Phát triển TP.HCM trở thành siêu đô thị quốc tế: Cơ hội, thách thức và con đường phía trước

Không đơn thuần là một phép cộng địa lý, "TP.HCM mới" là biểu tượng của một tầm nhìn hội tụ, một nỗ lực cải cách mạnh mẽ và một khát vọng định hình nên cực tăng trưởng chiến lược. Siêu đô thị TP.HCM không chỉ là đầu tàu kinh tế của cả nước, mà còn là trung tâm kết nối với mạng lưới các đô thị hiện đại khu vực và toàn cầu.

Mỗi địa phương được hợp nhất trong cấu trúc mới đều mang một sứ mệnh riêng: TP.HCM là trung tâm đô thị sầm uất với hệ sinh thái kinh tế đa ngành; Bình Dương là trung tâm công nghiệp phát triển nhanh và năng động; Bà Rịa - Vũng Tàu sở hữu thế mạnh chiến lược về biển, cảng và du lịch. Sự kết nối giữa ba vùng không chỉ mở rộng không gian đô thị, mà còn định hình một hệ sinh thái phát triển đa cực, hài hòa và bổ trợ cho nhau.

Việc kết nối ba vùng đô thị đặc trưng này đã mở ra một không gian liên vùng quy mô lớn, nơi mà phát triển không còn là mở rộng đơn thuần, mà là tái cấu trúc, tích hợp, điều phối và vận hành hiệu quả trên nền tảng đô thị mới.

Phát biểu tại sự kiện đối thoại chiến lược chủ đề "TP.HCM - Hướng đến siêu đô thị quốc tế trong kỷ nguyên số" diễn ra ngày 25/11/2025, Bí thư Thành ủy TP.HCM Trần Lưu Quang nhấn mạnh, TP.HCM đang bước vào giai đoạn phát triển mới, với tầm nhìn rộng mở và khát vọng nâng tầm đô thị lên vị thế quốc tế. Với hơn 14 triệu dân và đóng góp gần 25% GDP cả nước, TP.HCM tiếp tục khẳng định vai trò trung tâm đào tạo, kinh tế, thương mại, tài chính, công nghiệp, giáo dục, y tế và giao thương quốc tế của Việt Nam.

Sau khi sáp nhập với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, TP.HCM đang tái cấu trúc mạnh mẽ không gian phát triển, xây dựng chiến lược mới dựa trên tư duy đa tầng và tích hợp kết nối.

Cụ thể, TP.HCM định hình 3 vùng, 3 hành lang và 5 trụ cột chiến lược, gồm: Công nghiệp công nghệ cao và đổi mới sáng tạo với động lực là công nghệ số, AI và dữ liệu lớn; logistics gắn với cảng biển, hàng không, khu mậu dịch tự do; phát triển Trung tâm tài chính quốc tế; thúc đẩy du lịch và công nghiệp văn hóa như các ngành tạo giá trị gia tăng; nâng cao chất lượng giáo dục, y tế, khoa học - công nghệ theo chuẩn khu vực và quốc tế.

Tuy nhiên, trên hành trình hướng tới một đại đô thị hiện đại và năng động, TP.HCM vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức. Áp lực quản trị của một đô thị quy mô lớn, sự thiếu hụt nguồn lực tài chính - công nghệ - hạ tầng, cùng với nhu cầu cấp thiết về đội ngũ nhân lực chất lượng cao đang tạo ra những điểm nghẽn đáng kể. Bên cạnh đó, hệ thống logistics và giao thông chưa hoàn chỉnh, chất lượng dịch vụ công cần tiếp tục nâng cao, thủ tục hành chính phải cải thiện mạnh hơn. Trong khi đó, sự cạnh tranh giữa các trung tâm kinh tế trong khu vực ngày càng gay gắt.

Từ cách đặt vấn đề trên, Tạp chí điện tử Bất động sản Việt Nam (Reatimes.vn) ghi nhận phân tích của các chuyên gia hàng đầu để cung cấp cho bạn đọc góc nhìn đa chiều về tầm vóc và đường hướng phát triển của siêu đô thị TP.HCM trong giai đoạn mới.

Theo TS. Cấn Văn Lực - Thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách của Thủ tướng Chính phủ, Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV, TP.HCM mới đang nắm giữ những cơ hội hiếm có để vươn mình trở thành một siêu đô thị hiện đại, đa trung tâm, mang tầm khu vực và quốc tế. Sau sáp nhập, TP.HCM sở hữu không gian phát triển rộng mở với quy mô lớn nhất cả nước, chiếm khoảng 2% về diện tích và 13,5% về dân số toàn quốc. Đây cũng là địa phương có trình độ dân trí tương đối cao và đồng đều, tạo tiền đề cho sự phát triển đồng bộ và bền vững của thành phố trong tương lai.

Về quy mô kinh tế, TP.HCM được xem là đầu tàu của cả nước, đóng góp tới 23,8% GDP quốc gia, chiếm 22% kim ngạch xuất nhập khẩu, thu hút 24,2% tổng vốn đầu tư nước ngoài (FDI) và đóng góp 1/3 tổng thu ngân sách nhà nước.

Năm 2025, GRDP của TP.HCM ước tăng 8,03%, quy mô đạt 2,74 triệu tỷ đồng, chiếm 23,5% GDP cả nước. Tăng trưởng kinh tế bình quân đầu người ước đạt 8.066 USD. Theo Viện Đào tạo và Nghiên cứu BIDV tổng hợp và ước tính, quy mô GRDP của TP.HCM dẫn đầu cả nước, gần gấp đôi Thủ đô Hà Nội (1,4 triệu tỷ đồng) và gấp tới 10 lần so với TP. Đà Nẵng (280 nghìn tỷ đồng).

“Điều này cho thấy việc lựa chọn thành lập Trung tâm tài chính quốc tế ở TP.HCM là tất yếu, và tiềm năng phát triển sẽ rất tích cực”, TS. Cấn Văn Lực nhấn mạnh.

