Luật Đô thị đặc biệt: Cơ hội đặc biệt để "đầu tàu" kinh tế TP. Hồ Chí Minh đột phá tăng trưởng

Cần Luật dành riêng cho các thành phố lớn, đô thị đặc biệt

Tại hội thảo tham vấn chuyên gia về dự thảo Luật Đô thị đặc biệt, chính sách đột phá và không gian phát triển cho TP. Hồ Chí Minh trong kỷ nguyên mới do UBND TP. Hồ Chí Minh phối hợp Đại học quốc gia (ĐHQG) TP. Hồ Chí Minh tổ chức diễn ra mới đây, PGS-TS Trần Hoàng Ngân, Chủ tịch Hội đồng tư vấn đột phá phát triển Trường Đại học Sài Gòn cho biết, ông rất mừng với kết quả kinh tế của Thành phố trong quý I/2026. Đây là một sự nỗ lực rất lớn từ việc hợp nhất 3 địa phương và đặc biệt là việc áp dụng các cơ chế đặc thù, đóng góp quan trọng cho sự phát triển kinh tế - xã hội của Thành phố.

Theo PGS-TS Trần Hoàng Ngân, trên thế giới, nhiều quốc gia đều có những Luật dành riêng cho các thành phố lớn, các đô thị đặc biệt như Hàn Quốc với Seoul, Nhật Bản với Tokyo hay Trung Quốc với Thượng Hải, Thâm Quyến. Vì vậy, hướng sắp tới, Việt Nam không chỉ dừng ở các Nghị quyết thí điểm mà phải xây dựng một đạo luật riêng cho TP.Hồ Chí Minh. Có như vậy mới tạo ra được một hành lang pháp lý ổn định, giúp nhà đầu tư yên tâm, đồng thời giúp đội ngũ cán bộ dám nghĩ, dám làm vì có nền tảng pháp lý vững chắc và dài hạn.

“Chúng ta không thể cứ mỗi lần vướng lại xin một Nghị quyết, mỗi lần khó lại đợi một cơ chế gỡ rối. TP. Hồ Chí Minh với vai trò là đầu tàu kinh tế, đóng góp hơn 1/4 ngân sách quốc gia, cần một bộ khung pháp lý đủ rộng, đủ linh hoạt nhưng cũng phải đủ bền vững để tự quyết định vận mệnh phát triển của mình trong sự vận hành chung của cả nước", ông nhấn mạnh.

PGS-TS Trần Hoàng Ngân cũng cho rằng, cần tổng kết các vướng mắc khi triển khai Nghị quyết 54, 98, 260… để Luật Đô thị đặc biệt có thể giải quyết các điểm nghẽn này, đồng thời phát triển và khai thác hiệu quả các động lực tăng trưởng của Thành phố, tận dụng các chủ trương, chính sách đã được Bộ Chính trị định hướng.

Cơ hội đặc biệt tạo ra bước đột phá cho TP.Hồ Chí Minh

Dưới góc nhìn từ kinh nghiệm hơn 20 năm quan sát tại Singapore và nghiên cứu các mô hình phát triển quốc tế tại Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản để đóng góp cho TP.Hồ Chí Minh, GS.TS Vũ Minh Khương, Giảng viên Trường Chính sách Công Lý Quang Diệu, Đại học Quốc gia Singapore nhận định, Luật Đô thị đặc biệt là một cơ hội đặc biệt mang tính lịch sử để tạo ra bước đột phá cho TP.Hồ Chí Minh thông qua các cơ chế luật đặc thù.

Ông đề xuất xây dựng thương hiệu TP.Hồ Chí Minh xoay quanh 3 giá trị cốt lõi bắt đầu bằng chữ H: Hy vọng (TP.Hồ Chí Minh là nơi thắp sáng niềm tin và sự thay đổi cho toàn bộ đất nước), Hào khí (biểu tượng hội nhập, là nơi các doanh nghiệp toàn cầu đặt bản doanh và các cơ chế tốt nhất thế giới được vận hành), Hợp lực (tạo ra sự cộng hưởng giữa TP.Hồ Chí Minh và các địa phương).

Đồng thời, GS.TS Vũ Minh Khương đưa ra mô hình "5 cánh sao" gồm: định vị chiến lược, liên kết vùng, cơ chế nội sinh (khai thác giá trị từ đất), sự tiến hóa và tài năng AI.

Trong đó, Thành phố cần xác định vị thế trên bản đồ quốc tế trong 10–20 năm tới,tăng cường liên kết vùng, thiết lập quỹ phát triển vùng,đặt kỳ vọng đưa GDP đầu người từ 10.000 USD lên 20.000 USD đồng thời chuyển từ cơ chế "xin - cho" sang mô hình kiến tạo giá trị. Không ngừng tự làm mới và thích ứng với những thay đổi nhanh chóng của công nghệ và kinh tế toàn cầu. Thành phố cần trở thành biểu tượng của AI và đổi mới sáng tạo, nơi tập trung những bộ óc và công nghệ hàng đầu.

Phân cấp và phân quyền mạnh mẽ hơn cho chính quyền đô thị

PGS. TS Thái Thị Tuyết Dung, Trưởng Ban Pháp chế Đại học Quốc gia TP.Hồ Chí Minh cho biết, dự thảo Luật này là sự tích hợp của nhiều chính sách và nghị quyết quan trọng đã có, bao gồm: Nghị quyết 98, Nghị quyết 260, Nghị quyết 188, Nghị quyết 22. Ngoài ra, dự thảo còn bổ sung các nội dung mới về việc phân cấp và phân quyền mạnh mẽ hơn cho chính quyền đô thị.

