Lựa chọn đại biểu vì mục tiêu quốc gia phát triển

Ngày 15/3 tới đây, cử tri cả nước sẽ bầu chọn đại biểu Quốc hội khóa XVI, và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp, nhiệm kỳ 2026 - 2031. Kỳ bầu cử lần này sẽ tạo nền tảng chính trị - xã hội đặc biệt quan trọng để thực hiện các quyết sách đưa đất nước bứt phá phát triển, hướng tới thay đổi vị thế quốc gia vào giữa thế kỷ 21.

*****

Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV đã thành công tốt đẹp, tiếp tục khẳng định tầm nhìn lãnh đạo đến năm 2045, đưa Việt Nam trở thành "nước phát triển và có thu nhập cao". Cùng với các chủ trương lãnh đạo chiến lược, Đại hội XIV cũng đặc biệt coi trọng hành động, quản trị thực thi quyết sách, thể hiện ở việc thông qua 12 định hướng lớn, 6 nhiệm vụ trọng tâm, 3 đột phá chiến lược, và chương trình hành động chi tiết để có thể triển khai ngay sau Đại hội. Có thể nói, quyết tâm của Đảng trong việc thay đổi vị thế quốc gia trong hai thập kỷ sắp tới đã đáp ứng đúng khát vọng cháy bỏng của hơn 100 triệu người dân Việt Nam, truyền cảm hứng mạnh mẽ đến với mọi lực lượng trong xã hội. Thực hiện thành công các mục tiêu quốc gia phát triển vào giữa thế kỷ 21, chúng ta sẽ đưa đất nước và dân tộc vươn mình, trở nên "đàng hoàng hơn, to đẹp hơn", "sánh vai với các cường quốc năm châu" như Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng mong đợi.

Kỳ bầu cử Quốc Hội khóa XVI và Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031 diễn ra sau khi đã cơ bản thực hiện thành công cuộc cách mạng về tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị và sắp xếp lại các đơn vị hành chính. Vì thế, nhiều điểm mới đã được triển khai, điển hình như việc điều chỉnh thẩm quyền xác định khu vực bỏ phiếu và tổ chức phụ trách bầu cử theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, đa dạng hóa phương thức vận động bầu cử, bên cạnh hình thức tiếp xúc cử tri trực tiếp, cho phép tổ chức trực tuyến hoặc kết hợp trực tiếp với trực tuyến.

Cũng tại kỳ bầu cử này, lần đầu tiên Hội đồng Bầu cử quốc gia có thể chủ động điều chỉnh thời gian và hướng dẫn các tổ chức phụ trách bầu cử khi phát sinh tình huống thực tế, đảm bảo tiến độ và hiệu quả tổ chức bầu cử. Cùng với đó, thời gian thực hiện các bước trong quy trình bầu cử được rút ngắn; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong công tác bầu cử. Nhiệm kỳ Quốc hội khóa XV và HĐND các cấp nhiệm kỳ 2021 - 2026 cũng được rút ngắn, ấn định ngày bầu cử sớm hơn khoảng 2 tháng so với các cuộc bầu cử trước đây, rút ngắn thời gian từ khi kết thúc nộp hồ sơ ứng cử đến ngày bầu cử từ 70 còn 42 ngày.

Theo Hiến pháp năm 2013, Quốc hội là cơ quan đại biểu cao nhất của Nhân dân, cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Quốc hội thực hiện quyền lập hiến, quyền lập pháp, quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước và giám sát tối cao đối với hoạt động của Nhà nước. Trong khi đó, Hội đồng nhân dân, theo Luật tổ chức chính quyền địa phương 2025, là cơ quan quyền lực Nhà nước ở địa phương, đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của Nhân dân, quyết định các vấn đề quan trọng của địa phương, giám sát việc tuân theo Hiến pháp và pháp luật, giám sát hoạt động của các cơ quan Nhà nước ở địa phương. Vì thế, Chỉ thị số 46-CT/TW của Bộ Chính trị, ban hành ngày 16/5/2025, đã xác định kỳ bầu cử lần này là "dịp quan trọng để tiếp tục xây dựng, củng cố và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân". Ngày 26/2/2026, vị thế và vai trò đặc biệt của Quốc Hội với sự phát triển của đất nước trong kỷ nguyên mới cũng được Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, Chủ tịch Hội đồng Bầu cử quốc gia, khẳng định lại trong phát biểu chỉ đạo tại Hội nghị trực tuyến toàn quốc triển khai công tác bầu cử: "Thành công của cuộc bầu cử sẽ tạo bước khởi đầu quan trọng cho việc xây dựng, kiện toàn bộ máy Nhà nước nhiệm kỳ mới, tạo nền tảng chính trị - xã hội vững chắc để triển khai thắng lợi Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng".