Đặc biệt, một trong những lợi thế đáng chú ý nhất của TP.HCM là sở hữu loạt cơ chế chính sách ưu đãi, đặc thù mà sau sáp nhập cũng được phép áp dụng cho cả khu vực Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu cũ.

“Bắt đầu từ cuối năm 2024, chỉ trong vòng 1 năm, Bộ Chính trị đã ban hành loạt Nghị quyết trụ cột - nền tảng thể chế để tạo động lực đưa đất nước ta tiến lên trong kỷ nguyên mới. Và tôi cho rằng TP.HCM sẽ là nơi có thể thụ hưởng nhiều nhất từ các chính sách này, nhờ sở hữu những lợi thế sẵn có cũng như cơ hội từ việc được phép thử nghiệm, thí điểm những điều mới”, TS. Cấn Văn Lực phân tích.

Bên cạnh đó, TP.HCM mới cũng có cơ chế, chính sách đặc thù để thúc đẩy phát triển với Nghị quyết sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị quyết 98/2023/QH15 vừa được Quốc hội thông qua tại Kỳ họp thứ 10; Nghị quyết 222/2025/QH15 về phát triển Trung tâm tài chính quốc tế tại TP.HCM và Đà Nẵng. Và sắp tới cũng sẽ có chiến lược chung về phát triển siêu đô thị TP.HCM cùng các quy hoạch hạ tầng…

Với quy mô mới, TP.HCM cũng có lợi thế trong phát triển đa dạng các ngành nghề, lĩnh vực trọng điểm khác nhau như dịch vụ - tài chính, công nghiệp, du lịch, kinh tế biển…, định vị trở thành siêu trung tâm tại Việt Nam, vươn tầm khu vực và thế giới. Để thúc đẩy phát triển, TP.HCM cũng đã và đang đẩy mạnh phát triển hệ thống kết cấu hạ tầng hiện đại, đa phương thức từ metro, BRT, cao tốc, sân bay, cảng biển, đường sắt đến đường sắt tốc độ cao…; đồng thời với phát triển các khu đô thị mới, hướng đến đô thị đa trung tâm; từng bước ứng dụng công nghệ số, quản lý đô thị thông minh.

Đồng quan điểm, theo PGS. TS. Trần Đình Thiên - Thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách của Thủ tướng Chính phủ, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, việc sáp nhập TP.HCM, Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu trở thành TP.HCM mới chính là sự “giải thoát” cho thành phố cũ, bởi TP.HCM trước đây tồn tại nhiều vấn đề về ngập lụt, tắc nghẽn và đang bị nén lại. Đặc biệt, trong lòng thành phố có đến 14 khu công nghiệp khiến TP.HCM khó có thể cất cánh thực sự. Do vậy, việc mở rộng không gian địa lý mang tính “giải phóng” này sẽ có thể tạo ra năng lực phát triển đô thị mới trong chính lòng thành phố, mở ra cơ hội rất lớn cho siêu đô thị TP.HCM.

Cơ cấu đô thị theo đó cũng được thiết kế lại cho cả 3 khu vực, đặc biệt là mở ra không gian phát triển hướng biển và hướng về phía Bắc, tuyến lên Bình Dương, Bình Phước cũ. Ba tọa độ khi hợp lại thành một đều vươn lên tầm cao mới, đi đầu cả nước.

“Cần khẳng định tiềm năng của TP.HCM mới lớn hơn rất nhiều so với tiềm năng, lợi thế của TP.HCM trước đây. Suốt 15 năm qua, tốc độ tăng trưởng của vùng Đông Nam Bộ có xu hướng giảm, đặc biệt vùng TP.HCM cũ bị nén lại rất nhiều. Việc kết nối 3 tọa độ: TP.HCM, Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu sẽ tạo ra thế mạnh, chất xúc tác để độ nén này được bung ra, giúp siêu đô thị phát triển mạnh mẽ hơn từ chính thế mạnh của mỗi địa phương cũ.

Có thể nói, TP.HCM đang là điểm sáng nổi bật nhất và mang tính dẫn dắt cho Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới. Trong một thế giới "bất thường" thì Việt Nam đang phát triển rất "khác thường" khi vẫn mở cửa hội nhập và không ngừng phát triển. Và trong một Việt Nam "khác thường" đó, TP.HCM chính là địa phương đi đầu, là tọa độ có khả năng cạnh tranh với các đô thị lớn trên thế giới”, PGS. TS. Trần Đình Thiên phân tích.

Bên cạnh những lợi thế vượt trội, theo các chuyên gia, TP.HCM cũng đang đối mặt với nhiều thách thức lớn trong quá trình phát triển trở thành siêu đô thị hiện đại và bền vững.

Trước hết là bài toán không dễ dàng trong điều chỉnh, thích nghi và “kết nối” văn hóa điều hành để khai thác sức mạnh tổng hợp (synergy) của 3 địa phương sau sáp nhập. Việc hình thành bộ máy mới với nhân sự, quy trình và cấu trúc tổ chức mới đặt ra yêu cầu cao về sự phối hợp hiệu quả giữa các cấp, trong đó vai trò người đứng đầu đóng vai trò quan trọng.

“Một cây làm chẳng nên non, ba cây chụm lại nên hòn núi cao, điều này sẽ đem lại kết quả tích cực khi "ba cây" biết đoàn kết, nhất trí và khớp nối được văn hóa”, TS. Cấn Văn Lực ví von.

Thứ hai, cần xây dựng và hoàn thiện quy hoạch không gian phát triển mới cho siêu đô thị TP.HCM. Trong khi đó, tiến độ triển khai quy hoạch trước đây vẫn còn chậm so với yêu cầu.