Nhóm nghiên cứu đã thiết kế dự thảo Luật bao gồm: 10 chương và 50 điều. Thông qua việc xây dựng Luật, nhóm hy vọng sẽ tạo ra một nền tảng pháp lý vững chắc và linh hoạt để thúc đẩy sự phát triển của các đô thị có tính chất đặc thù tại Việt Nam.

Trưởng Ban Pháp chế Đại học Quốc gia TP.Hồ Chí Minh cũng đề xuất một số chính sách vượt trội cho Luật Đô thị đặc biệt. Cụ thể, về nguyên tắc phân cấp, phân quyền, cần trao cho HĐND và UBND đô thị đặc biệt quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật khác với quy định của Trung ương để thực hiện thẩm quyền của chính quyền địa phương. Việc phân quyền phải dứt khoát, không kèm điều kiện phải xin ý kiến, xin phép lại từ cấp trên.

Về thẩm quyền xây dựng và ban hành văn bản quy phạm pháp luật của đô thị đặc biệt, Luật cần thiết lập một cơ chế lập quy đặc thù, cho phép HĐND và UBND đô thị đặc biệt chủ động ban hành văn bản quy phạm pháp luật không chỉ để thi hành luật, mà còn để điều chỉnh, đơn giản hóa trình tự, thủ tục, thẩm quyền đang được quy định trong văn bản của cơ quan Trung ương nhằm đáp ứng yêu cầu cải cách hành chính, phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Về tổ chức chính quyền đô thị đặc biệt và thu hút nhân tài, Luật cần trao cho HĐND thẩm quyền rộng trong quyết định cơ cấu tổ chức, biên chế, thành lập, giải thể cơ quan chuyên môn, quy định chế độ tự chủ đơn vị sự nghiệp công lập.

Cơ chế mới để hoàn thiện thể chế cho các cực tăng trưởng của cả nước

Góp ý thêm, GS.TS Nguyễn Kỳ Phùng, Trưởng ban Quản lý Khu công nghệ cao TP. Hồ Chí Minh nhận định, đây là một hướng đi rất đúng và rất là cần thiết để Thành phố đưa ra dự thảo luật cơ chế đặc thù. Tuy nhiên, có hai vấn đề mà chúng ta cần xem xét kỹ hơn, tức là trong dự thảo Luật mà nhóm đưa ra thì quyền được thiết kế khá mạnh, nhưng cơ chế kiểm soát và nguồn lực thực thi có vẻ chưa tương xứng. Vì vậy, nếu không xử lý điểm này thì khó để Luật Đô thị đặc biệt được triển khai sau khi được phê duyệt.

Ông Nguyễn Kỳ Phùng cũng lưu ý vấn đề về cơ chế tài chính, đây là một trong những điểm nghẽn lớn nhất. Để trở thành một đô thị đặc thù tầm cỡ quốc tế, Thành phố cần nguồn lực tài chính đủ mạnh và các công cụ tài chính linh hoạt. Vì vậy, cần thiết kế cơ chế tài chính đặc thù mạnh mẽ để đảm bảo nguồn lực thực thi.

Song song đó, việc trao quyền mạnh mẽ cho chính quyền đô thị, cần thiết lập một cơ chế kiểm soát độc lập và chế độ giải trình rõ ràng, cần quy định rõ trách nhiệm của từng cá nhân, tập thể đơn vị trong quá trình thực thi.

Trong khi đó, Phó Giám đốc Đại học Quốc gia TP.Hồ Chí Minh cho rằng, việc phân quyền thực chất và thay đổi tư duy lập pháp đối với dự thảo Luật Đô thị đặc biệt là đột phá tài chính đô thị và quản lý đất đai. Tự chủ tài khóa được coi là "mạch máu" của luật mới. Để dẫn dắt kinh tế số, Luật cần thiết lập cơ chế thử nghiệm (sandbox) cho fintech, tài sản số và các công nghệ chiến lược. Đi kèm với đó là nguyên tắc chấp nhận rủi ro và miễn trừ trách nhiệm đối với cán bộ đổi mới sáng tạo.

Song song đó là mô hình chính quyền đô thị hiện đại và linh hoạt. Bộ máy cần được tái cấu trúc theo chức năng và cụm đô thị thay vì địa giới hành chính "xơ cứng". Các đề xuất đột phá bao gồm phân quyền cho UBND, thuê giám đốc điều hành cho các vị trí chiến lược tại khu vực công, và quản trị dựa trên dữ liệu thời gian thực. Bên canh đó, Thành phố cần quyền tự quyết về biên chế và mức thu nhập gắn với hiệu quả công việc để thu hút nhân tài.

Ngoài ra, Luật Đô thị đặc biệt phải tạo khung pháp lý cho Trung tâm Tài chính Quốc tế với các tiêu chuẩn ESG và sàn giao dịch hàng hóa phái sinh. Đồng thời, TP.Hồ Chí Minh cần được trao vai trò chủ trì và điều phối vùng thực quyền, bao gồm việc xây dựng hệ thống dữ liệu liên thông và sử dụng ngân sách Thành phố để đầu tư cho các dự án liên tỉnh có tính lan tỏa cao.

Phó Giám đốc Đại học Quốc gia TP.Hồ Chí Minh Trần Cao Vinh khẳng định, Luật Đô thị đặc biệt không chỉ là ưu ái cho một địa phương mà là một cơ chế mới để tạo tiền lệ hoàn thiện thể chế cho các cực tăng trưởng của cả nước trong tương lai./.