Ngọc hoá – Giải pháp tưởng niệm văn minh góp phần giải quyết một số bài toán lớn của thành phố Hà Nội

Trong bối cảnh Hà Nội đối diện với áp lực về quỹ đất nghĩa trang, môi trường và quy hoạch đô thị, nhu cầu tìm kiếm phương thức lưu giữ di cốt, tưởng niệm mới ngày càng được quan tâm. Ngọc hóa – công nghệ chuyển hóa tro cốt sau hỏa táng thành tinh thể Linh Ngọc – mở ra hướng tiếp cận kết hợp tiến bộ khoa học, giá trị văn hóa, truyền thống Hiếu Nghĩa và mục tiêu phát triển đô thị bền vững.

Tọa đàm khoa học “Ngọc hóa – Giải pháp tưởng niệm văn minh góp phần giải quyết một số bài toán lớn của Thành phố Hà Nội” quy tụ gần 100 đại biểu đến từ các cơ quan quản lý nhà nước, giới khoa học, chuyên gia văn hóa, lịch sử, môi trường, quy hoạch đô thị, tôn giáo, cùng đại diện các tổ chức xã hội, doanh nghiệp và báo chí.

Chương trình do PGS.TS. Vũ Văn Phúc – Viện trưởng Viện Kinh tế và Dịch vụ nhân sinh, nguyên Tổng Biên tập Tạp chí Cộng sản, nguyên Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương – chủ trì, tập trung thảo luận cơ sở khoa học, giá trị văn hóa, khả năng ứng dụng và điều kiện để Ngọc hóa trở thành phương thức lưu giữ di cốt, tưởng niệm mới, phù hợp với yêu cầu phát triển của Thủ đô Hà Nội.

PGS.TS. Vũ Văn Phúc cho rằng: “Ngọc hóa là một hướng tiếp cận mới, có nhiều ưu điểm đáng quan tâm trong việc lưu giữ di cốt và tưởng niệm người đã khuất. Không chỉ mở ra khả năng tiết kiệm quỹ đất nghĩa trang, giảm áp lực về không gian an táng, hình thức này còn tạo điều kiện tổ chức những không gian tưởng niệm tập trung, trang nghiêm, thuận tiện cho việc lưu giữ và thăm viếng của các thế hệ. 

Đặc biệt, Ngọc hóa cho thấy tiềm năng kết hợp giữa tiến bộ khoa học và truyền thống văn hóa, đạo lý Hiếu Nghĩa của dân tộc. Trong bối cảnh Thủ đô Hà Nội đang đứng trước những yêu cầu mới về quy hoạch và phát triển đô thị bền vững, việc nghiên cứu, đánh giá và từng bước hoàn thiện cơ sở khoa học, pháp lý cho hình thức Ngọc hóa là cần thiết, nhằm mở ra thêm những lựa chọn tưởng niệm văn minh, nhân văn, phù hợp với điều kiện thực tiễn của Việt Nam”.

Bài toán quỹ đất nghĩa trang và không gian tưởng niệm của Thủ đô

Quá trình đô thị hóa cùng định hướng quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm đang đặt ra nhiều thách thức trong quản lý quỹ đất nghĩa trang, đặc biệt khi triển khai Dự án Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng. Theo Báo cáo điều chỉnh tổng thể quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng tỷ lệ 1/5.000 của UBND TP. Hà Nội, khoảng 109.000 ngôi mộ dự kiến phải di dời, đặt ra bài toán không chỉ về hạ tầng, chi phí mà còn về bảo đảm yếu tố tâm linh và phong tục truyền thống.

Trước thực tiễn đó, Ngọc hóa được nghiên cứu như một giải pháp tiềm năng nhằm tiết kiệm quỹ đất, đa dạng hóa phương thức lưu giữ di cốt và tổ chức không gian tưởng niệm. Tuy nhiên, việc ứng dụng cần được đánh giá kỹ lưỡng về công nghệ, môi trường, pháp lý, quy hoạch và sự chấp nhận của cộng đồng.

