Nhà máy điện hạt nhân đầu tiên của Việt Nam từng bước gỡ khó, hoàn thành sau chưa đầy 10 năm nữa

Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1 và 2, tỉnh Khánh Hòa là dự án điện hạt nhân đầu tiên của Việt Nam đã được tái khởi động năm 2024 sau khi tạm dừng năm 2016 do vấn đề chi phí và an toàn. Hiện tại, công tác giải phóng mặt bằng bước đầu có chuyển biến tích cực, các khu tái định cư được đầu tư, người dân cơ bản đồng thuận và sẵn sàng bàn giao đất.

Tuy nhiên, việc đình trệ kéo dài nhiều năm qua đã khiến quyền lợi của người dân trong vùng dự án bị ảnh hưởng đáng kể khi đất đai rơi vào tình trạng "treo", không thể khai thác hay đầu tư dài hạn. Trong khi đó, chính sách bồi thường chưa theo kịp sự thay đổi về giá trị sản xuất và điều kiện kinh tế thực tế.

Nghị quyết số 189/2025/QH15 của Quốc hội đã ban hành một số cơ chế, chính sách đặc thù nhằm tháo gỡ vướng mắc cho dự án. Dù vậy, các quy định này vẫn đang tiếp tục được rà soát, bổ sung để phù hợp hơn với thực tiễn, đảm bảo hài hòa lợi ích và hạn chế thiệt thòi cho người dân do thời gian kéo dài của dự án.

Trong khi chờ hoàn thiện cơ chế, tỉnh Khánh Hòa đã chủ động chỉ đạo các địa phương liên quan, gồm Vĩnh Hải và Phước Dinh, triển khai công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư. Kết quả bước đầu cho thấy tiến độ đang được cải thiện rõ rệt.

Cụ thể, tại dự án Ninh Thuận 1, diện tích thu hồi khoảng 450 ha, đã có hơn 150 trường hợp được phê duyệt bồi thường với tổng kinh phí trên 168 tỷ đồng. Khu tái định cư quy mô hơn 65 ha cơ bản đã hoàn thiện phương án. Đối với dự án Ninh Thuận 2, diện tích thu hồi khoảng 320ha, đã kiểm kê hơn 530 hộ dân, trong đó hơn 100 hộ đã được chi trả tạm ứng.

Không chỉ mang ý nghĩa là công trình năng lượng trọng điểm quốc gia, hai dự án điện hạt nhân còn được kỳ vọng tạo cú hích phát triển mới cho khu vực Nam Trung Bộ. Với đặc tính là nguồn điện nền công suất lớn, phát thải thấp, các nhà máy sẽ góp phần đảm bảo nguồn cung điện ổn định, giảm phụ thuộc vào năng lượng hóa thạch và nâng cao tính tự chủ của hệ thống điện quốc gia.

Ở cấp độ địa phương, khu vực dự án sở hữu nhiều lợi thế về vị trí ven biển, kết nối hạ tầng và dư địa phát triển, mở ra cơ hội phát triển đồng bộ các lĩnh vực kinh tế biển, du lịch, dịch vụ và công nghiệp năng lượng.

Trước đó, ngày 16/3/2026, Phó Thủ tướng Nguyễn Chí Dũng đã ký Quyết định số 438/QĐ-TTg phê duyệt Chiến lược phát triển, ứng dụng năng lượng nguyên tử vì mục đích hòa bình đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2050.

Theo đó, mục tiêu đến năm 2035 là hoàn thành xây dựng và vận hành an toàn hai nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1 và 2; đồng thời nâng tỷ lệ tham gia của doanh nghiệp trong nước lên khoảng 30% tổng giá trị đầu tư các hạng mục xây lắp và phụ trợ. Chiến lược cũng đặt mục tiêu triển khai ít nhất một dự án điện hạt nhân sử dụng công nghệ lò phản ứng mô-đun nhỏ (SMR).

Tầm nhìn đến năm 2050, năng lượng nguyên tử được định hướng trở thành ngành kinh tế - kỹ thuật quan trọng, đóng góp đáng kể vào an ninh năng lượng, kinh tế xanh và phát triển bền vững. Tỷ trọng điện hạt nhân dự kiến đạt khoảng 6-8% tổng sản lượng điện quốc gia, với việc bổ sung thêm khoảng 4 lò phản ứng công suất lớn và 10-15 lò phản ứng mô-đun nhỏ.

Cùng với đó, Việt Nam đặt mục tiêu từng bước làm chủ công nghệ, hình thành các doanh nghiệp, tập đoàn đủ năng lực tham gia vào chuỗi giá trị điện hạt nhân, từ thiết kế, xây lắp đến chế tạo thiết bị và vật liệu.

Trong bối cảnh hiện nay, khi sự đồng thuận của người dân đã được củng cố và mặt bằng từng bước được bàn giao, bài toán then chốt còn lại là hoàn thiện cơ chế chính sách theo hướng sát thực tiễn. Khi các "nút thắt" được tháo gỡ kịp thời, hai dự án điện hạt nhân không chỉ đảm bảo tiến độ, mà còn trở thành động lực phát triển dài hạn cho Khánh Hòa và toàn vùng Nam Trung Bộ.