Quy hoạch TP.HCM (cũ), Bình Dương (cũ) và Bà Rịa - Vũng Tàu (cũ) thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 đều đã được phê duyệt và công bố vào năm 2024, tuy nhiên hiện nay bối cảnh mới đòi hỏi phải điều chỉnh quy hoạch để thực hiện thống nhất sau sáp nhập.

Thứ ba, mặc dù thời gian qua đã có nhiều chính sách ưu đãi tốt cho TP.HCM và cả Bà Rịa - Vũng Tàu, tuy nhiên hiệu quả phát huy chưa rõ nét, chưa tạo ra được đột phá thực sự trong thu hút đầu tư hay thúc đẩy tăng trưởng. Khi đó, dấu hỏi được đặt ra là về hiệu lực hiệu quả, khả năng thực thi các cơ chế, chính sách ưu đãi.

Thứ tư, một số chỉ tiêu phát triển kinh tế - xã hội của cả TP.HCM, Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu thời gian qua đều có dấu hiệu chững lại, còn chậm và thấp so với cả nước, điển hình như giải ngân đầu tư công, sản xuất công nghiệp, xuất khẩu, tăng trưởng tín dụng; đóng góp vào GDP cả nước của TP.HCM có xu hướng giảm; một số ngành công nghiệp chế biến, chế tạo, dịch vụ phát triển chưa tương xứng với tiềm năng…

Thứ năm, cơ sở hạ tầng kỹ thuật và xã hội còn tồn tại những bất cập; nguồn nhân lực có sự chênh lệch về chất lượng giữa các khu vực. Làm sao để nâng tầm chất lượng nguồn nhân lực ở cả 3 khu vực lên là cả một vấn đề, nhất là liên quan đến quản trị, quản lý đô thị.

Thứ sáu, môi trường đầu tư kinh doanh chưa thực sự thông thoáng. Trước đây, có thể nói Bình Dương cũ đã làm khá tốt, nhưng rõ ràng TP.HCM cũ còn những tồn tại về môi trường đầu tư. Do đó, trong thời gian tới, TP.HCM cần có những giải pháp để nâng cao Chỉ số Năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI), cải thiện môi trường đầu tư của thành phố.

Ngoài ra, liên kết vùng vẫn chưa được chú trọng thúc đẩy; các vấn đề về chuẩn hóa, chia sẻ thông tin, dữ liệu còn nhiều bất cập; và đặc biệt là TP.HCM đang đối diện với những thách thức về môi trường, xã hội như ùn tắc giao thông, ngập úng, ô nhiễm không khí, thiếu không gian xanh…

Trong bối cảnh mới, TP.HCM rõ ràng không thể đứng một mình, mà cần đặt mình bên cạnh các siêu đô thị trong khu vực để so sánh, nhìn nhận những điểm khác biệt của thành phố và rút ra bài học kinh nghiệm trong phát triển, đồng thời tận dụng hiệu quả những lợi thế của người đi sau.

Chẳng hạn, Seoul là một siêu đô thị thông minh hàng đầu thế giới với 3 trụ cột phát triển: Trung tâm tài chính - công nghệ - dịch vụ lớn nhất của Hàn Quốc. Mảng sản xuất (manufacturing) xuất hiện rất ít ở Seoul. Điều này tạo điều kiện cho các doanh nghiệp công nghệ tại đây phát triển và đổi mới sáng tạo.

Trong khi đó, TP.HCM lại có sự khác biệt so với Seoul khi có Bình Dương (cũ) vốn là một trung tâm công nghiệp và sản xuất, đồng thời cũng có Bà Rịa - Vũng Tàu với biển và cảng biển.

Điểm tốt nhất nên tham khảo từ Seoul là nơi đây quản lý đô thị rất thông minh với một cơ sở dữ liệu tuyệt vời, thông qua việc ứng dụng dữ liệu lớn (Big Data), trí tuệ nhân tạo (AI) và hệ thống cảm biến IoT, sử dụng bảng điều khiển tích hợp dữ liệu theo thời gian thực để nâng cao hiệu quả vận hành. Đặc biệt, Seoul xây dựng mô hình chính quyền mở, minh bạch và chủ động gia tăng sự tham gia của công dân. Thành phố đã công khai hơn 8.000 bộ dữ liệu để người dân và doanh nghiệp dễ dàng truy cập và sử dụng, đồng thời khuyến khích người dân tham gia vào quá trình ra quyết định và phát triển chính sách thông qua các nền tảng trực tuyến.

Tuy nhiên, vấn đề của siêu đô thị Seoul là tình trạng bất bình đẳng, chênh lệch lớn về thu nhập bình quân đầu người, văn hóa và cả lối sống, điều mà TP.HCM nên lưu ý để không mắc phải.

Bên cạnh đó, Thượng Hải (Trung Quốc) - một đô thị cảng toàn cầu, là mô hình mà TP.HCM nên tham khảo kỹ lưỡng bởi có nhiều nét tương đồng.

Thượng Hải tập trung phát triển 4 lĩnh vực then chốt: Công nghệ, dịch vụ tài chính, logistics và cảng biển. Thành phố cũng sở hữu các vùng phát triển chiến lược như đặc khu kinh tế Pudong và khu thương mại tự do Pudong, thu hút hàng loạt tập đoàn đa quốc gia đầu tư; bên cạnh đó là mô hình đô thị đa trung tâm như Pudong New Area cùng hệ thống các khu vệ tinh như Jiading, Minhang, Songjiang…

Đây là những điểm khá giống với TP.HCM khi siêu đô thị này có Vũng Tàu với thế mạnh về logistics và cảng biển; thành phố cũng có kế hoạch lập Khu thương mại tự do (FTZ) Cái Mép Hạ với quy mô gần 3.800ha, gắn với hệ thống cảng nước sâu Cái Mép - Thị Vải, kỳ vọng trở thành động lực tăng trưởng mới…

Sau sáp nhập, TP.HCM đã xác định 3 khu vực là 3 vùng chức năng gồm: TP.HCM là đô thị, trung tâm tài chính công nghệ cao, đô thị lõi; Bà Rịa - Vũng Tàu (cũ) là thủ phủ kinh tế biển, năng lượng sạch; còn Bình Dương (cũ) trở thành thủ phủ công nghiệp công nghệ cao.