Đáng chú ý, trong bối cảnh Hà Nội triển khai Quyết định số 1193/QĐ-UBND ngày 18/3/2026 về Danh mục các bài toán lớn giai đoạn 2026–2030, Ngọc hóa được các chuyên gia xem xét về khả năng đóng góp vào ba lĩnh vực: vệ sinh và trật tự đô thị (bài toán số 2), khai thác hiệu quả không gian đô thị và hạ tầng (số 6), phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn (số 29).

Từ góc độ quy hoạch đô thị và phát triển hạ tầng, PGS.TS. Lưu Đức Hải – Viện trưởng Viện Nghiên cứu Đô thị và Phát triển hạ tầng đã đưa ra những nhận định cụ thể về khả năng ứng dụng Ngọc hóa trong giải quyết các vấn đề thực tiễn của Hà Nội.

Theo ông, Ngọc hoá sẽ giúp giải bài toán áp lực quỹ đất và di dời nghĩa trang (Bài toán số 6). Cụ thể, thu nhỏ di cốt thành Linh Ngọc tinh gọn giúp khai thác hiệu quả không gian đa tầng (tháp tưởng niệm cao tầng và không gian ngầm), giảm tối đa áp lực đất nghĩa trang mặt đất, tạo điều kiện thuận lợi cho công tác di dời nghĩa trang hiện hữu.

Đối với bài toán bảo vệ môi trường, vệ sinh đô thị và phát triển kinh tế tuần hoàn (Bài toán số 2 & 29), Ngọc hoá sẽ giúp loại bỏ hoàn toàn nguy cơ ô nhiễm môi trường đất và nguồn nước ngầm từ mô hình mộ mả truyền thống. Ứng dụng công nghệ xử lý vật liệu tiên tiến tái cấu trúc di cốt thành vật liệu bền vững theo nguyên lý tuần hoàn, tích hợp tiêu chuẩn giảm phát thải carbon.

Ngoài ra, còn giúp hiện đại hóa quản lý và bảo tồn giá trị văn hóa - tôn giáo. Ứng dụng số hóa cơ sở dữ liệu và truy xuất nguồn gốc Linh Ngọc, chuyển đổi quản lý dịch vụ tưởng niệm sang mô hình thông minh, hiện đại. Giữ trọn giá trị hiếu nghĩa truyền thống, phù hợp với giáo lý Phật giáo (tương đồng về ý nghĩa biểu tượng thanh sạch) và các tôn giáo khác, giúp gắn kết các thế hệ trong gia đình.

Những góc nhìn này góp phần làm rõ tiềm năng ứng dụng Ngọc hóa không chỉ trong việc tối ưu quỹ đất và tổ chức không gian tưởng niệm, mà còn ở các phương diện bảo vệ môi trường, chuyển đổi số và gìn giữ những giá trị văn hóa truyền thống. Tuy nhiên, việc triển khai trong thực tiễn cần tiếp tục được nghiên cứu, đánh giá toàn diện về công nghệ, môi trường, pháp lý và khả năng tiếp nhận của cộng đồng.

Từ nhận diện xu hướng đến nghiên cứu khả năng ứng dụng tại Hà Nội

Tiếp nối Hội thảo khoa học “Ngọc hóa – Xu hướng của tương lai” được tổ chức ngày 28/3/2026, Tọa đàm ngày 31/10/2026 hướng trọng tâm vào các vấn đề thực tiễn của đô thị hiện đại, đặc biệt là Thủ đô Hà Nội.

Nếu hội thảo trước đó mở ra những tiếp cận đa chiều về Ngọc hóa từ khoa học, công nghệ, lịch sử, văn hóa, Phật giáo, pháp luật đến môi trường, thì tọa đàm lần này đi sâu vào việc đánh giá khả năng ứng dụng, các điều kiện triển khai và những định hướng nghiên cứu, kiến nghị chính sách.

