóng góp vốn, khu vực này còn có khả năng huy động, phân bổ và sử dụng nguồn lực hiệu quả, tạo ra giá trị gia tăng cao hơn nhờ cơ chế vận hành linh hoạt và gắn với hiệu quả thị trường.
"Việc huy động nguồn lực từ khu vực tư nhân không đơn thuần là huy động vốn, mà còn là quá trình khai thác và sử dụng hiệu quả hơn các nguồn lực của xã hội để phục vụ tăng trưởng", GS.TS. Hoàng Văn Cường nhấn mạnh.
Ông Nguyễn Văn Toàn, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Đầu tư nước ngoài cho rằng, khu vực tư nhân không chỉ bao gồm các tập đoàn, doanh nghiệp lớn, mà còn là hệ thống doanh nghiệp nhỏ và vừa, khoảng 5 triệu hộ kinh doanh cá thể, cùng nguồn vốn đang được tích lũy trong dân cư. Đây đều là những nguồn lực quan trọng của nền kinh tế. Ngay cả các dự án hợp tác công - tư cũng đều phải huy động vốn từ xã hội, thông qua các doanh nghiệp và nhà đầu tư tư nhân.
Bên cạnh nguồn lực trong nước, khu vực tư nhân còn bao hàm các nguồn lực từ bên ngoài như vốn đầu tư, công nghệ, nguồn nhân lực chất lượng cao và các mạng lưới kết nối quốc tế. Đây là những yếu tố có ý nghĩa quan trọng đối với quá trình phát triển kinh tế và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.
"Kinh nghiệm quốc tế cho thấy không có quốc gia nào có thể trở thành nước phát triển chỉ dựa vào nguồn lực nhà nước hoặc đầu tư nước ngoài. Động lực phát triển bền vững luôn phải đến từ việc khơi thông và phát huy hiệu quả nguồn lực của khu vực tư nhân", Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Đầu tư nước ngoài khẳng định.
Ông Nguyễn Văn Toàn, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Đầu tư nước ngoài. (Ảnh: VGP)
Ông Toàn dẫn số liệu cho biết hiện khu vực tư nhân đóng góp khoảng 50% GDP và tạo ra khoảng 80% việc làm trong nền kinh tế Việt Nam. Tuy nhiên, tỷ lệ đóng góp này vẫn thấp hơn so với nhiều nền kinh tế phát triển. Tại nhiều quốc gia tiên tiến, khu vực tư nhân thường đóng góp khoảng 80% GDP; tại Trung Quốc, tỷ lệ này đạt từ 60 - 70%, còn tại Singapore lên tới khoảng 85%.
“Dư địa đóng góp của khu vực tư nhân cho tăng trưởng kinh tế còn rất lớn. Việc huy động hiệu quả nguồn lực từ khu vực này sẽ là điều kiện quan trọng để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số trong những năm tới”, ông Toàn nhấn mạnh.
Tiếp tục phân tích về vai trò của khu vực tư nhân, GS.TS. Hoàng Văn Cường cho rằng việc huy động hiệu quả nguồn lực tư nhân không những mang lại động lực cho tăng trưởng kinh tế, mà còn có ý nghĩa chiến lược đối với mục tiêu xây dựng một nền kinh tế độc lập, tự chủ.
Theo ông, kinh nghiệm quốc tế cho thấy những quốc gia có vị thế kinh tế hàng đầu thế giới đều được nâng đỡ bởi các tập đoàn kinh tế mạnh của chính quốc gia đó. Các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài đóng vai trò quan trọng trong quá trình phát triển, song không thể trở thành trụ cột duy nhất của nền kinh tế.
“Muốn xây dựng một nền kinh tế tự chủ và có sức cạnh tranh cao, nhất thiết phải hình thành được lực lượng doanh nghiệp trong nước đủ mạnh để đóng vai trò trụ cột”, GS.TS. Hoàng Văn Cường nhấn mạnh.
Đề cập đến những yếu tố quyết định năng lực tham gia của khu vực tư nhân vào các dự án hợp tác công - tư, GS.TS. Hoàng Văn Cường cho rằng bên cạnh năng lực quản trị, đổi mới sáng tạo là yếu tố mang tính cốt lõi.
Trong bối cảnh Việt Nam chuyển đổi mô hình tăng trưởng, khu vực tư nhân có lợi thế về khả năng thích ứng nhanh, chấp nhận rủi ro và đổi mới sáng tạo. So với khu vực công, doanh nghiệp tư nhân linh hoạt hơn trong ra quyết định và nắm bắt cơ hội thị trường.
“Đổi mới sáng tạo luôn đi kèm với rủi ro. Việc ứng dụng công nghệ mới, mô hình mới hay các phương thức kinh doanh mới đều đòi hỏi sự mạnh dạn thử nghiệm. Khu vực tư nhân thường là khu vực có khả năng chấp nhận rủi ro và thích ứng nhanh nhất với những thay đổi đó”, theo GS.TS. Hoàng Văn Cường.
Nguyên tắc chia sẻ rủi ro cần được thể chế hóa bằng các quy định pháp luật và hợp đồng PPP cụ thể
Đồng tình với những phân tích về vai trò của nguồn lực tư nhân, ông Nguyễn Văn Toàn cho rằng bên cạnh vốn, năng lực quản trị và đổi mới sáng tạo, một yếu tố có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với sự thành công của các dự án hợp tác công - tư chính là niềm tin.