Về hạ tầng, Thượng Hải sở hữu hệ thống giao thông hiện đại và đa phương thức, nổi bật với mạng lưới metro lớn nhất thế giới, cảng nước sâu nhộn nhịp hàng đầu toàn cầu, sân bay quốc tế, hệ thống đường cao tốc kết nối hoàn chỉnh và nền tảng giao thông thông minh tích hợp các công nghệ dữ liệu lớn và cảm biến… Ngoài ra, Thượng Hải còn tích cực triển khai mô hình đô thị số thông qua Trung tâm điều hành đô thị thông minh (IOC), ứng dụng dữ liệu lớn, công nghệ 5G và camera AI vào công tác quản lý đô thị, giám sát an ninh và điều phối hạ tầng hiệu quả. Thành phố cũng quản lý quy hoạch tập trung, kiểm soát chặt chẽ quy hoạch đất đai nhằm đảm bảo phát triển bền vững và hạn chế tình trạng đô thị hóa tự phát. Đây đều là những kinh nghiệm rất đáng để TP.HCM tham khảo.

Tuy nhiên, Thượng Hải cũng đối mặt với không ít thách thức, bao gồm nguy cơ ngập lụt và nước biển dâng do ảnh hưởng của biến đổi khí hậu; tình trạng ô nhiễm không khí, rác thải sinh hoạt; khoảng cách giàu nghèo ngày càng lớn; cùng với những bất cập trong việc tiếp cận y tế, giáo dục và chính sách hộ khẩu cho người lao động nhập cư.

So sánh một số chỉ tiêu kinh tế - xã hội của các siêu đô thị trong khu vực và TP.HCM, có thể thấy quy mô GRDP của TP.HCM rất khiêm tốn ở mức tương đương 123 tỷ USD, trong khi đó Bangkok là 130 tỷ USD, Jakarta 230 tỷ USD, còn Thâm Quyến, Thượng Hải (Trung Quốc) và Seoul (Hàn Quốc) cao hơn TP.HCM rất nhiều.

Đáng chú ý, thu nhập bình quân đầu người của TP.HCM hiện tại ở mức hơn 8.000 USD, là thấp nhất so với các siêu đô thị trong khu vực. Gần với Việt Nam nhất, Bangkok có GRDP bình quân/người đã là 20.000 USD/năm, Jakatar là 23.000, Thượng Hải 26.500, Thâm Quyến 28.400 và Seoul 44.000 USD/năm.

“Như vậy, TP.HCM sẽ cần phấn đấu rất nhiều để thoát khỏi bẫy thu nhập trung bình. Hiện tại, có thể nói TP.HCM là một siêu đô thị “lớn nhưng còn nghèo”. Đó là lý do vì sao TP.HCM nói riêng và Việt Nam nói chung cần đặt mục tiêu tăng trưởng cao, hướng tới theo kịp sự phát triển của các đô thị lớn trong khu vực”, TS. Cấn Văn Lực nhấn mạnh.

Trên cơ sở xem xét kinh nghiệm quốc tế về phát triển các siêu đô thị, theo chuyên gia, TP.HCM cần lưu ý 5 yếu tố quan trọng giúp quản lý siêu đô thị thành công.

Thứ nhất, cần phân tán trung tâm để giảm áp lực lên lõi đô thị. Theo đó, việc giãn dân ở đô thị trung tâm là điều tất yếu.

Thứ hai là tận dụng tốt vị trí địa lý và lợi thế cạnh tranh để phát triển kinh tế và liên kết vùng. TP.HCM phải là anh cả, là đầu tàu và là cực tăng trưởng, liên kết mạnh mẽ với các tỉnh Đông Nam Bộ, Đồng bằng sông Cửu Long và cả khu vực Tây Nguyên.

Thứ ba, cũng bởi vậy, vấn đề phát triển cơ sở hạ tầng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Đây là vấn đề cần được đặc biệt chú trọng bởi hạ tầng hoàn thiện giúp kết nối thông suốt trong nội vùng, trong nước và quốc tế.

Thứ tư, cần ứng dụng công nghệ số, quản lý đô thị thông minh. Đây vừa là nhu cầu của đất nước, vừa là nhu cầu của nội thân TP.HCM. Với quy mô rộng lớn như TP.HCM sau sáp nhập, nếu không ứng dụng công nghệ vào quản lý, chắc chắn sẽ khó có thể quản lý hiệu quả. Do đó, phải sử dụng công nghệ số thông minh để quản lý, thay cho giấy tờ truyền thống.

Và cuối cùng, dứt khoát phải phát triển đô thị bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu và thiên tai, tăng không gian xanh, sử dụng năng lượng tái tạo… thay vì để tiếp diễn tình trạng úng lụt, ô nhiễm môi trường, ách tắc giao thông…

Không thể phủ nhận, khi trở thành một siêu đô thị, cơ sở hạ tầng, đặc biệt là hạ tầng giao thông đóng vai trò quan trọng trong kết nối vùng của thành phố. TP.HCM cũng đã nhìn nhận được vấn đề này. Theo đó, Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ TP.HCM lần thứ I xác định rõ 3 chương trình trọng điểm, đột phá của nhiệm kỳ 2025 - 2030 là về (i) Chính sách - thể chế; (ii) Phát triển hạ tầng và (iii) Nguồn nhân lực.