Trong xã hội hiện đại, "đại diện chính trị" là một trong những chức năng căn bản nhất của Quốc hội. Khái niệm "đại diện chính trị" đề cập đến một mối quan hệ mà qua đó cá nhân hoặc nhóm được nêu quan điểm hoặc hành động trên tư cách đại biểu cho một tập hợp công dân nào đó. Vì thế, ở nước ta, trở thành đại biểu Quốc hội hay Hội đồng nhân dân các cấp luôn là niềm vinh dự đặc biệt với mỗi cá nhân bởi họ có thể tự hào tuyên bố công khai: "Tôi được tín nhiệm để làm đại biểu của nhân dân". Tuy nhiên, chính niềm vinh dự lớn lao như vậy cũng đồng thời đặt mỗi đại biểu trước những trách nhiệm, bổn phận chính trị rất nặng nề. Bởi lẽ, mỗi quyết định được ban hành bởi Quốc hội, Hội đồng nhân dân sẽ trở thành những khung khổ thể chế, chính sách có ảnh hưởng đến đời sống của các giai cấp, tầng lớp, nhóm xã hội, thậm chí mọi người dân.

Các quy luật phát triển của xã hội loài người cũng gợi ra rằng càng tiến đến hiện đại thì các quan điểm và lợi ích trong xã hội cũng ngày càng trở nên đa dạng, phức tạp. Trước mỗi vấn đề chính sách, xu hướng tất yếu là sẽ xuất hiện những tranh luận trên mọi diễn đàn, đặc biệt là trên nghị trường. Do đó, về bản chất, nguyên tắc đại diện chính trị là một cách thức để thực thi dân chủ, giảm thiểu khoảng cách giữa người dân và chính quyền, bảo đảm sự kết nối giữa hành động chính sách của chính quyền với nhu cầu, nguyện vọng, và những mong đợi của các nhóm dân cư. Bởi thế, có thể khẳng định vai trò chính trị đặc biệt quan trọng của Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp là tạo cầu nối giữa những lợi ích, quan điểm của các nhóm công dân với các hành động chính sách của chính quyền các cấp.

Thông qua các đại biểu, người dân trình bày những tâm tư, nguyện vọng, và mong đợi chính sách. Trách nhiệm của các đại biểu là ghi nhận, phân tích, và tổng hợp các mong đợi đó để chuyển tải đến Quốc hội, Hội đồng nhân dân các cấp. Tuy nhiên, cho đến nay, làm thế nào để các đại biểu có thể thực sự đại diện cho ý chí và nguyện vọng của các nhóm cử tri, qua đó bảo đảm được chức năng đại diện của Quốc hội hay Hội đồng nhân dân vẫn là vấn đề phức tạp và khó khăn. Chính điều này dẫn đến việc áp dụng nhiều mô hình đại diện khác nhau tại các quốc gia trên thế giới.

Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp ở nước ta đang áp dụng cơ chế "đại diện theo cơ cấu", vốn phổ biến với cơ quan Lập pháp trong hệ thống các nước xã hội chủ nghĩa trước đây. Về lý thuyết, cơ chế đại diện theo cơ cấu nhấn mạnh tính bao trùm của các nhóm khác nhau trong xã hội. Một chính quyền đại diện phải giống như một xã hội thu nhỏ, có đủ đại diện theo quy mô và tỷ lệ các nhóm xã hội, các khu vực, các giới, các nghề nghiệp…vv khác nhau. Vì thế, cơ cấu và tỷ lệ đại biểu Quốc hội và Hội đồng nhân dân ở nước ta từ trước đến hiện nay vẫn được phân bố để bảo đảm những đặc trưng của hệ thống chính trị (như khối cơ quan Đảng, cơ quan Chủ tịch nước, cơ quan Quốc hội, cơ quan Chính phủ, Quân đội, Tòa án, Công an, Viện kiểm sát, và Mặt trận tổ quốc); hệ thống chính quyền (trung ương và địa phương); cũng như một số phân hệ cơ cấu xã hội chính yếu (đại biểu theo giới, dân tộc, độ tuổi, tôn giáo, nghề nghiệp).

Theo Điều 79, Hiến pháp 2013: Đại biểu Quốc hội là người đại diện cho ý chí, nguyện vọng của Nhân dân ở đơn vị bầu cử ra mình và của Nhân dân cả nước; Đại biểu Quốc hội liên hệ chặt chẽ với cử tri, chịu sự giám sát của cử tri; thu thập và phản ánh trung thực ý kiến, nguyện vọng của cử tri với Quốc hội, các cơ quan, tổ chức hữu quan; thực hiện chế độ tiếp xúc và báo cáo với cử tri về hoạt động của đại biểu và của Quốc hội; trả lời yêu cầu và kiến nghị của cử tri; theo dõi, đôn đốc việc giải quyết khiếu nại, tố cáo và hướng dẫn, giúp đỡ việc thực hiện quyền khiếu nại, tố cáo.

Tương tự, Điều 5, Luật tổ chức chính quyền địa phương 2025 quy định: Đại biểu Hội đồng Nhân dân là người đại diện cho ý chí, nguyện vọng của Nhân dân địa phương. Vì thế, chất lượng đại biểu luôn là vấn đề được cử tri cả nước quan tâm hàng đầu bởi đó sẽ là yếu tố then chốt, quyết định năng lực hoạt động của Quốc Hội và Hội đồng nhân dân các cấp. Về vấn đề này, Chỉ thị số 46-CT/TW của Bộ Chính trị khẳng định một nhiệm vụ trọng tâm của cả hệ thống chính trị và nhân dân cả nước trong năm 2026 là "lựa chọn, bầu ra những đại biểu tiêu biểu, đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của Nhân dân trong Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ mới". Ngày 26/2/2026, tại Hội nghị trực tuyến toàn quốc triển khai công tác bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026-2031, công tác chuẩn bị nhân sự tham gia ứng cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp, nhiệm kỳ 2026-2031, được đánh giá là đã được triển khai đồng bộ, chặt chẽ, bảo đảm đúng quy trình, đúng thẩm quyền, đúng tiêu chuẩn, điều kiện theo quy định, thực hiện đúng những chỉ đạo của Bộ Chính trị, Ban Bí thư và Hội đồng Bầu cử quốc gia.

Trong kỳ bầu cử Quốc Hội và Hội đồng nhân dân các cấp lần này, có 864 người chính thức ứng cử đại biểu Quốc hội khóa XVI ở 182 đơn vị bầu cử. Trong đó, số người ứng cử do Trung ương giới thiệu là 217 người; địa phương là 647 người (tỷ lệ 1,73 người ứng cử/1 đại biểu được bầu); có 4 người tự ứng cử (tỷ lệ 0,46%), bảo đảm số dư theo quy định; đúng định hướng về cơ cấu, thành phần. Về cơ cấu xã hội, có 392 nữ ứng cử viên (tỷ lệ 45,37%); 187 người ứng cử dưới 40 tuổi (tỷ lệ 21,64%), người ứng cử là người dân tộc thiểu số có 188 người (tỷ lệ 21,76%), người ứng cử là người ngoài Đảng có 64 người (tỷ lệ 7,41%), người ứng cử là đại biểu Quốc hội khóa XV được giới thiệu tái cử có 236 người (tỷ lệ 27,31%).

Về trình độ chuyên môn, người ứng cử có trình độ trên đại học là 593 người (tỷ lệ 68,63%), người ứng cử có trình độ đại học là 261 người (tỷ lệ 30,21%), người ứng cử có trình độ dưới đại học là 10 người (tỷ lệ 1,16%).

