PGS.TS. Bùi Thị An: "Hà Nội đang hành động quyết liệt để giải phóng nguồn lực đất đai và tái cấu trúc đô thị"

Nghị quyết về các nội dung chính của Quy hoạch tổng thể Thủ đô với tầm nhìn 100 năm, được HĐND TP. Hà Nội thông qua ngày 27/1, đã đặt Thủ đô trước một định hướng phát triển mang tính bước ngoặt: Chuyển từ tư duy quản lý đô thị theo không gian hành chính và mở rộng dàn trải, sang tái cấu trúc toàn diện mô hình phát triển, tái cấu trúc lại không gian đô thị, phân bố dân cư và hệ thống hạ tầng trên nền tảng khai thác hiệu quả các trục giao thông, các hành lang kinh tế và các cực tăng trưởng mới.

Lần đầu tiên, Hà Nội được định hình phát triển theo một cấu trúc không gian chiến lược dài hạn, chuyển từ tầm nhìn trung hạn 2045 - 2065 sang tầm nhìn đến năm 2100. Với mục tiêu giải quyết tận gốc các điểm nghẽn lịch sử về hạ tầng, dân cư và sử dụng đất, đồng thời giải phóng nguồn lực đất đai, tạo dư địa cho tăng trưởng chất lượng cao. Quy hoạch mới đặt trọng tâm vào tái cấu trúc đô thị, hướng tới một Thủ đô xanh, thông minh, có bản sắc và phát triển bền vững trong tầm nhìn 100 năm.

Đồng thời, để hướng tới tăng trưởng cao, khơi thông nguồn lực, tạo nền tảng thực hiện quy hoạch trăm năm, trong năm 2025, Hà Nội đã quyết liệt chuyển từ định hướng, chủ trương sang hành động, thông qua những chuyển động trong tư duy điều hành và xử lý các điểm nghẽn tồn tại kéo dài.

Chia sẻ với Reatimes, PGS.TS. Bùi Thị An, Đại biểu Quốc hội khóa XIII, Viện trưởng Viện Tài nguyên, Môi trường và Phát triển cộng đồng nhìn nhận, việc Hà Nội cụ thể hóa các chủ trương lớn bằng những chỉ đạo và hành động thực tiễn, lấy kết quả triển khai làm thước đo hiệu quả điều hành, quyết liệt rà soát, tháo gỡ các dự án tồn đọng, đặc biệt là nhà ở xã hội, các dự án đầu tư chậm triển khai cho thấy sự chuyển biến rõ nét từ cách tiếp cận quản lý thụ động sang chủ động xử lý các điểm nghẽn, nhằm khơi thông nguồn lực và thúc đẩy kinh tế - xã hội phát triển.

“Đây là nền tảng quan trọng để Thủ đô giải phóng nguồn lực, tái cấu trúc đô thị một cách căn cơ, và từng bước hiện thực hóa Quy hoạch tổng thể Thủ đô trong giai đoạn tới”, PGS.TS. Bùi Thị An khẳng định.

“Quy hoạch trăm năm” - Nền tảng để Hà Nội tăng trưởng cao, bền vững

- Mới đây, tại Kỳ họp thứ 31, HĐND TP. Hà Nội vừa thông qua Nghị quyết về các nội dung chính của Quy hoạch tổng thể Thủ đô. Theo bà, quy hoạch này có ý nghĩa như thế nào đối với mục tiêu tăng trưởng cao và bền vững của Thành phố trong giai đoạn tới?

PGS.TS. Bùi Thị An: Tôi cho rằng, định hướng Quy hoạch tổng thể Thủ đô với tầm nhìn 100 năm có ý nghĩa rất lớn, bởi Hà Nội được đặt trong một khung phát triển dài hạn, tầm nhìn đến năm 2100, có tính cấu trúc và chiến lược rõ ràng, chứ không điều chỉnh, mở rộng theo từng giai đoạn như trước. Quy hoạch mới không chỉ trả lời câu hỏi Hà Nội phát triển thêm bao nhiêu, mở rộng về đâu, mà quan trọng hơn là phát triển theo mô hình nào, dựa trên những động lực nào và phân bổ nguồn lực ra sao để có thể tăng trưởng cao nhưng vẫn bền vững.