Trong đó, TP.HCM đặt mục tiêu thúc đẩy liên kết vùng thông qua hệ thống đường đối ngoại kết nối thành phố với tỉnh Đồng Nai, Tây Ninh, Đồng Tháp, Lâm Đồng…; phát triển hệ thống đường sắt đô thị gồm: 10 tuyến đường sắt đô thị theo Nghị quyết số 188/2025/QH15 của Quốc hội, tuyến đường sắt Thủ Thiêm - Long Thành, tuyến đường sắt đô thị kết nối trung tâm TP.HCM - Cần Giờ; đầu tư xây dựng các tuyến đường sắt chở hàng kết hợp hành khách; phát triển hệ thống cảng biển…; nâng cấp, mở rộng sân bay Côn Đảo, đáp ứng nhu cầu vận tải và phát triển du lịch…

Bên cạnh đó, nạo vét, cải tạo hệ thống kênh, sông, rạch; hệ thống kiểm soát triều; hệ thống cống thoát nước; đầu tư xây dựng hệ thống cống thu gom và nhà máy xử lý nước thải; phát triển hệ thống giao thông thông minh, hệ thống giao thông xanh; ứng dụng AI, IoT, dữ liệu lớn trong quản lý, điều hành; và phát triển các khu đô thị xanh, thông minh, sinh thái.

Trong xu hướng phát triển đô thị hiện đại theo định hướng giao thông công cộng (mô hình TOD), các chuyên gia nhấn mạnh về sự cần thiết của việc gia tăng hạ tầng giao thông công cộng, đặc biệt là đường sắt đô thị. Theo TS. Nguyễn Sĩ Dũng - Thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách của Thủ tướng Chính phủ, nguyên Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội, thực tế ngay từ trước khi mở rộng không gian đô thị, TP.HCM đã thể hiện tham vọng rất lớn trong việc phát triển hệ thống đường sắt đô thị, cho thấy rõ ý chí và tầm nhìn chiến lược mạnh mẽ của chính quyền thành phố.

Với không gian đô thị giờ đây được mở rộng đáng kể, việc quy hoạch lại toàn bộ hệ thống metro chắc chắn phải là ưu tiên hàng đầu của TP.HCM. Bởi lẽ, năng lực thể chế của thành phố đã mạnh mẽ hơn và đặc biệt, định hướng từ Trung ương hiện nay cũng đang đặt TP.HCM vào vai trò của một siêu đô thị, một cực tăng trưởng có tầm ảnh hưởng lớn nhất cả nước.

“Tôi cho rằng, trong bối cảnh đó, đường sắt đô thị chính là điểm nghẽn lớn nhất hiện nay không chỉ của riêng TP.HCM mà là của cả nước. Tuy nhiên, với những ưu tiên cụ thể trong việc tạo hành lang thể chế, năng lực tổ chức thực thi ngày càng được củng cố, cùng với các hỗ trợ tài chính dự kiến sẽ được thúc đẩy, chúng ta có cơ sở để kỳ vọng vào sự chuyển biến mạnh mẽ trong thời gian tới”, TS. Nguyễn Sĩ Dũng nhận định.

Trong khi đó, PGS. TS. Trần Đình Thiên đặt vấn đề về bài toán tài chính. Theo ông, hiện tại tuyến metro số 1 của TP.HCM dài khoảng 20km, nhưng đã mất tới 12 năm mới hoàn thành. Trong khi đó, thành phố đặt mục tiêu đến năm 2030 sẽ hoàn thành khoảng 232km đường sắt đô thị. Đây là một con số rất tham vọng.

“Tôi cho rằng để đáp ứng nhu cầu thực tế và quy mô phát triển hiện nay, con số đó thậm chí còn phải lớn hơn nữa. Nhưng vấn đề là tiền đâu? Theo tính toán sơ bộ, chúng tôi ước lượng tổng kinh phí cho hệ thống metro có thể lên tới 30 tỷ USD. Dù con số này rất lớn, nhưng không phải là không làm được. Điều quan trọng là phải nhìn rõ vai trò then chốt của hạ tầng giao thông trong thúc đẩy phát triển.

Chúng tôi vẫn hay nói lộ thông thì tài thông, nghĩa là đường sá thông suốt thì dòng tiền mới chảy về. Ngược lại, muốn lộ thông thì trước hết phải mạnh dạn rót tiền vào hạ tầng. Đó là logic của sự phát triển”, PGS. TS. Trần Đình Thiên phân tích.

Bên cạnh đó, chuyên gia nhấn mạnh tầm quan trọng của hệ thống đường sắt không chỉ gói gọn trong nội đô TP.HCM. Thay vào đó, cần đặt vấn đề xa hơn, đó là kết nối đường sắt đến các đầu mối chiến lược như Long Thành, Vũng Tàu. Những tọa độ kết nối như vậy sẽ tạo ra cú hích lớn, khiến cả vùng bùng nổ một cách ngoạn mục.

“Còn một yếu tố theo tôi cũng không kém phần quan trọng, đó là vai trò của giao thông đường thủy. Đây là vùng sông nước, với tuyến sông Sài Gòn nối lên Bình Dương, đi qua Củ Chi và tới Tây Ninh. Đây là một hành lang đô thị đặc biệt vừa mang tính giao thông, vừa mở ra triển vọng phát triển không giống bất kỳ nơi nào khác. Đây cũng là lợi thế tự nhiên hiếm có mà TP.HCM cần tận dụng để định hình không gian đô thị trong tương lai”, PGS. TS. Trần Đình Thiên chia sẻ thêm.

Để thúc đẩy sự phát triển của TP.HCM nói chung và phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng nói riêng, Nghị quyết sửa đổi Nghị quyết 98/2023/QH15 vừa được Quốc hội thông qua đã mở ra nhiều cơ chế chính sách mới được đánh giá là “chưa từng có tiền lệ”, tăng cường phân cấp, phân quyền cho TP.HCM về quy hoạch, đất đai, phát triển TOD và thu hút nhà đầu tư chiến lược.

