Nhu cầu 50 triệu nhà ở tại châu Phi và thách thức môi trường từ hoạt động xây dựng: Cần gỡ khó cho tài chính "xanh"

Các giải pháp bền vững đặc biệt cấp thiết tại châu Phi căn cứ vào số lượng nhu cầu xây dựng đồ sộ. Dân số tại châu lục này dự đoán tăng từ khoảng 1,5 tỷ người lên 2,4 tỷ người vào năm 2050. Hiện nay, khu vực này đang phải đối mặt với tình trạng thiếu hụt trầm trọng 50 triệu căn nhà.

Xây dựng nhà ở “xanh” có thể là một trong những chìa khóa cho vấn đề trước mắt. Loại hình nhà ở này được thi công với mức năng lượng và nước ít hơn, thay vào đó tận dụng các nguồn lực từ tự nhiên và có thể tái chế. Bên cạnh đó, khi đưa vào sử dụng, các công trình ấy cũng được thiết kế để giảm thiểu phát thải và tối ưu hóa vận hành.

Các nhà nghiên cứu nhà ở bền vững từ trang The Conversation đã tiến hành khảo sát sâu rộng lộ trình phát triển của mô hình này: Từ hệ thống chứng chỉ, các chính sách hỗ trợ cho đến những rào cản về tài chính và các điểm nghẽn ngăn cản quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế “xanh” trong lĩnh vực bất động sản.

Nghiên cứu mới nhất của họ tập trung vào việc lập bản đồ cách thức huy động vốn cho các dự án nhà ở “xanh” trên toàn cầu.

Trong quá trình đó, họ đã rà soát lại toàn bộ nghiên cứu toàn cầu về chủ đề tài chính nhà ở “xanh” trong suốt giai đoạn 20 năm từ 2003 đến 2023. Mục tiêu của những nhà nghiên cứu này là xác định công cụ tài chính chủ đạo được các nhà phát triển nhà ở “xanh” tư nhân sử dụng để thúc đẩy tính bền vững trong xây dựng.

Kết quả cho thấy các sản phẩm tài chính nhà ở “xanh” cần phải đáp ứng nhiều tiêu chí, bao gồm mục tiêu phát triển, tính bền vững, chi phí, hiệu quả sử dụng nước và năng lượng, vật liệu xây dựng cho đến rủi ro từ biến đổi khí hậu.

Mối lo ngại về tính bền vững vẫn đang theo đà gia tăng trên toàn cầu. Chủ sở hữu nhà lẫn giới phát triển bất động sản đều đóng vai trò then chốt trong việc áp dụng các phương thức xây dựng thân thiện với môi trường. Việc hiểu biết rõ hơn về tài chính nhà ở “xanh” sẽ giúp các bên liên quan trong lĩnh vực nhà ở có đủ năng lực để chuyển hướng sang các giải pháp “xanh” hơn.

Các tổ chức tài chính phát triển và ngân hàng thương mại cần phối hợp chặt chẽ hơn để cung cấp các khoản vay nhà ở “xanh” mang tính thực tiễn. Đồng thời, họ cũng cần đảm bảo rằng các nhà phát triển và cá nhân xây nhà nhận thức rõ về những lợi ích cũng như các lựa chọn sẵn có khi chuyển sang giải pháp “xanh”.

Khoảng cách phát triển tài chính

Công trình “xanh” không chỉ mang lại lợi ích môi trường như bảo tồn thiên nhiên và sử dụng hiệu quả tài nguyên, mà còn giảm dấu chân carbon từ các vật liệu truyền thống như xi-măng. Đồng thời, loại hình này cũng kích thích kinh tế địa phương và các doanh nghiệp nhỏ thông qua thúc đẩy công nghệ mới, kỹ năng chuyên môn và sử dụng vật liệu tại chỗ.

Các quốc gia châu Phi đều mong muốn giảm thiểu, thích ứng với biến đổi khí hậu và quản lý nguồn tài nguyên đang dần cạn kiệt như nước sạch. Một phương pháp để đạt được điều này chính là nâng cao hiệu quả sử dụng nước và năng lượng trong các dự án nhà ở mới. Bên cạnh đó, tài chính khí hậu chính là phương thức quan trọng để tài trợ cho nhà ở “xanh”.

