Một tỉnh đề xuất ‘nắn’ tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam để bảo vệ di tích quốc gia đặc biệt hơn 1.000 năm tuổi

UBND tỉnh Khánh Hòa vừa có văn bản gửi Bộ Xây dựng đề nghị rà soát, điều chỉnh hướng tuyến dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam đoạn qua khu vực Di tích quốc gia đặc biệt tháp Hòa Lai nhằm bảo đảm yêu cầu bảo tồn lâu dài đối với một trong những công trình kiến trúc Chăm cổ tiêu biểu của Việt Nam.

Theo văn bản đã gửi đi ngày 29/5, địa phương cho biết tháp Hòa Lai nằm tại xã Thuận Bắc, tỉnh Khánh Hòa, được Thủ tướng Chính phủ xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt từ năm 2016. Đây là quần thể kiến trúc Chăm cổ có niên đại hơn 1.000 năm, còn bảo tồn tương đối nguyên vẹn tại khu vực Nam Trung Bộ, mang giá trị đặc biệt về lịch sử, văn hóa, kiến trúc nghệ thuật, kỹ thuật xây dựng truyền thống và khảo cổ học.

Hiện nay, UBND tỉnh Khánh Hòa đang tổ chức lập quy hoạch bảo quản, tu bổ và phục hồi Di tích quốc gia đặc biệt tháp Hòa Lai. Theo hồ sơ quy hoạch, tổng diện tích khoanh vùng bảo vệ di tích khoảng 4,93ha, gồm khu vực bảo vệ I rộng khoảng 1,49ha và khu vực bảo vệ II rộng khoảng 3,44ha.

Trong quá trình nghiên cứu quy hoạch bảo tồn di tích, địa phương đã rà soát hồ sơ Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam và nhận thấy đoạn tuyến từ khoảng Km1.246 đến Km1.247 dự kiến đi qua khu vực phụ cận tháp Hòa Lai bằng phương án cầu cạn.

Theo đánh giá của UBND tỉnh Khánh Hòa, hướng tuyến này có khả năng ảnh hưởng trực tiếp đến khu vực bảo vệ II của di tích theo hồ sơ khoanh vùng đang được lập.

Địa phương cho rằng việc bố trí một công trình hạ tầng giao thông quy mô lớn trong khu vực phụ cận có nguy cơ tác động đến không gian văn hóa - lịch sử, cảnh quan tổng thể, trục nhìn kiến trúc cũng như tính toàn vẹn của di tích. Bên cạnh đó, quá trình thi công nền móng, khoan cọc và vận hành công trình có thể ảnh hưởng đến môi trường khảo cổ học, địa tầng khảo cổ chưa được phát lộ và các yếu tố gốc cấu thành di tích.

Đặc biệt, với đặc thù vận hành tốc độ cao, tải trọng động lớn và tần suất khai thác dày đặc, tuyến đường sắt có thể phát sinh rung chấn, tiếng ồn và các tác động kỹ thuật kéo dài. Những yếu tố này được cho là tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến độ ổn định kết cấu, độ bền vật liệu và môi trường bảo tồn của công trình kiến trúc cổ có tuổi đời hơn một thiên niên kỷ như tháp Hòa Lai.

UBND tỉnh Khánh Hòa cũng dẫn các quy định của Luật Di sản văn hóa, trong đó nêu rõ di tích được xếp hạng phải được khoanh vùng hai khu vực bảo vệ. Khu vực bảo vệ I là nơi chứa các yếu tố gốc cấu thành di tích và phải được bảo vệ nguyên trạng về mặt bằng, không gian. Khu vực bảo vệ II là vùng bao quanh hoặc tiếp giáp khu vực bảo vệ I, có chức năng bảo vệ cảnh quan văn hóa, ngăn ngừa các tác động tiêu cực đến di tích, công trình, địa hình, cảnh quan và hệ sinh thái liên quan.

Luật cũng quy định việc xây dựng công trình trong khu vực bảo vệ II phải bảo đảm không gây ảnh hưởng tiêu cực đến cảnh quan văn hóa, không che khuất tầm nhìn và mối liên hệ không gian của di tích.

Trên cơ sở đó, UBND tỉnh Khánh Hòa đề nghị Bộ Xây dựng xem xét, chỉ đạo rà soát tổng thể phương án hướng tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam đoạn qua khu vực tháp Hòa Lai; đồng thời nghiên cứu điều chỉnh tuyến ra ngoài phạm vi khu vực bảo vệ II của di tích.

Theo địa phương, phương án này sẽ góp phần bảo đảm không gian cảnh quan, giữ gìn các giá trị văn hóa - lịch sử, hạn chế tác động đến môi trường khảo cổ học và bảo vệ tính toàn vẹn của Di tích quốc gia đặc biệt tháp Hòa Lai trong quá trình phát triển hạ tầng giao thông quốc gia.