Trong đó, Quốc hội cho phép TP.HCM được giữ lại 100% khoản thu từ khai thác quỹ đất TOD để ưu tiên đầu tư các dự án đường sắt đô thị và các dự án giao thông thuộc tuyến TOD. Thành phố cũng được quyết định đầu tư xây dựng tại khu vực nhà ga đường sắt, khu tập kết bảo dưỡng, sửa chữa tàu (depot) và vùng phụ cận các nút giao dọc tuyến Vành đai 3; được quyết định chỉ tiêu sử dụng đất và chỉ tiêu kinh tế kỹ thuật khác, chỉ tiêu sử dụng đất khác với quy chuẩn quốc gia, miễn là đáp ứng yêu cầu về hạ tầng và an toàn môi trường…

Chính sách này được kỳ vọng sẽ giúp thành phố tạo các khu vực phát triển mật độ cao quanh các tuyến giao thông công cộng khối lượng lớn, tối ưu hóa sử dụng đất và tạo cực tăng trưởng mới; góp phần hình thành nguồn lực bền vững cho chiến lược phát triển đường sắt đô thị - động lực lan tỏa cho không gian đô thị mới của thành phố.

Nhấn mạnh tại Hội nghị lần thứ 2 của Ban Chấp hành Đảng bộ TP.HCM khóa I, chiều 15/12/2025, Bí thư Thành ủy TP.HCM Trần Lưu Quang cho biết: “Quốc hội thông qua Nghị quyết 98 sửa đổi là trao cơ hội kim cương cho thành phố. Chúng ta phải chắt chiu thời gian, hành động quyết liệt để cơ hội không vuột qua”.

Trên cơ sở bối cảnh phát triển mới của TP.HCM hậu sáp nhập, theo TS. Cấn Văn Lực, hiện nay thị trường bất động sản tại siêu đô thị này sở hữu 3 yếu tố thuận lợi:

Một là thuận lợi trong quy hoạch, hạ tầng và khả năng huy động nguồn lực, trong đó có Trung tâm tài chính quốc tế, sàn giao dịch hàng hóa, nguồn lực về khoa học công nghệ - dữ liệu, nguồn nhân lực… Bên cạnh đó, tình trạng sụt lún, ngập úng, tắc nghẽn giao thông và ô nhiễm môi trường… đang rất được chính quyền TP.HCM quan tâm cải thiện.

Hai là giá nhà đất tại TP.HCM, nhất là Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu cũ, tăng ít hơn so với Hà Nội và Đà Nẵng trong 3 năm qua, do đó thị trường bất động sản vẫn còn nhiều dư địa tăng trưởng. Ba là lãnh đạo TP.HCM hiện đặt ra quyết tâm lớn để thành phố đột phá và vươn mình.

Tuy nhiên, song hành với cơ hội là các thách thức, chủ yếu nằm ở khâu thực thi nên đòi hỏi TP.HCM cần phải nâng cao chất lượng đội ngũ công chức, viên chức. Đặc biệt, đóng góp của thị trường bất động sản và xây dựng tại TP.HCM chưa tương xứng với tiềm năng. Cụ thể, lĩnh vực kinh doanh bất động sản chỉ đóng góp 3,26% GDP, trong khi nguồn lực đầu tư cho bất động sản tại TP.HCM lại rất lớn, lên tới gần 12%.

Còn theo phân tích của PGS. TS. Trần Đình Thiên, thời gian qua, thị trường bất động sản đã gặp không ít khó khăn, nhưng từ đầu năm 2025 đến nay đã có sự hồi phục đáng kể. Trong đó, thị trường bất động sản TP.HCM có xu thế phục hồi rõ ràng nhất.

Trên thực tế, bất động sản được xem như một lĩnh vực ưu tiên bởi vai trò và tính lan tỏa lớn. Chính vì vậy, 2 - 3 năm qua, Chính phủ đã rất nỗ lực và quyết liệt liên tục tháo gỡ khó khăn cho thị trường.

Cụ thể, Chính phủ đã thiết lập khung khổ chung để gỡ khó cho thị trường bất động sản như: Tạo lập hệ thống hạ tầng chiến lược đồng bộ; thúc đẩy giải ngân vốn đầu tư công tối đa; chỉ đạo bơm mạnh tín dụng cho khu vực tư nhân; ráo riết chuẩn bị các điều kiện cho giai đoạn "tăng trưởng 2 chữ số"; đẩy mạnh tháo gỡ vướng mắc thủ tục pháp lý để giải phóng hàng ngàn dự án bất động sản; chiến dịch xóa nhà tạm, nhà dột nát và chương trình nhà ở xã hội được quan tâm đặc biệt.

Bên cạnh đó, công tác hoàn thiện thể chế là một trong những điểm sáng nổi bật. Hàng loạt chỉ thị, nghị quyết quan trọng đã được ban hành, đặc biệt là Nghị quyết số 254/2025/QH15 của Quốc hội quy định một số cơ chế, chính sách tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong tổ chức thi hành Luật Đất đai; xây dựng dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về thí điểm mô hình Trung tâm giao dịch bất động sản và quyền sử dụng đất do Nhà nước thành lập; xây dựng dự thảo Nghị quyết về kiểm soát và kiềm chế giá bất động sản; ban hành Nghị định của Chính phủ về Quỹ Nhà ở Quốc gia…

Cùng với đó, Chính phủ đã liên tục rà soát, hoàn thiện các văn bản quy phạm pháp luật về quy hoạch, xây dựng nhà ở, kinh doanh bất động sản để tháo gỡ, xử lý các vướng mắc phát sinh trong thực tiễn. Chỉ thị về việc chấn chỉnh, tăng cường minh bạch, phòng ngừa tiêu cực trong việc xét duyệt, mua bán, cho thuê nhà ở xã hội.

