Nhìn về tương lai đô thị Việt trong thế kỷ của trí tuệ nhân tạo

Ngày nay, các đô thị Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để chuyển mình. Việc áp dụng các thành tựu từ xu hướng toàn cầu mới sẽ giúp cải thiện chất lượng cuộc sống, tăng cường hiệu quả quản lý và thúc đẩy sự phát triển kinh tế, trong kỷ nguyên thông tin, trí thông minh nhân tạo và toàn cầu hóa.

Kể từ năm thứ 20 của thế kỷ 21, các ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) ngày càng phát triển vượt bậc, mở ra nhiều triển vọng mới trong việc thúc đẩy phát triển kinh tế số, đồng thời thay đổi cách con người sống, làm việc và tương tác với thế giới xung quanh.

Trong bối cảnh ứng dụng công nghệ AI đang thúc đẩy các xu hướng toàn cầu mới trong việc thay đổi cơ cấu kinh tế và định hình lại các đô thị kèm theo những cơ hội và thách thức, Việt Nam có nhiều thuận lợi để có thể nhanh chóng rút ngắn khoảng cách với các nước tiên tiến, thông qua đẩy mạnh phát triển kinh tế số, tận dụng những tiềm năng to lớn đang được mở ra.

Trong lĩnh vực quy hoạch kiến trúc và quản lý đô thị, 8 định hướng chiến lược sau có thể mang lại nhiều thay đổi tích cực cho các đô thị Việt Nam tương lai:

Kinh tế số là xu thế tất yếu trong bối cảnh cuộc Cách mạng Công nghiệp 4.0 đã và đang lan tỏa, tác động mạnh mẽ đến kinh tế toàn cầu. Các quốc gia và doanh nghiệp hàng đầu thế giới đang tận dụng công nghệ số để cải thiện hiệu quả, tăng cường khả năng cạnh tranh và mở ra những cơ hội mới.

Chuyển đổi số đang là xu hướng chủ đạo trên toàn cầu, trở thành một yếu tố then chốt trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế đột phá, mà Việt Nam cần đi đầu trong dòng chảy đó, để đạt tốc độ tăng trưởng nhanh hơn.

Ở Mỹ, Amazon phát triển mạnh nhờ việc cách mạng hóa ngành bán lẻ thông qua áp dụng công nghệ số. Từ việc sử dụng dữ liệu lớn để dự đoán nhu cầu của khách hàng đến việc triển khai robot trong kho hàng, Amazon đã nâng cao hiệu quả và giảm chi phí vận hành.

Các công ty như Facebook và Tesla có thể dẫn đầu trong lĩnh vực của mình, nhờ đầu tư mạnh mẽ vào công nghệ AI và dữ liệu lớn để tối ưu hóa quy trình sản xuất và dịch vụ.

Việc quy hoạch các tỉnh thành lớn tại Việt Nam cần dành quỹ đất để hình thành các khu vực nền tảng cho phát triển kinh tế số, gắn với khu đô thị đại học, khu đô thị sáng tạo hay khu đô thị công nghệ cao.

Ngày nay, hợp tác đa ngành trên nền tảng chia sẻ thông minh đã trở thành một xu hướng quan trọng, giúp giải quyết các vấn đề phức tạp của đô thị hiện đại và thúc đẩy sự phát triển bền vững. Các nền tảng chia sẻ thông minh cho phép các ngành khác nhau kết nối, trao đổi thông tin và hợp tác một cách hiệu quả hơn.

Ở Nhật Bản, nền tảng chia sẻ thông tin giao thông VICS (Vehicle Information and Communication System) đã giúp giảm thiểu ùn tắc giao thông và tai nạn. VICS cung cấp thông tin giao thông theo thời gian thực (real-time) cho các tài xế, giúp họ lựa chọn lộ trình tối ưu và tránh các khu vực ùn tắc.

Tại Việt Nam, hợp tác đa ngành trên nền tảng chia sẻ thông minh không chỉ quan trọng trong việc quản lý đô thị, mà cả trong việc nắm bắt các cơ hội mới cho phát triển kinh tế.