"Bản chất của PPP là sự hợp tác giữa Nhà nước và doanh nghiệp. Muốn hợp tác hiệu quả và lâu dài, trước hết phải xây dựng được niềm tin giữa các bên tham gia. Nếu thiếu niềm tin, rất khó để doanh nghiệp mạnh dạn bỏ vốn và gắn bó với các dự án có thời gian triển khai kéo dài nhiều năm", ông Toàn nêu.
Để tạo dựng niềm tin cho khu vực tư nhân, điều kiện tiên quyết là phải xây dựng được một hành lang pháp lý ổn định, minh bạch, dễ thực thi và bảo đảm tính công bằng. Đây là những yếu tố đặc biệt quan trọng đối với các dự án PPP bởi phần lớn đều có vòng đời dài, chịu tác động của nhiều biến động về chính sách và thị trường.
“Doanh nghiệp luôn quan tâm đến tính ổn định của chính sách. Nếu khung khổ pháp lý thiếu nhất quán hoặc thay đổi khó dự báo, việc triển khai các dự án PPP sẽ gặp rất nhiều khó khăn”, ông Toàn nhận định.
Ông Nguyễn Văn Toàn, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Đầu tư nước ngoàiĐồng tình với quan điểm về vai trò của niềm tin và sự ổn định chính sách, GS.TS. Hoàng Văn Cường cho rằng cần có cách tiếp cận mới đối với hợp tác công - tư và sự tham gia của khu vực tư nhân trong nền kinh tế.
Theo đó, trước đây tư duy quản lý thường phân định khá rạch ròi giữa khu vực Nhà nước và khu vực tư nhân, trong khi hợp tác công - tư được xem như phần giao thoa giữa hai khu vực này. Tuy nhiên, trong bối cảnh đổi mới mô hình tăng trưởng hiện nay, cách tiếp cận đó không còn phù hợp.
GS.TS. Hoàng Văn Cường dẫn kinh nghiệm của nhiều nền kinh tế châu Á phát triển theo mô hình “Nhà nước kiến tạo”, trong đó Nhà nước đóng vai trò định hướng, dẫn dắt và kiến tạo môi trường phát triển, còn khu vực tư nhân tham gia sâu rộng vào quá trình triển khai và tạo ra giá trị gia tăng cho nền kinh tế.
“Vai trò của Nhà nước không phải là làm thay thị trường hay làm thay doanh nghiệp, mà là xây dựng khuôn khổ, định hướng và tạo điều kiện để khu vực tư nhân phát huy tốt nhất năng lực của mình”, GS.TS. Hoàng Văn Cường nhấn mạnh.
Đồng thời, không gian tham gia của khu vực tư nhân đang ngày càng mở rộng. Nhiều dự án hạ tầng quy mô lớn trước đây chủ yếu do Nhà nước đầu tư, như đường sắt tốc độ cao hay các mô hình điện hạt nhân quy mô nhỏ trong tương lai, đều đang được tính đến phương án huy động nguồn lực tư nhân.
Tuy nhiên, theo GS.TS. Hoàng Văn Cường, để huy động hiệu quả nguồn lực tư nhân, cần xây dựng cơ chế chia sẻ rủi ro minh bạch và khả thi. Thực tế, nhiều dự án BOT từng gặp khó khăn do thay đổi chính sách hoặc phương án tổ chức giao thông, khiến nhà đầu tư phải gánh phần lớn rủi ro dù nguyên nhân không xuất phát từ doanh nghiệp.
“Chúng ta thường nói lợi ích hài hòa, rủi ro chia sẻ, nhưng trên thực tế cơ chế chia sẻ rủi ro với khu vực tư nhân vẫn chưa thực sự vận hành hiệu quả. Đây là điều khiến nhiều doanh nghiệp và cả các tổ chức tín dụng trở nên thận trọng khi tham gia các dự án PPP”, GS.TS. Hoàng Văn Cường nhận định.
GS.TS. Hoàng Văn CườngCòn ông Nguyễn Văn Toàn cho rằng để khu vực tư nhân tham gia sâu hơn vào các dự án PPP, cần thay đổi tư duy và tạo dựng môi trường hợp tác minh bạch, an toàn, đủ sức hấp dẫn đối với doanh nghiệp.
“Doanh nghiệp chỉ sẵn sàng bỏ vốn, bỏ năng lực quản trị, bỏ cơ hội kinh doanh và thậm chí đặt cả sự nghiệp của mình vào một dự án khi họ nhìn thấy cơ chế hợp tác rõ ràng và có thể dự báo được rủi ro”, ông Toàn nhấn mạnh.
Trong đó, nguyên tắc chia sẻ rủi ro cần được thể chế hóa bằng các quy định pháp luật và hợp đồng PPP cụ thể. Với các dự án có vòng đời dài và nhiều yếu tố biến động, cần có cơ chế phân bổ rủi ro hợp lý giữa Nhà nước, doanh nghiệp và các tổ chức tài chính.
“Muốn tạo dựng niềm tin cho khu vực tư nhân thì phải có khung pháp lý hoàn chỉnh, hợp đồng rõ ràng và cơ chế chia sẻ rủi ro thực chất", Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Đầu tư nước ngoài nhấn mạnh.
