Tìm hướng tháo gỡ tranh chấp hợp đồng xây dựng tại các dự án quy mô lớn

Cơ hội và thách thức trong giải quyết tranh chấp xây dựng

Ngày 9/4/2026, Hội Pháp luật Xây dựng Việt Nam (SCLVN) phối hợp cùng Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) tổ chức phiên toàn thể với chủ đề “Cơ hội và thách thức trong giải quyết tranh chấp xây dựng: Góc nhìn Việt Nam và quốc tế” thuộc khuôn khổ Hội thảo Trọng tài Xây dựng Quốc tế TP. Hồ Chí Minh 2026 (HICAC 2026).

Tại sự kiện, ông Nguyễn Nam Trung – Chủ tịch Hội Pháp luật Xây dựng Việt Nam (SCLVN) chia sẻ, trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu đang đối mặt với nhiều biến động, ngành xây dựng Việt Nam vẫn chứng tỏ sức bật mạnh mẽ với hàng loạt dự án hạ tầng lớn. Tuy nhiên, đi kèm với quy mô khổng lồ là những rủi ro pháp lý phức tạp và tiềm ẩn. Việc thấu hiểu các chuyển biến trong khung khổ pháp luật, đồng thời học hỏi các mô hình tiên tiến từ thế giới không chỉ là nhu cầu, mà là chiến lược sinh tồn của doanh nghiệp.

Với mục tiêu đó, hội thảo Trọng tài Xây dựng Quốc tế TP. Hồ Chí Minh 2026 (HICAC 2026) hướng đến mở ra một diễn đàn đa chiều, kết nối góc nhìn từ thực tiễn Việt Nam đến những bài học kinh nghiệm quý báu trên trường quốc tế.

Đại diện cho Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC), LS. Vũ Ánh Dương – Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) nhận định, Việt Nam đang phát triển mạnh các dự án hạ tầng quy mô lớn như metro tại Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh và tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam, mở ra cơ hội kết nối và đầu tư dài hạn. Tuy nhiên, các dự án này cũng đặt ra nhiều thách thức về quản trị do có nhiều gói thầu, nhiều chủ thể tham gia và chịu tác động của các yếu tố pháp lý, mặt bằng, vật tư, kỹ thuật, tài chính và công tác điều phối.

Theo LS. Vũ Ánh Dương, thành công của dự án không chỉ phụ thuộc vào kỹ thuật hay nguồn vốn mà còn ở năng lực quản lý hợp đồng và kiểm soát rủi ro. Việc trao đổi kinh nghiệm trong nước và quốc tế về quản trị rủi ro hợp đồng xây dựng vì vậy là cần thiết, góp phần đề xuất các giải pháp khả thi nhằm nâng cao hiệu quả triển khai hạ tầng trọng điểm. Với vai trò là tổ chức giải quyết tranh chấp, VIAC kỳ vọng sẽ hỗ trợ doanh nghiệp và nhà đầu tư nâng cao chuẩn mực quản trị, tăng cường năng lực kiểm soát rủi ro và lựa chọn phương thức giải quyết tranh chấp hiệu quả.

Tranh chấp xây dựng ngày càng phức tạp

Các chuyên gia cũng nhận định thị trường xây dựng Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mạnh với sự gia tăng đáng kể của các dự án quy mô lớn. Sự tham gia ngày càng nhiều của nhà đầu tư và nhà thầu quốc tế góp phần nâng cao tiêu chuẩn kỹ thuật, quản trị dự án và thúc đẩy hài hòa giữa pháp luật trong nước với thông lệ quốc tế. Tuy nhiên, đi cùng cơ hội là các thách thức như áp lực tiến độ, biến động chi phí, phân bổ rủi ro hợp đồng và sự gia tăng của các tranh chấp phức tạp, có yếu tố kỹ thuật và nước ngoài.

Đại diện Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC), bà Vũ Thị Hằng cho biết, tranh chấp xây dựng hiện chiếm tỷ trọng lớn trong tổng số vụ việc giải quyết hằng năm và ngày càng phức tạp, không chỉ về pháp lý mà còn liên quan sâu đến yếu tố kỹ thuật. Trước thực tế này, VIAC đang điều chỉnh phương thức tổ chức và điều phối theo hướng chuyên nghiệp, linh hoạt hơn, áp dụng quy trình tố tụng phù hợp với từng vụ việc, qua đó từng bước thích ứng với yêu cầu của tranh chấp xây dựng hiện đại và tiệm cận các chuẩn mực quốc tế.

Tại phiên 2 với chủ đề "Cơ hội và thách thức trong giải quyết tranh chấp xây dựng: Góc nhìn quốc tế" cũng cung cấp nhiều thông tin và bình luận hữu ích. Phiên thảo luận đã mở ra bức tranh về tranh chấp xây dựng quốc tế và trao đổi về mô hình giải quyết tranh chấp của nhiều quốc gia trong khu vực cũng như trên thế giới.

Một trong những nội dung đáng chú ý là kinh nghiệm của Malaysia trong việc xây dựng Tòa án chuyên biệt về xây dựng và triển khai cơ chế Người phán xử (adjudicator) nhằm giải quyết nhanh các tranh chấp phát sinh trong quá trình thực hiện hợp đồng. Theo các chuyên gia, mô hình này giúp rút ngắn thời gian giải quyết tranh chấp, giảm tải cho hệ thống tòa án, đồng thời duy trì dòng tiền và tiến độ dự án – những yếu tố quan trọng trong lĩnh vực xây dựng. Đây được xem là ví dụ điển hình về sự kết hợp hiệu quả giữa cải cách pháp lý và nhu cầu thực tiễn của thị trường.

Bên cạnh đó, cơ chế DAAB theo các mẫu hợp đồng của FIDIC cũng được thảo luận như một công cụ ngày càng phổ biến trong các dự án xây dựng quốc tế. DAAB cho phép giải quyết sớm các bất đồng, đưa ra khuyến nghị hoặc quyết định tạm thời có tính ràng buộc, qua đó hạn chế tranh chấp leo thang thành các vụ kiện tại trọng tài hoặc tòa án.

Các diễn giả cho rằng việc áp dụng DAAB không chỉ giúp tiết kiệm thời gian, chi phí mà còn duy trì mối quan hệ hợp tác giữa các bên trong suốt vòng đời dự án. Tuy nhiên, để cơ chế này phát huy hiệu quả tại Việt Nam, cần có sự chuẩn bị đồng bộ về pháp lý, nhận thức của các bên liên quan và đội ngũ chuyên gia đủ năng lực./.