Điểm khác biệt cốt lõi của quy hoạch lần này là chuyển từ tư duy quản lý đô thị theo không gian hành chính và phát triển dàn trải, sang tư duy tái cấu trúc toàn diện không gian phát triển. Việc xác lập 9 cực tăng trưởng, gắn với hệ thống giao thông huyết mạch cho thấy Hà Nội đang hướng tới một mô hình tăng trưởng dựa trên hiệu quả sử dụng đất, hạ tầng và nguồn lực, chứ không mở rộng bằng mọi giá. Đây chính là điều kiện nền tảng để thành phố duy trì tốc độ tăng trưởng cao trong dài hạn mà không rơi vào vòng xoáy quá tải hạ tầng, ô nhiễm và suy giảm chất lượng sống.

Ở góc độ tăng trưởng dài hạn, quy hoạch trăm năm giúp Hà Nội mở ra dư địa phát triển mới, đồng thời khắc phục các điểm nghẽn mang tính lịch sử về hạ tầng, dân cư và sử dụng đất. Khi không gian đô thị được tổ chức lại hợp lý hơn, nguồn lực được giải phóng và phân bổ hiệu quả hơn, Hà Nội sẽ có điều kiện thu hút dòng vốn đầu tư chất lượng cao, phát triển công nghiệp - dịch vụ hiện đại và nâng cao năng suất tổng thể của nền kinh tế đô thị. Đây chính là nền tảng để thành phố theo đuổi mục tiêu tăng trưởng cao, nhưng vẫn bảo đảm tính bền vững, kỷ cương và bản sắc trong nhiều thập kỷ tới.

- Trong định hướng Quy hoạch tổng thể Thủ đô với tầm nhìn 100 năm, Hà Nội xác định sẽ phát triển đô thị đa cực, gắn với kế hoạch giãn dân quy mô lớn. Theo bà, vì sao có thể nói việc giãn dân nội đô là lựa chọn cần thiết cho cả chất lượng sống của người dân lẫn quá trình tái cấu trúc, nâng tầm đô thị Hà Nội trong tương lai?

PGS.TS Bùi Thị An: Việc giãn dân là đúng vì Hà Nội đã phát triển đến ngưỡng mà khu vực nội đô, đặc biệt là lõi lịch sử, không còn đủ không gian để tiếp tục dồn nén dân cư và hoạt động kinh tế. Việc tiếp tục tập trung quá đông người trong một không gian chật hẹp không những làm gia tăng áp lực lên hạ tầng, giao thông, mà còn kéo theo các vấn đề về môi trường, ô nhiễm và chất lượng sống.

Ở góc độ người dân, tôi thấy giãn dân mang lại lợi ích rất rõ. Đó là khi dịch chuyển ra các khu vực mới được quy hoạch đồng bộ, người dân có cơ hội tiếp cận không gian sống rộng rãi hơn, môi trường trong lành hơn, hạ tầng và dịch vụ đầy đủ hơn. Điều này sẽ cải thiện điều kiện sinh hoạt hàng ngày, nâng cao sức khỏe và chất lượng cuộc sống.

Ở bình diện rộng hơn, giãn dân tạo điều kiện để tái cấu trúc lại không gian đô thị. Khi mật độ dân cư nội đô giảm xuống, Hà Nội có điều kiện sắp xếp lại không gian phố phường theo hướng sạch sẽ, thông thoáng, bài bản và dễ quản lý hơn. Trên nền tảng đó, thành phố mới có dư địa để triển khai các mô hình kinh tế và quản lý đô thị hiện đại, như logistics đô thị, giao hàng thông minh, các dịch vụ thương mại - dịch vụ đô thị ứng dụng công nghệ, phù hợp với cấu trúc không gian mới.