Ví dụ, các nền tảng chia sẻ thông minh như Grab và Be thành công nhờ không chỉ cung cấp dịch vụ vận chuyển, mà còn kết nối người dùng với các dịch vụ khác như giao hàng, thanh toán điện tử và dịch vụ ăn uống. Trong xu hướng hợp tác đa ngành, các nền tảng này có thể tăng tính hiệu quả lên cao hơn khi phát triển thêm hợp tác công tư với cơ quan quản lý chuyên ngành lĩnh vực Giao thông Vận tải và Quy hoạch Kiến trúc để được chia sẻ thông tin về quản lý ách tắc giao thông, về nhu cầu đi lại và vận chuyển của người dân theo các khu vực quy hoạch, giúp đạt hiệu quả logistics ngày càng cao hơn!

Trong bối cảnh hiện đại, việc cải cách hành chính và tinh gọn bộ máy quản lý với sự hỗ trợ của công nghệ thông minh đã trở thành một xu hướng tất yếu. Các quốc gia và tổ chức trên thế giới đang áp dụng công nghệ AI để nâng cao hiệu quả quản lý và giảm thiểu chi phí.

Chúng ta có thể tham khảo nhiều điển cứu quốc tế cho quá trình chuyển đổi này. Tại Singapore, Chính phủ đã triển khai hệ thống chính phủ điện tử toàn diện, sử dụng AI để tự động hóa các quy trình hành chính, từ việc xử lý hồ sơ đến quản lý dữ liệu công dân. Hệ thống này không chỉ giúp giảm thiểu thời gian và chi phí, mà còn tăng cường tính minh bạch và hiệu quả trong quản lý.

Cũng hướng tới mục tiêu này, trong năm qua, Chính phủ Việt Nam đã thực hiện sắp xếp, sáp nhập các bộ, ngành; song song với việc tiếp tục triển khai các dự án chính phủ điện tử. Trên cơ sở đó, các sở quản lý chuyên ngành ở địa phương cũng được hợp nhất tương tự. Chủ trương sáp nhập này của chính quyền Trung ương, tuy mục tiêu chính ban đầu là tinh giản biên chế, nhưng điều rất quan trọng là quá trình này cũng đồng thời sẽ giúp cho việc hợp tác đa ngành giữa các sở ngành hiệu quả hơn nhiều so với khi chưa hợp nhất, trong việc thực thi các định hướng phát triển đột phá mới chưa có tiền lệ tại Việt Nam.

Ví dụ, trước đây trong khi quy hoạch phát triển đô thị sân bay và quy hoạch phát triển đô thị gắn kết với giao thông công cộng theo mô hình TOD (Transit Oriented Development) gặp nhiều khó khăn, do cơ quan chuyên ngành Giao thông vận tải và cơ quan chuyên ngành Quy hoạch đô thị và Xây dựng quen hoạt động tách riêng và ít phối hợp với nhau, thì hiện nay sau khi hai cơ quan này được hợp nhất, sẽ có điều kiện rất thuận lợi cho việc cùng hợp tác nghiên cứu, quy hoạch và quản lý các dự án đột phá nói trên theo hướng tích hợp đa ngành để đạt hiệu quả cao nhất.

Trong quá trình này, công nghệ AI có thể giúp các cơ quan hành chính cải thiện hiệu quả cơ cấu tổ chức, giảm bớt thủ tục hành chính… đem lại hiệu quả cao về kinh tế, xã hội và môi trường trong công tác quản lý.

Trong bối cảnh đô thị hóa nhanh chóng, việc đổi mới cơ cấu đô thị đa trung tâm với cơ hội việc làm tại chỗ kết nối mạng thông tin đã trở thành một xu hướng quan trọng trên toàn cầu. Mô hình này không chỉ giúp giảm tải cho các trung tâm đô thị lớn mà còn tạo ra những khu vực phát triển mới, nâng cao chất lượng cuộc sống và thúc đẩy sự phát triển bền vững.

Tại châu Âu, thành phố Paris (Pháp) cũng áp dụng mô hình đô thị đa trung tâm. Khu vực La Défense nằm ở phía Tây Paris là một trong những trung tâm dịch vụ thương mại tầm cỡ, lớn hàng đầu châu Âu, kết nối với trung tâm Paris cũng như các khu vực lân cận thông qua hệ thống giao thông công cộng và mạng lưới thông tin hiện đại, giúp giảm áp lực lên trung tâm thành phố và tạo ra nhiều cơ hội việc làm tại chỗ.