PGS. TS. Trần Đình Thiên nhấn mạnh, sau khi sáp nhập với Bà Rịa - Vũng Tàu và Bình Dương - 2 địa phương đều có những thế mạnh riêng và dẫn đầu quốc gia ở những thế mạnh của mình - TP.HCM hiện nay đang sở hữu những động lực tăng trưởng rất mạnh, sở hữu chuỗi giá trị liên hoàn công nghiệp - điều phối - logistics.

Đặc biệt, khi có không gian phát triển mới, TP.HCM đứng trước cơ hội rộng mở hơn: Từ không gian mặt đất mở ra không gian biển, không gian bầu trời, không gian lòng đất, không gian số và không gian văn hóa.

“Chính những không gian này chắc chắn sẽ mở rộng dư địa cho TP.HCM nhiều nhất so với cả nước. Khi các không gian mở ra thì dòng tiền và dòng người sẽ đổ về đây, bởi đẳng cấp của TP.HCM được khẳng định là đẳng cấp đua tranh quốc tế. Trong khi đó, TP.HCM được xem như là một đô thị trung tâm, và trong đô thị trung tâm lại có các tọa độ trung tâm.

Trước đây, TP.HCM có khái niệm "đô thị nén", "đô thị 30 phút". Hiện nay, siêu đô thị này với những nỗ lực làm hạ tầng, thay đổi cấu trúc phát triển, điều kiện phát triển thì vùng trung tâm TP.HCM sẽ có thể xuất hiện khái niệm "đô thị 15 phút". Nếu tàu điện trên cao được đưa vào hoạt động đồng bộ thì việc di chuyển trong trung tâm TP.HCM sẽ rút ngắn đáng kể.

Tôi tin rằng cách tiếp cận của TP.HCM tới đây sẽ khác, mang tính bùng nổ và hiện đại hóa mạnh mẽ hơn rất nhiều. Đi liền với điều này là giá trị bất động sản tiếp tục gia tăng. Đây chính là cơ sở để tin vào khả năng phát triển nhanh chóng theo hướng "cất cánh" của bất động sản TP.HCM”, PGS. TS. Trần Đình Thiên nói.

Theo các chuyên gia, trước mắt TP.HCM có rất nhiều việc phải làm để hướng tới mục tiêu phát triển đã đề ra tại Nghị quyết Đại hội Đảng bộ Thành phố lần thứ I: Hướng tới 100 năm thành lập Đảng (2030), TP.HCM trở thành một đô thị văn minh, hiện đại, trung tâm đổi mới sáng tạo, năng động, hội nhập, đi đầu trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, có vị trí nổi trội ở khu vực Đông Nam Á, nằm trong nhóm 100 thành phố toàn cầu, đáng sống và có hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của thế giới, thuộc nhóm thu nhập cao.

Tầm nhìn đến 100 năm thành lập nước (2045) nằm trong nhóm 100 thành phố tốt nhất thế giới, xứng tầm siêu đô thị quốc tế của Đông Nam Á, là trung tâm kinh tế, tài chính, du lịch, dịch vụ, giáo dục, y tế của châu Á, điểm đến hấp dẫn toàn cầu, kinh tế, văn hóa, xã hội phát triển đặc sắc, bền vững, chất lượng sống cao, hội nhập quốc tế sâu rộng.

Nghị quyết đã xác định rõ 30 chỉ tiêu cụ thể, 50 chỉ tiêu thành phần, 3 chương trình trọng điểm, đột phá và 10 nhóm nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu. Trong đó, các mục tiêu phát triển nổi bật gồm: Tăng trưởng GRDP bình quân 10 - 11%/năm; GRDP bình quân đầu người đạt 14.000 - 15.000 USD vào năm 2030; chỉ số phát triển con người (HDI) trên 0,8; từ năm 2026, người dân được khám sức khỏe định kỳ hoặc sàng lọc miễn phí mỗi năm; trên 95% dân số tham gia bảo hiểm y tế và 62% lực lượng lao động thuộc diện bảo hiểm xã hội.

Theo đó, Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng bộ TP.HCM lần thứ I nhiệm kỳ 2025 - 2030 nhấn mạnh yêu cầu phát triển kinh tế nhanh, bền vững trên nền tảng đổi mới mô hình tăng trưởng và cơ cấu lại nền kinh tế theo hướng lấy khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo làm động lực chính. Thành phố sẽ đẩy mạnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh một cách toàn diện, thực chất và hiệu quả; phát triển mạnh kinh tế tri thức và sáng tạo, đủ năng lực tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Để TP.HCM thực sự phát triển trở thành một siêu đô thị đúng nghĩa, không chỉ về quy mô, mà cả về chất lượng sống, tính cạnh tranh và tính bền vững, TS. Cấn Văn Lực đưa ra một số kiến nghị, giải pháp sau:

Trước hết, cần nhanh chóng kiện toàn và vận hành suôn sẻ bộ máy chính quyền địa phương hai cấp sau sáp nhập. Trong đó, việc tăng cường đối thoại, trao đổi, nắm bắt địa bàn mới là rất cần thiết; đồng thời bảo đảm đầy đủ điều kiện về nơi ăn ở, làm việc và đi lại cho đội ngũ cán bộ, công chức và gia đình.

Thứ hai, cần quán triệt và thực hiện tốt các chính sách ưu đãi, cơ chế đặc thù của Trung ương và TP.HCM đã ban hành như “Bộ tứ trụ cột”, Nghị quyết sửa đổi Nghị quyết 98/2023/QH15, Nghị quyết 222/2025/QH15… để tạo nền tảng chính sách vững chắc cho định hướng phát triển đô thị.