Tôi cho rằng, khi đô thị được tái cấu trúc hợp lý, không chỉ bộ mặt nội đô thay đổi, mà diện mạo chung của toàn thành phố cũng sẽ được nâng lên một tầm mới. Về lâu dài, một Thủ đô được tổ chức lại khoa học, xanh hơn, thông minh hơn sẽ lan tỏa tác động tích cực ra cả vùng Thủ đô và cả nước, góp phần tạo động lực cho quá trình phát triển đi lên của cả nước.

Hà Nội đi trước một bước về hạ tầng và không gian sống

- Vâng thưa bà, giãn dân là tất yếu trong tái cấu trúc đô thị Hà Nội và hiệu quả sẽ phụ thuộc vào cách tổ chức không gian sống mới như thế nào?

PGS.TS Bùi Thị An: Giãn dân không đơn giản là di chuyển con người từ nơi này sang nơi khác, mà phải gắn với việc chuẩn bị đồng bộ hạ tầng, dịch vụ và không gian sống tại điểm đến.

Thực tế giãn dân khu phố cổ Hà Nội trong những năm qua cũng cho thấy, việc di dời dân cư sẽ rất khó bền vững nếu nơi ở mới chưa đáp ứng đầy đủ điều kiện sinh hoạt và sinh kế. Khi người dân phải quay trở lại khu vực cũ để làm ăn, học hành hay tiếp cận dịch vụ thiết yếu, mục tiêu giãn dân sẽ không đạt được như kỳ vọng, lãng phí nguồn lực cho cả thành phố và người dân.

Vì vậy, giãn dân không thể thực hiện bằng mệnh lệnh hành chính, mà bằng việc tạo dựng một môi trường sống đủ điều kiện và đủ sức thu hút. Một nguyên tắc rất quan trọng là phải giãn dịch vụ và các chức năng đô thị trước, sau đó mới giãn dân, để người dân khi đến nơi ở mới có thể nhanh chóng ổn định cuộc sống, tiếp tục làm ăn, sinh hoạt và yên tâm gắn bó lâu dài. Khi con cái được học tập thuận lợi, người dân được chăm sóc y tế kịp thời, các nhu cầu sinh hoạt và việc làm được đáp ứng đầy đủ, cuộc sống ở nơi mới thuận tiện và không bị gián đoạn, người dân mới thực sự sẵn sàng dịch chuyển, và chủ trương giãn dân mới đạt hiệu quả bền vững.

Trong tầm nhìn tái cấu trúc đô thị theo hướng đa cực, đa trung tâm, yêu cầu đặt ra là các đô thị vệ tinh phải được phát triển tương đối đồng đều, không chênh lệch quá lớn về điều kiện sống. Sinh sống ở Gia Lâm, Sóc Sơn hay các khu vực mới cũng đảm bảo chất lượng sống tiệm cận với khu vực nội đô, từ hạ tầng, dịch vụ đến cơ hội việc làm. Đó mới là bản chất của phát triển đa cực.

Cùng với đó, giao thông công cộng chất lượng cao cần được thúc đẩy triển khai, để việc di chuyển thuận lợi, nhanh chóng, không làm xáo trộn nhịp sống của người dân.

Khi các khu vực ngoài trung tâm có giao thông tiện lợi, trường học tốt, dịch vụ y tế đầy đủ, môi trường sống tốt, thì người dân sẽ sẵn sàng dịch chuyển và đồng thuận với chủ trương giãn dân.

- Trước yêu cầu giãn dân và tái cấu trúc đô thị, bà nhận thấy Hà Nội đang chủ động chuẩn bị những nền tảng nào để quá trình này diễn ra hiệu quả trong những năm tới?

PGS.TS Bùi Thị An: Có thể thấy, Hà Nội cũng đang từng bước chuẩn bị các điều kiện cần thiết ngay từ bây giờ, trên nhiều phương diện khác nhau.