Tuy nhiên, các công cụ tài chính giúp hiện thực hóa điều này lại vô cùng hạn chế và khó tiếp cận. Tại châu Phi, cụ thể là các vùng như Nigeria, Nam Phi, Kenya và Ghana, các đô thị đáp ứng kinh tế bền vững lẫn sinh thái bền vững dường như vẫn còn nằm ngoài tầm với. Nhà ở “xanh” được cho là có tiềm năng giúp giảm chi phí điện nước theo thời gian. Nhưng chi phí trả trước cao khiến cho loại hình nhà ở này trở nên khó chi trả đối với phần lớn người dân ở quốc gia này. Vì vậy, nhà ở “xanh” thường bị xem là một thứ xa xỉ thay vì một nhu cầu thiết yếu.

Cơ hội tài trợ cho nhà ở “xanh” dành cho các nhà phát triển và chủ nhà là vô cùng hạn hẹp. Việc tiếp cận nguồn vốn cũng đang là một rào cản lớn. Hiện tại, châu Phi đang đối mặt với lỗ hổng tài chính lên tới 1.400 tỷ USD trong mảng nhà ở giá rẻ toàn cầu. Do đó, việc xây dựng bền vững thường bị xếp sau trong danh sách ưu tiên của cả các nhà phát triển lẫn các hộ gia đình đang khao khát sở hữu nhà.

Vấn đề này ngày càng trở nên trầm trọng do sự tham gia hạn chế của khu vực tư nhân và sự thiếu hiểu biết về cách thức vận hành của tài chính nhà ở “xanh”. Nếu các công trình xanh muốn thu hút được nguồn đầu tư tư nhân đáng kể, các chính phủ châu Phi cần chứng minh rằng nhà ở “xanh” với chi phí phải chăng là vấn đề khả thi, đồng thời có thể mang lại hiệu quả kinh doanh tốt.

Các quốc gia châu Phi đang bị bỏ lại phía sau

Nghiên cứu từ trang The Conversation chỉ ra rằng: Châu Âu và châu Á sở hữu kho công cụ tài chính đa dạng từ tín dụng, thế chấp đến trợ cấp đi kèm sự cam kết mạnh mẽ từ cả hai khu vực công và tư.

Trái lại, tại các nền kinh tế đang phát triển, câu chuyện lại hoàn toàn khác. Tổng quan nghiên cứu cho thấy tại khu vực châu Phi, Nam Phi là quốc gia duy nhất có hoạt động nghiên cứu và triển khai tài chính nhà ở “xanh” ở mức đáng kể.

Tại Nam Phi, nhà ở “xanh” phần lớn vẫn dừng lại ở mức độ can thiệp xã hội và dựa vào nguồn quyên góp từ các tổ chức như Habitat for Humanity South Africa.

Ngoài ra, chính phủ Nam Phi đang cung cấp các khoản trợ cấp và ưu đãi. Tổ chức Tài chính Quốc tế (International Finance Corporation – tổ chức tài chính phát triển lớn nhất thế giới) cũng hợp tác với một số ngân hàng và công ty tài chính nhà ở thương mại tại Nam Phi, với mục tiêu cung cấp nguồn tài chính cho nhà ở “xanh”.

Tuy nhiên, khả năng chi trả cho nhà ở “xanh” vẫn là một vấn đề nan giải đối với các khu vực còn lại thuộc châu lục này.

Lộ trình tương lai

Các bên thuộc khu vực công và tư cần thúc đẩy sự thay đổi trong lĩnh vực tài chính nhằm khuyến khích các dự án nhà ở “xanh” trên toàn lãnh thổ châu Phi.

Việc bảo tồn tài nguyên môi trường được xem là lợi ích chung đối với cả khu vực công và tư. Điều này đồng nghĩa với việc cần xây dựng một “ngôn ngữ” và chương trình nghị sự chung cho các đô thị ở các quốc gia châu Phi.

Những nhà nghiên cứu trang The Conversation đưa ra đề xuất thành lập các hội đồng công trình xanh trên khắp châu lục này. Các hội đồng có thể hợp tác xuyên quốc gia, trao đổi kiến thức và đảm bảo rằng tất cả các nước châu Phi đều có quyền tiếp cận thông tin về việc thực hành nhà ở bền vững, cũng như vấn đề chuyên môn và vật liệu.

Các tổ chức chứng nhận công trình “xanh” cần áp dụng và chuẩn hóa cách tiếp cận địa phương đối với tính môi trường bền vững. Điều này sẽ góp phần gia tăng sự quan tâm đầu tư tài chính vào thị trường nhà ở “xanh” tại châu Phi./.

Theo The Conversation