Các tham luận và phiên thảo luận tập trung vào bốn nhóm vấn đề trọng tâm:

Thứ nhất, thực tiễn các phương thức an táng và xu hướng tưởng niệm hiện đại. Các chuyên gia phân tích sự thay đổi của các hình thức an táng, lưu giữ di cốt từ truyền thống đến hiện đại; những ưu điểm, hạn chế và vấn đề đặt ra trong thực tiễn Việt Nam. Đồng thời, xem xét nhận thức, nhu cầu và mức độ tiếp nhận của cộng đồng, đặc biệt là người cao tuổi, đối với hình thức Ngọc hóa.

Thứ hai, cơ sở khoa học, công nghệ và triển vọng ứng dụng Ngọc hóa tại Việt Nam. Tọa đàm trao đổi về nguyên lý công nghệ, đặc tính vật liệu, yêu cầu bảo đảm an toàn, bảo vệ môi trường và kinh nghiệm quốc tế. Các nội dung liên quan đến cơ sở pháp lý, quản lý, truy xuất nguồn gốc Linh Ngọc và ứng dụng công nghệ số trong dịch vụ tưởng niệm cũng được đặt ra để nghiên cứu.

Thứ ba, giá trị văn hóa và khả năng phát triển không gian tưởng niệm trong đô thị hiện đại. Các nhà nghiên cứu đánh giá sự phù hợp của Ngọc hóa với văn hóa thờ cúng tổ tiên, tín ngưỡng dân gian và đời sống tôn giáo, đặc biệt là văn hóa Phật giáo. Đồng thời, trao đổi về khả năng phát triển không gian tưởng niệm Linh Ngọc đa tầng, kết nối với hệ thống nhà tang lễ, cơ sở hỏa táng, lưu giữ tro cốt và nghĩa trang, trong mối liên hệ với định hướng quy hoạch Thủ đô.

Thứ tư, định hướng nghiên cứu, triển khai ứng dụng và khuyến nghị chính sách. Từ các luận cứ khoa học, kinh nghiệm quốc tế và điều kiện thực tiễn, các chuyên gia thảo luận về những yêu cầu cần thiết để nghiên cứu, đánh giá khả năng thí điểm Ngọc hóa, hướng tới các khuyến nghị cho cơ quan quản lý nhà nước và Thành phố Hà Nội.

Phát biểu tại Tọa đàm, PGS.TS. Vũ Văn Phúc nhấn mạnh tiềm năng của Ngọc hóa trong lưu giữ di cốt và tưởng niệm, đồng thời đề cao sự hài hòa giữa khoa học, hiệu quả sử dụng đất, pháp lý và truyền thống Hiếu Nghĩa. Tọa đàm cũng làm rõ triển vọng, thách thức và điều kiện ứng dụng Ngọc hóa phù hợp với thực tiễn Việt Nam.

Ngọc hóa – Kết hợp tiến bộ khoa học với giá trị văn hóa và phát triển bền vững

Ngọc hóa là quá trình ứng dụng công nghệ nhằm chuyển hóa các thành phần khoáng chất trong tro cốt sau hỏa táng thành các tinh thể rắn có hình thức tương tự ngọc, được gọi là Linh Ngọc.

Khác với các hình thức lưu giữ tro cốt thông thường, Linh Ngọc có kích thước nhỏ gọn, có thể được an trí trong bài vị, tháp pha lê, các vật phẩm tưởng niệm hoặc những không gian thờ tự được thiết kế chuyên biệt.

Đặc điểm này mở ra khả năng tổ chức các không gian tưởng niệm tập trung, đa tầng, đa lớp, góp phần tối ưu hóa diện tích lưu giữ di cốt tại các đô thị có mật độ dân cư cao. Đây cũng là một trong những hướng tiếp cận đáng nghiên cứu trong bối cảnh nhu cầu tưởng niệm người đã khuất luôn hiện hữu, trong khi quỹ đất dành cho các công trình đô thị ngày càng chịu nhiều áp lực.