Trước hết, Hà Nội chuẩn bị nền tảng hạ tầng giao thông và kết nối vùng, coi đây là điều kiện tiên quyết cho quá trình giãn dân và tái cấu trúc đô thị. Thành phố đang tập trung nguồn lực cho các công trình giao thông chiến lược, trong đó nổi bật là dự án đường Vành đai 4 - Vùng Thủ đô, được khởi công từ năm 2023 và đang được đẩy nhanh tiến độ. Khi hoàn thành, tuyến vành đai này sẽ hình thành trục kết nối liên hoàn giữa trung tâm Hà Nội với các đô thị vệ tinh như Hòa Lạc, Sơn Tây, Sóc Sơn, Đông Anh, tạo điều kiện phân bố lại dân cư và không gian phát triển.

Song song với đó, thành phố chủ động thúc đẩy phát triển hệ thống giao thông công cộng, coi đây là “xương sống” của mô hình đô thị đa cực. Ngày 19/12/2025 Hà Nội chính thức khởi công dự án tuyến đường sắt đô thị số 5 (Văn Cao - Ngọc Khánh - Láng - Hòa Lạc), tuyến giao thông quan trọng kết nối khu vực trung tâm Thủ đô với đô thị vệ tinh Hòa Lạc, có tổng mức đầu tư trên 72.000 tỷ đồng. Các tuyến đường sắt đô thị như Nhổn - ga Hà Nội, Yên Viên - Ngọc Hồi, Nam Thăng Long - Trần Hưng Đạo tiếp tục được đặt trong lộ trình triển khai đồng bộ với hệ thống vành đai và các trục hướng tâm.

Có thể thấy, Hà Nội đang từng bước chuẩn bị một mạng lưới kết nối đủ năng lực dẫn dắt dịch chuyển dân cư, phân bố lại không gian đô thị và chia sẻ áp lực cho khu vực nội đô.

Thứ hai, là chuẩn bị không gian sống và dịch vụ tại các khu vực ngoài trung tâm. Trong những năm gần đây, Hà Nội đã đẩy mạnh phát triển các khu đô thị mới, khu đô thị vệ tinh theo hướng đa chức năng, không chỉ có nhà ở mà gắn với trường học, y tế, thương mại và việc làm. Các dự án tại Đông Anh, Gia Lâm, Hòa Lạc, hay các khu đô thị phía Tây thành phố đang được định hướng như những cực phát triển mới, chia sẻ chức năng với khu vực lõi nội đô.

Thứ ba, việc Hà Nội tăng tốc triển khai các dự án nhà ở xã hội trong năm 2025 vừa giải quyết bài toán an sinh trước mắt, vừa là bước chuẩn bị quan trọng để ổn định dân cư tại các khu vực mới, tạo điều kiện để người dân yên tâm dịch chuyển ra ngoài trung tâm.

Bên cạnh đó, việc điều chỉnh cơ chế bồi thường, giải phóng mặt bằng, nâng mức bồi thường đối với các dự án trọng điểm cũng cho thấy Hà Nội đang chủ động tháo gỡ những “nút thắt” lớn nhất trong phát triển hạ tầng và không gian đô thị. Khi giải phóng mặt bằng được thực hiện minh bạch, hợp lý và tạo được đồng thuận xã hội, thì việc triển khai các dự án phục vụ giãn dân mới có thể đi nhanh và đi bền.

Tôi cho rằng, chuỗi hành động này cho thấy Hà Nội đang tiếp cận giãn dân một cách có chuẩn bị, có lộ trình và có nền tảng.

Đầu tháng 2/2026, Hà Nội đồng loạt khởi công 2 khu đô thị đa mục tiêu tại các các xã Phúc Thịnh, Thư Lâm và Đông Anh. Theo tính toán, các khu đô thị này có thể góp phần giãn khoảng 200.000 dân khỏi khu vực nội đô trong giai đoạn tới. Người dân nội đô thuộc diện giãn dân sẽ được đón nhận trong một môi trường sống tốt hơn, có điều kiện sinh hoạt, làm việc và tiếp cận dịch vụ ngay tại chỗ. Đây chính là hướng đi phù hợp với tinh thần giãn dân gắn với giãn dịch vụ, giãn chức năng đô thị mà Hà Nội đang quyết tâm thực hiện.