Tại Việt Nam, việc tập trung nguồn lực để thực hiện các khu đô thị vệ tinh được quy hoạch theo mô hình đa cực và đa trung tâm tổng hợp về kinh tế - văn hóa mới, kết nối với nội thành và các khu vực khác thông qua mạng lưới giao thông và thông tin hiện đại, là rất quan trọng trong việc tạo ra các điển cứu thành công có thể nhân rộng trên cả nước.

Việc xây dựng các cộng đồng sống và làm việc với tiện ích hạ tầng hiện đại trong bán kính 15 phút cho đến tối đa là 30 phút, đang được áp dụng tại nhiều nơi trên thế giới, và Việt Nam cũng cần hướng tới mục tiêu này.

Tại Úc, thành phố Melbourne đã phát triển các khu vực như Docklands và Southbank thành các trung tâm kinh tế và văn hóa mới, nơi cư dân có thể tiếp cận các tiện ích như trường học, bệnh viện, cửa hàng và công viên trong vòng 15 - 30 phút di chuyển. Hệ thống giao thông công cộng hiện đại và mạng lưới thông tin mạnh mẽ giúp kết nối các khu vực này một cách hiệu quả, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân làm việc và sinh sống.

Việc xây dựng các cộng đồng sống và làm việc với tiện ích hạ tầng hiện đại trong bán kính 15 - 30 phút không chỉ khuyến khích người dân đi bộ và dùng phương tiện giao thông công cộng nhiều hơn, mà còn thúc đẩy sự phát triển bền vững và tạo ra nhiều giá trị mới cho việc phát triển đa dạng các ngành kinh tế.

Nhiều đô thị và tổ chức trên thế giới đang áp dụng công nghệ số trong công tác quản lý bảo tồn, chỉnh trang và phát triển đô thị, qua đó đem lại những hiệu quả ngày càng rõ nét.

Tại Tây Ban Nha, thành phố Barcelona đã triển khai dự án "Smart City" với mục tiêu sử dụng công nghệ số để quản lý môi trường sống và bảo tồn các di sản văn hóa nổi tiếng như Sagrada Família và Park Güell. Hệ thống quản lý giao thông thông minh và giám sát chất lượng không khí giúp giảm thiểu ô nhiễm và giảm ách tắc giao thông.

Tại Việt Nam, các đô thị lớn và có nhiều di sản như Hà Nội, Huế, TP.HCM cũng cần nhanh chóng tận dụng các công nghệ thông minh được ứng dụng thành công nói trên vào thực tế quản lý môi trường sống và không gian di sản quy hoạch kiến trúc theo hướng số hóa.

Sự phát triển của mạng thông tin khoa học kết nối toàn cầu đã tạo ra những thay đổi chưa từng có trong việc tổ chức lại hệ thống đào tạo từ cấp cơ sở cho đến đại học và chuyên nghiệp với chất lượng cao. Điều này không chỉ giúp nâng cao chất lượng đào tạo mà còn mở rộng cơ hội học tập cho mọi người.

Tại Mỹ, các trường đại học hàng đầu như MIT và Harvard đã triển khai các nền tảng học trực tuyến như edX và Coursera, cung cấp hàng ngàn khóa học trực tuyến miễn phí, có thể được cấp bằng nếu cộng thêm phí, giúp sinh viên trên toàn thế giới có thể tiếp cận với các khóa học chất lượng cao từ các giáo sư hàng đầu.

Mạng thông tin khoa học kết nối toàn cầu là chìa khóa để các trường đại học quốc gia và các đại học lớn khác trên cả nước, nhanh chóng rút ngắn khoảng cách về chất lượng đào tạo so với các đại học hàng đầu thế giới, thông qua việc có thể cung cấp cho giảng viên và sinh viên các thông tin khoa học mới nhất, khả năng truy cập hàng trăm triệu tài liệu số hóa tại các thư viện trên toàn thế giới, cơ hội tham gia chương trình đào tạo online đẳng cấp cao và cơ hội mở rộng hợp tác nghiên cứu quốc tế.

Hiện nay, công nghệ AI đã trở thành yếu tố quan trọng thúc đẩy sự sáng tạo và đổi mới trong nhiều lĩnh vực, từ y tế, giáo dục, nông nghiệp… đến công nghiệp công nghệ cao và lĩnh vực văn hóa giải trí.