Thứ ba, cần hoàn thiện quy hoạch và phát triển không gian đô thị hiện đại, đa trung tâm, trong đó quy hoạch tổng thể đến năm 2050 (theo Quyết định 1711/QĐ-TTg) theo hướng siêu đô thị đa trung tâm có vai trò quan trọng, với các đô thị vệ tinh như Thủ Đức, Tây Bắc Củ Chi, Cần Giờ, Hóc Môn, Thủ Thiêm, Nam Sài Gòn và các đô thị mới tại Bình Dương, Bà Rịa - Vũng Tàu…, góp phần giảm tải cho khu vực trung tâm. Cùng với đó là việc xây dựng kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2026 - 2030.

Thứ tư, một trong những giải pháp mang tính đột phá là phát triển hệ thống hạ tầng giao thông, hạ tầng kết nối theo mô hình TOD, hạ tầng số và thông tin - dữ liệu, trong đó cần ưu tiên các dự án trọng điểm kết nối liên vùng... Cần ứng dụng AI và IoT để điều phối giao thông thông minh, giảm ách tắc. Tăng cường kết nối với các tỉnh lân cận và quốc tế thông qua các dự án lớn như sân bay Long Thành, Tân Sơn Nhất, cao tốc TP.HCM - Mộc Bài, Long Thành - Dầu Giây, cảng Cát Lái, Cái Mép - Thị Vải…

Thứ năm, về định hướng phát triển, TP.HCM cần chú trọng phát triển kinh tế xanh, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, trong đó tập trung vào 4 trụ cột có lợi thế gồm: Dịch vụ tài chính - ngân hàng - logistics; công nghệ cao - đổi mới sáng tạo; du lịch - kinh tế biển - thương mại; công nghiệp chế biến - chế tạo. TP.HCM mới cần tiên phong đi đầu, tạo điều kiện thử nghiệm cơ chế mới, ứng dụng khoa học - công nghệ hiện đại.

Huy động đa dạng nguồn lực tài chính thông qua PPP, phát hành trái phiếu đô thị, thu hút các quỹ hưu trí, đầu tư hạ tầng, phát triển thị trường vốn, thị trường tín chỉ carbon...

Thứ sáu, việc ứng dụng công nghệ số trong quản lý đô thị thông minh cần được thúc đẩy mạnh mẽ.

Thứ bảy, liên kết vùng và hợp tác quốc tế cũng là yếu tố không thể thiếu. Cần đẩy mạnh liên kết với Đồng Nai, Tây Ninh, các tỉnh Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long để hình thành vùng siêu đô thị - siêu công nghiệp, thu hút FDI chất lượng cao, chuyển giao công nghệ và R&D. Song song đó, tăng cường hợp tác với các đô thị lớn trong khu vực như Singapore, Seoul (Hàn Quốc), Thượng Hải, Thâm Quyến (Trung Quốc), Mumbai (Ấn Độ)... nhằm học hỏi mô hình quản trị và phát triển siêu đô thị tiên tiến.

Thứ tám, phát triển bền vững và thích ứng với biến đổi khí hậu là nhiệm vụ cấp bách. Trong đó, cần quyết liệt giảm thiểu ô nhiễm môi trường tại TP.HCM và vùng lân cận; triển khai quy hoạch chống ngập đô thị; mở rộng không gian xanh, công viên, hành lang sinh thái. Đồng thời, kiểm soát tốt tình trạng ngập úng, phát triển kinh tế tuần hoàn, quản lý chất thải thông minh, phân loại tại nguồn, sử dụng năng lượng tái tạo...

Cuối cùng, nâng cao chất lượng đời sống, môi trường và phúc lợi xã hội là mục tiêu xuyên suốt. Cần phát triển nhà ở xã hội, nhà cho thuê dài hạn với giá hợp lý cho người thu nhập trung bình và thấp để hạn chế chênh lệch giàu nghèo và bất bình đẳng đô thị. Bên cạnh đó, mở rộng và nâng cao chất lượng hệ thống trường học, bệnh viện, đầu tư vào văn hóa, thể thao, giải trí cộng đồng, đồng thời đẩy mạnh ứng dụng công nghệ sinh trắc học và thẻ công dân số trong tiếp cận dịch vụ công…

Trong khi đó, TS. Nguyễn Sĩ Dũng nhấn mạnh: Trên thực tế, TP.HCM trước khi sáp nhập đã được coi là miền đất của cơ hội, là miền đất mà ai muốn đổi đời, muốn có cuộc sống tốt đẹp hơn thì tới đây. Hiện nay cơ hội ấy còn được nhân rộng lên rất nhiều lần, nhân lực sẽ kéo đến nơi đây và đó chính là tiềm lực to lớn để phát triển nhiều lĩnh vực kinh tế - xã hội, trong đó có bất động sản.

“Siêu đô thị không phải là mục đích tự thân mà là phương tiện thể chế hóa khát vọng phát triển của quốc gia. Muốn phát triển thì TP.HCM bắt buộc phải là nơi có nền quản trị hiệu quả nhất, thông minh nhất, có cơ sở hạ tầng phát triển, phải trở thành nơi đáng sống nhất. Chính những điều này cũng là cơ sở để thu hút nhân lực chất lượng cao, thu hút người tài.

Để trở thành một siêu đô thị đúng nghĩa cần những điều kiện trên, đây cũng là động lực quan trọng sẽ dẫn dắt sự phát triển. Tôi nghĩ rằng, vấn đề của chúng ta là cần đủ tỉnh táo để hiểu những quy luật phát triển và nắm bắt cơ hội”, TS. Nguyễn Sĩ Dũng nói.

Các chuyên gia đều đồng quan điểm, TP.HCM không chỉ mang trong mình khát vọng của riêng thành phố mà là khát vọng của cả nước. Trung ương đang tạo mọi điều kiện và tìm cách khai thông cho TP.HCM bứt phá, không chỉ tiếp tục giữ vững vị thế đầu tàu của cả nước mà còn vươn tầm khu vực và thế giới. PGS. TS. Trần Đình Thiên bày tỏ niềm tin, rằng TP.HCM sẽ trở thành “hòn ngọc Viễn Đông” đúng nghĩa của thời đại./.