Tuy nhiên, song song với đó, thành phố cần tập trung xử lý những điểm nghẽn để khơi thông nguồn lực. Khi những tồn tại từng bước được tháo gỡ, Hà Nội mới có đủ dư địa và sức bật để mở rộng không gian phát triển, hướng tới mô hình đô thị đa cực, đa trung tâm theo định hướng quy hoạch dài hạn.

Dấu ấn quyết tâm chính trị và đổi mới tư duy điều hành

- Có thể thấy, chính sách điều hành của Hà Nội trong thời gian qua đã có những dấu ấn đặc biệt, nhất là trong bối cảnh Thành phố phải xử lý nhiều tồn tại kéo dài về đầu tư và phát triển đô thị?

PGS.TS Bùi Thị An: Đúng vậy, năm 2025 có thể xem là năm Hà Nội rất quyết liệt trong điều hành và đưa lại những kết quả tốt. Một trong những điểm nổi bật trong chính sách điều hành của Hà Nội năm qua chính là việc quyết liệt tháo gỡ các dự án tồn đọng.

Về khung chính sách và đường hướng xử lý, Hà Nội triển khai mạnh mẽ việc rà soát, tháo gỡ, xử lý dứt điểm các dự án tồn đọngtheo tinh thần Công điện 112/CĐ-TTg ngày 6/11/2024 của Thủ tướng về tập trung giải quyết dứt điểm các dự án tồn đọng, dừng thi công, chống lãng phí. Đồng thời, đối với nhóm dự án sử dụng đất chậm triển khai (vốn ngoài ngân sách), thành phố đã có "xương sống" là Nghị quyết 04/NQ-HĐND ngày 08/4/2022 của HĐND Thành phố về biện pháp đẩy nhanh tiến độ đầu tư, tập trung xử lý các dự án chậm triển khai.

PGS.TS Bùi Thị An

Một trong những điểm nổi bật trong chính sách điều hành của Hà Nội chính là việc quyết liệt tháo gỡ các dự án tồn đọng.

Trong đó, Hà Nội không cào bằng, mà phân loại rõ từng nhóm, dự án nào có thể khơi thông thì tập trung tháo gỡ, dự án nào vướng cơ chế thì điều chỉnh chính sách, còn dự án nào không còn khả năng triển khai thì kiên quyết thu hồi.

Thành phố cũng thiết lập các cơ chế phối hợp liên ngành mạnh mẽ hơn, tổ chức các phiên họp trực tiếp với doanh nghiệp và nhà đầu tư, gắn tiến độ dự án với trách nhiệm người đứng đầu, nhằm đẩy nhanh xử lý vướng mắc và nâng cao hiệu quả điều hành. Hiện UBND thành phố đã chỉ đạo toàn bộ các sở, ngành và chính quyền cơ sở phải khẩn trương rà soát, đánh giá lại từng dự án theo danh mục đã được Ban Nội chính Thành ủy tổng hợp, đồng thời tham mưu phương án xử lý dứt điểm, hoàn thành trước ngày 1/3/2026.

Đặc biệt, Hà Nội cũng chạm đến "điểm nghẽn" khó nhất của dự án treo là giải phóng mặt bằng. Ngày 27/1, tại kỳ họp thứ 31, HĐND Thành phố cũng thông qua Nghị quyết, quyết định cơ chế nâng mức bồi thường khi thu hồi đất cho các dự án lớn, quan trọng, với trần tối đa gấp hai lần so với quy định chung, nhằm đẩy nhanh giải phóng mặt bằng và khơi thông dự án.

Có thể nói, sự quyết liệt và bài bản trong điều hành của Hà Nội đã bắt đầu mang lại những kết quả tích cực. Có dự án tồn đọng, chậm triển khai kéo dài nhiều năm đã được đưa vào diện rà soát, xử lý với tiến độ rõ ràng; có dự án được tháo gỡ vướng mắc để tái khởi động; những dự án không còn khả năng triển khai bị kiên quyết thu hồi, chấm dứt tình trạng "treo" kéo dài gây lãng phí nguồn lực đất đai và bức xúc xã hội.