Về nhân sự ứng cử đại biểu HĐND các cấp, ở cấp tỉnh, tổng số đại biểu HĐND cấp tỉnh được bầu là 2.554 người. Tổng số người ứng cử HĐND theo danh sách chính thức là 4.223 người (tỷ lệ 1,65 người ứng cử/1 đại biểu được bầu), có 10 người tự ứng cử (tỷ lệ 0,24%). Ở cấp xã, tổng số đại biểu được bầu theo luật định là 72.613 người. Trong đó, số người ứng cử trong danh sách chính thức là 121.242 người (tỷ lệ 1,67 người ứng cử/1 đại biểu được bầu), số người tự ứng cử là 64 người (tỷ lệ 0,05%). Theo báo cáo của 34/34 tỉnh, thành phố, cả nước sẽ có tổng số 73.457.255 cử tri đi bầu cử tại 72.195 khu vực bỏ phiếu.

Trong thế giới ngày nay, ở bất cứ quốc gia nào, bầu cử cũng luôn là một thiết chế chính trị đặc biệt quan trọng. Hành vi bỏ phiếu của mỗi cử tri không đơn giản chỉ lựa chọn đại biểu theo ý mình, mà hơn thế, đó là sự ủy quyền của công dân cho những người đủ phẩm chất, năng lực, và uy tín để đảm nhiệm các vị trí trong cơ quan quyền lực Nhà nước. Cũng có nghĩa, việc lựa chọn ai thông qua lá phiếu tại mỗi kỳ bầu cử sẽ có thể ảnh hưởng đến hệ thống chính sách và sự phát triển của địa phương, của đất nước không chỉ trong một nhiệm kỳ.

Để bảo đảm chất lượng đại biểu, Chỉ thị số 46-CT/TW của Bộ Chính trị nêu bật hai yêu cầu với công tác bầu cử lần này. Thứ nhất, phải "gắn kết quả nhân sự của đại hội đảng các cấp và quy hoạch cán bộ với công tác chuẩn bị giới thiệu những người tiêu biểu, có quan điểm, lập trường chính trị vững vàng, đủ tiêu chuẩn, có năng lực và điều kiện thực hiện nhiệm vụ đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân". Thứ hai, kiên quyết "không đưa vào danh sách ứng cử người có biểu hiện cơ hội chính trị, tham vọng quyền lực, bảo thủ, tư tưởng bè phái, cục bộ, địa phương; các đối tượng đang bị thanh tra, kiểm tra dấu hiệu vi phạm, đã bị các cơ quan có thẩm quyền kết luận không trung thực; người đứng đầu cơ quan, tổ chức, đơn vị để xảy ra những vụ, việc tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, mất đoàn kết nghiêm trọng".

Kết quả cuối cùng của kỳ bầu cử sẽ phụ thuộc vào lá phiếu của mỗi cử tri. Vì thế, trước hết, mỗi cử tri cần ý thức và thực hiện nghiêm túc các quyền, trách nhiệm, và bổn phận chính trị của công dân, thể hiện qua việc nghiêm túc đi bầu cử, thực hiện đúng quy định pháp luật, và bầu đúng, bầu đủ số đại biểu. Cùng với đó, quyết định lựa chọn đại biểu nào cần đặt trong mối liên hệ với các vấn đề chính sách nổi cộm ở địa phương hoặc trên phạm vi cả nước.

Có thể thấy, các mục tiêu phát triển quốc gia đang rất cần những đại biểu với nền tảng kiến thức về luật pháp, thương mại quốc tế, quản trị đô thị, quản lý đất đai và bất động sản, quản lý thị trường tài chính, phát triển khoa học và công nghệ, chuyển đổi số và phát triển chính quyền số… Để chọn được những người tiêu biểu và phù hợp nhất với các vấn đề chính sách, hướng đến các mục tiêu phát triển quốc gia, cử tri cần nghiên cứu kỹ lưỡng những thông tin về cá nhân, quá trình làm việc, từ đó đánh giá công tâm, khách quan trước khi đưa ra quyết định cuối cùng./.