Đặc biệt nổi bật là những cá nhân như Elon Musk, đã sử dụng AI để tạo ra những đột phá đáng kể, không chỉ trong ngành của họ mà còn tạo ra ảnh hưởng sâu rộng đến toàn bộ nền kinh tế và xã hội của Mỹ cùng nhiều quốc gia khác. Tesla, công ty sản xuất ô tô điện của Musk, đã sử dụng AI để phát triển các hệ thống lái tự động và tối ưu hóa hiệu suất xe. SpaceX, công ty hàng không vũ trụ của Musk, cũng đã sử dụng AI để tối ưu hóa các quy trình phóng tên lửa và quản lý các nhiệm vụ không gian.

Đó là ví dụ cho thấy rằng, việc khuyến khích và tạo điều kiện thuận lợi cho những cá nhân và tập thể tại Việt Nam để sáng tạo đột phá, thông qua ứng dụng công nghệ AI, không chỉ giúp họ thành công vượt mức trong lĩnh vực của họ, nâng cao hiệu quả và chất lượng các sản phẩm trí tuệ, mà còn có thể giúp tạo ra những giá trị mới ở tầm quốc gia và quốc tế, thúc đẩy sự phát triển của Việt Nam trên thế giới.

***

Ngày nay, các đô thị Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để chuyển mình. Việc áp dụng các thành tựu từ xu hướng toàn cầu mới sẽ giúp cải thiện chất lượng cuộc sống, tăng cường hiệu quả quản lý và thúc đẩy sự phát triển kinh tế, trong kỷ nguyên thông tin, trí thông minh nhân tạo và toàn cầu hóa.

Việc khai thác các tiềm năng mới này đòi hỏi sự hợp tác công tư chặt chẽ, giữa các cơ quan Chính phủ, doanh nghiệp và cộng đồng, để đảm bảo rằng các lợi ích của công nghệ được phân bổ hiệu quả và bền vững.

Nhờ vào việc quản lý bảo tồn, chỉnh trang và phát triển ngày càng bền vững trên nền tảng kinh tế số và quản lý số, trong tương quan kết nối và hợp tác toàn cầu, các đô thị Việt Nam sẽ có thể phát triển mạnh đến tầm cao mới, nhanh chóng bắt kịp, sánh vai với các đô thị tiên tiến hàng đầu trong khu vực châu Á./.

-----------------------------------------

(*) TSKH. KTS. NGÔ VIẾT NAM SƠN, Chủ tịch NgoViet Architects & Planners, là một kiến trúc sư và nhà quy hoạch có trên 35 năm kinh nghiệm quốc tế về tư vấn thiết kế, nghiên cứu và giảng dạy tại các nước Vành đai Thái Bình Dương, bao gồm Việt Nam, Mỹ, Canada, Mexico, Trung Quốc, Nhật Bản, Philippines, Singapore, Malaysia…

Ông là thành viên của Hội Kiến trúc sư Việt Nam - VAA (Ban Chấp hành), Hội Quy hoạch Phát triển Đô thị Việt Nam - VUPDA, Hội đồng Công trình Xanh Việt Nam - VGBC (Ban Cố vấn), Viện Kiến trúc Mỹ - AIA, Hội Quy hoạch Mỹ - APA và Hội Văn hóa Kiến trúc Cảnh quan Á Châu - ACLA (Ban Chấp hành).

Ông tốt nghiệp văn bằng Tiến sĩ Khoa học về Quy hoạch và Kiến trúc tại Đại học Washington và văn bằng Thạc sĩ Quy hoạch và Kiến trúc tại Đại học California ở Berkeley, Mỹ.

Ông có nhiều kinh nghiệm trong việc quy hoạch đô thị theo hướng tích hợp với phát triển kinh tế số. Ông là chủ nhiệm đồ án quy hoạch Khu công nghệ cao Hòa Lạc (Hà Nội), đồ án quy hoạch Khu đô thị Công nghệ Sunrise Đông Kiều (Vĩnh Long) và nhiều đồ án quy hoạch đô thị khác trong và ngoài nước, có bao gồm khu đô thị công nghệ cao và định hướng phát triển đô thị thông minh.