Về phương diện khoa học, công nghệ Ngọc hóa hướng tới việc tạo ra các tinh thể rắn từ thành phần vô cơ trong tro cốt, với mục tiêu bảo đảm tính ổn định và khả năng lưu giữ lâu dài. Những đặc tính vật liệu, mức độ an toàn và tác động môi trường cần tiếp tục được nghiên cứu, thử nghiệm và đánh giá theo các tiêu chuẩn kỹ thuật phù hợp.

Trên thế giới, một số công nghệ chuyển hóa và lưu giữ tro cốt sau hỏa táng đã được nghiên cứu, phát triển tại Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc và Đài Loan. Những kinh nghiệm này là nguồn tham khảo để đánh giá, lựa chọn và phát triển các giải pháp công nghệ phù hợp với điều kiện thực tiễn tại Việt Nam.

Bên cạnh tiềm năng về công nghệ và việc sử dụng hiệu quả tài nguyên đất, Ngọc hóa còn được tiếp cận từ góc nhìn lịch sử, văn hóa và nhân văn.

Trong đời sống tinh thần của người Việt, việc thờ cúng tổ tiên, gìn giữ ký ức và tưởng nhớ người đã khuất là những giá trị được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Sự thay đổi về phương thức lưu giữ di cốt không đồng nghĩa với sự thay đổi những giá trị cốt lõi ấy, mà có thể mở rộng các hình thức thể hiện lòng thành kính, sự tri ân và đạo lý Hiếu Nghĩa.

Linh Ngọc có thể được an trí trong những không gian tưởng niệm trang nghiêm, tạo điều kiện để các thế hệ con cháu thăm viếng, tưởng nhớ và duy trì sự gắn kết với cội nguồn gia đình.

Chính sự giao thoa giữa tiến bộ khoa học, nhu cầu phát triển đô thị và những giá trị văn hóa truyền thống là cơ sở để Ngọc hóa được nghiên cứu như một hướng giải pháp tưởng niệm mới, hướng tới sự hài hòa giữa văn minh hiện đại và bản sắc dân tộc.

Hướng tới các giải pháp tưởng niệm phù hợp với tương lai đô thị Việt Nam

Vượt ra ngoài phạm vi một phương thức lưu giữ di cốt, Ngọc hóa đặt ra những vấn đề rộng hơn về cách con người tổ chức không gian tưởng niệm trong xã hội hiện đại: làm thế nào để sử dụng hiệu quả tài nguyên đất, bảo vệ môi trường và đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng của cộng đồng mà vẫn gìn giữ được những giá trị văn hóa, tín ngưỡng và tình cảm gia đình.

Đối với Hà Nội, việc nghiên cứu những mô hình tưởng niệm mới có thể góp phần bổ sung cơ sở khoa học và thực tiễn cho công tác quy hoạch, quản lý nghĩa trang và phát triển các không gian tưởng niệm phù hợp với định hướng đô thị dài hạn.

Thông qua các tham luận và thảo luận chuyên môn, Tọa đàm hướng tới việc hình thành thêm các luận cứ phục vụ nghiên cứu, hoàn thiện cơ sở pháp lý và xem xét triển vọng ứng dụng Ngọc hóa tại Việt Nam, trước mắt là trong bối cảnh những vấn đề thực tiễn đang đặt ra đối với Thủ đô Hà Nội.

Chương trình có sự đồng hành của Công ty Cổ phần Bảo Tín An Lạc thể hiện sự quan tâm của Doanh nghiệp đối với hoạt động nghiên cứu, kết nối khoa học với thực tiễn, đồng thời góp phần thúc đẩy những giải pháp tưởng niệm hiện đại gắn với gìn giữ giá trị văn hóa truyền thống.

Việc nghiên cứu và phát triển các phương thức tưởng niệm mới không nhằm thay thế những giá trị đã được gìn giữ qua nhiều thế hệ, mà hướng tới mở rộng sự lựa chọn cho mỗi gia đình và cộng đồng. Trong đó, khoa học công nghệ có thể trở thành phương tiện để con người tiếp nối đạo Hiếu, lưu giữ ký ức và thể hiện sự tri ân đối với những người đã khuất.