Sự quyết liệt của Hà Nội còn thể hiện ở kết quả phát triển nhà ở xã hội năm 2025. Thành phố đã hoàn thành hơn 5.100 căn hộ nhà ở xã hội, vượt chỉ tiêu được giao khoảng 10%. Năm 2026, theo kế hoạch mới, Chính phủ giao Hà Nội hoàn thành số căn hộ nhiều hơn gấp ba lần so với mục tiêu cũ.

Tôi cho rằng, việc giao chỉ tiêu cao như vậy vừa là áp lực, vừa là sự kỳ vọng và tin tưởng đối với Hà Nội. Điều này đòi hỏi thành phố phải tiếp tục giữ được tinh thần quyết liệt như trong năm 2025, đồng thời có cách làm bài bản, bền bỉ hơn. Khi nhà ở xã hội được xác định là một trụ cột song hành với thu hút đầu tư và phát triển công nghiệp, thì sẽ vừa đảm bảo an sinh, là nền tảng ổn định lực lượng lao động, vừa nâng cao sức cạnh tranh và tạo môi trường đầu tư bền vững trong dài hạn.

- Trong bối cảnh Hà Nội đồng thời xử lý các tồn tại kéo dài, cải cách thủ tục hành chính và đẩy mạnh các chính sách an sinh, theo bà, những chuyển động này có ý nghĩa như thế nào đối với việc thu hút đầu tư và tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững của thành phố trong giai đoạn tới?

PGS.TS Bùi Thị An: Tôi cho rằng, ý nghĩa lớn nhất của những chuyển động này nằm ở việc Hà Nội đã từng bước tạo dựng lại niềm tin của người dân và niềm tin của nhà đầu tư. Sự quyết liệt của Hà Nội trong năm qua và những tháng đầu năm 2026 thể hiện một thông điệp rõ ràng về quyết tâm hành động của chính quyền trong việc xử lý trực diện các vướng mắc, tạo điều kiện tốt nhất cho nhà đầu tư. Khi có điểm tựa thể chế rõ ràng, môi trường đầu tư - kinh doanh minh bạch và ổn định, nhà đầu tư sẽ sẵn sàng thực hiện các dự án lớn, dài hơi.

Niềm tin này đã được phản ánh qua kết quả thu hút đầu tư. Năm 2025, Hà Nội thu hút hơn 4 tỷ USD vốn FDI, gấp hơn 2 lần so với cùng kỳ năm 2024 (tính đến tháng 11/2025), tập trung vào các dự án công nghệ cao, hạ tầng khu công nghiệp, và các dự án đô thị lớn.

Ngoài ra, năm 2026, Hà Nội coi việc thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là nhiệm vụ trọng tâm. Thành phố sẽ đẩy nhanh hoàn thiện hạ tầng số, xây dựng nền tảng dữ liệu dùng chung, khởi công 2 công viên khoa học - công nghệ, đồng thời hoàn thiện Đề án phát triển Khu Công nghệ cao Hòa Lạc đến năm 2030, tầm nhìn 2045, quyết liệt giải phóng mặt bằng và hoàn thiện hạ tầng để hình thành cực tăng trưởng công nghệ cao.

Trong tầm nhìn phát triển mới, việc xây dựng các trung tâm tăng trưởng mới, kết hợp với các định hướng phát triển khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo đóng vai trò then chốt trong thu hút đầu tư chất lượng cao, tạo thêm động lực tăng trưởng cho thành phố. Tôi tin rằng, với tầm nhìn và quyết tâm thực hiện, trong tương lai gần chúng ta sẽ có hà nội mới to đẹp hơn, một thủ đô "văn hóa - bản sắc - sáng tạo", một đô thị hiện đại, thông minh, xanh và cạnh tranh trong khu vực và trên thế giới.

- Xin trân trọng cảm ơn những chia sẻ tâm huyết của bà!