TS. Võ Trí Thành: APEC 2027 mở ra cơ hội chiến lược đưa Phú Quốc chuyển mình từ "đảo du lịch" thành "đô thị hội tụ"

Từ một hòn đảo nổi tiếng bởi vẻ đẹp thiên nhiên và sức hút nghỉ dưỡng, đặc khu Phú Quốc đang bước vào một thời điểm có thể định hình lại quỹ đạo phát triển của mình. APEC 2027 không chỉ đưa đảo Ngọc trở thành tâm điểm của một không gian đối ngoại - kinh tế quan trọng hàng đầu khu vực, mà còn tạo ra một cuộc tăng tốc hiếm có về đầu tư hạ tầng, đô thị, dịch vụ và năng lực tổ chức phát triển. Trên hòn đảo hôm nay, những công trình quy mô lớn đang được triển khai với tốc độ quyết liệt, trong đó có nhiều dự án trọng điểm do các doanh nghiệp tư nhân Việt Nam tham gia đầu tư, xây dựng. Phú Quốc đang đứng trước cơ hội để bứt phá từ một điểm đến du lịch đơn thuần, trở thành một không gian kinh tế - đô thị đa chức năng, một điểm hội tụ của du lịch, thương mại - dịch vụ - tổ chức sự kiện, kinh tế biển, vốn, công nghệ và nguồn lực chất lượng cao.  

Tạp chí điện tử Bất động sản Việt Nam (Reatimes.vn) đã có cuộc trao đổi với TS. Võ Trí Thành, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược Thương hiệu và Cạnh tranh, thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách tài chính - tiền tệ quốc gia, về ý nghĩa của lần thứ ba Việt Nam đăng cai APEC; cơ hội mở ra đối với Phú Quốc; sự trưởng thành của khu vực doanh nghiệp tư nhân khi ngày càng có khả năng tham gia những dự án lớn, phức tạp và có ý nghĩa chiến lược; cũng như bài toán "đồng kiến tạo" giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân để những nguồn lực đang hội tụ hôm nay có thể được chuyển hóa thành năng lực phát triển dài hạn.

Theo TS. Võ Trí Thành, so với hai lần Việt Nam đăng cai trước đây, APEC 2027 đặt ra yêu cầu đặc biệt lớn về quy mô đầu tư, khối lượng công việc, tốc độ triển khai, tiêu chuẩn chất lượng và năng lực tổ chức thực thi. Nhưng chính sức ép ấy cũng đang trở thành một "phép thử" và đồng thời là một cú hích phát triển: Với chính quyền trong năng lực điều phối và kiến tạo; với doanh nghiệp trong năng lực huy động nguồn lực, làm chủ công nghệ, quản trị và thực hiện những dự án quy mô lớn; và với Phú Quốc trong khả năng nâng cấp đồng bộ hạ tầng, dịch vụ, môi trường kinh doanh và sức cạnh tranh trong một khoảng thời gian tương đối ngắn.

Điều quan trọng, theo chuyên gia, không chỉ là Phú Quốc sẽ thay đổi như thế nào để đón APEC 2027, mà là những gì hòn đảo có thể giữ lại và tiếp tục phát huy sau APEC. Những công trình mới phải tiếp tục tạo ra giá trị; những kết nối được mở ra phải tiếp tục mang về dòng khách, dòng vốn, tri thức và công nghệ; năng lực mà doanh nghiệp tích lũy trong quá trình thực hiện những dự án lớn phải tiếp tục được chuyển hóa thành "vốn năng lực" cho những bước phát triển tiếp theo; còn thành quả cuối cùng phải được phản ánh vào cơ hội kinh doanh, việc làm, thu nhập và chất lượng sống của người dân.

Nếu làm được điều đó, APEC 2027 có thể trở thành điểm khởi đầu cho một quỹ đạo phát triển mới của Phú Quốc - nơi sự kiến tạo của Nhà nước, năng lực ngày càng lớn của những doanh nghiệp Việt Nam và sự tham gia của cộng đồng cùng tạo nên động lực để đưa Phú Quốc tiến tới vị thế một "đô thị hội tụ", một cực tăng trưởng có sức cạnh tranh ở tầm khu vực.

- Xin chào Tiến sĩ Võ Trí Thành! Theo ông, việc đăng cai APEC 2027 phản ánh như thế nào về vị thế của Việt Nam sau 40 năm Đổi mới và hội nhập quốc tế. Đồng thời, đâu là những cơ hội chiến lược mà sự kiện này đang mở ra cho Việt Nam?

TS. Võ Trí Thành: Trước hết phải thấy rằng, APEC là diễn đàn kinh tế của khu vực châu Á - Thái Bình Dương, một trong những khu vực năng động nhất của kinh tế thế giới, với sự tham gia của 21 nền kinh tế, trong đó có nhiều nền kinh tế lớn. Việt Nam gia nhập APEC sau nhiều thành viên khác, nhưng APEC 2027 đã là lần thứ ba Việt Nam trở thành chủ nhà, sau các kỳ APEC 2006 và 2017. Điều đó đã phản ánh phần nào sự tin cậy, ủng hộ của các thành viên đối với Việt Nam, cũng như vị thế ngày càng cao của Việt Nam trong tiến trình hợp tác và liên kết khu vực.

Điều đáng nói là APEC 2027 diễn ra trong một bối cảnh rất khác. Thế giới hiện nay vẫn mang những đặc trưng mà tôi thường gọi là "ba bất": Bất định, bất ổn và bất thường. Cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn gay gắt hơn, xung đột địa chính trị kéo dài, chủ nghĩa bảo hộ và nguy cơ phân mảnh kinh tế gia tăng. Cùng với đó, chuỗi cung ứng toàn cầu đang được tái cấu trúc, còn chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi rất nhanh phương thức sản xuất, kinh doanh và cả cách các nền kinh tế kết nối với nhau.

Chính trong một thế giới như vậy, giá trị của kết nối và hợp tác lại càng trở nên quan trọng.

Trước hết, APEC 2027 là cơ hội để Việt Nam đóng góp vào việc duy trì một môi trường kinh tế khu vực ổn định, thúc đẩy kết nối và tạo những điều kiện thuận lợi hơn cho phát triển trong một bối cảnh rất phức tạp.

Với Việt Nam, điều này đặc biệt quan trọng. Một nền kinh tế có độ mở cao, hội nhập sâu cần một môi trường quốc tế hòa bình, ổn định, những dòng chảy thương mại và đầu tư thông suốt. Nhưng với vị thế của Việt Nam hôm nay, câu chuyện không thể chỉ dừng lại ở việc chúng ta tận dụng môi trường đó như thế nào, mà quan trọng hơn là Việt Nam có thể đóng góp gì để cùng tạo dựng và duy trì môi trường ấy.

Thứ hai, APEC 2027 cũng là một dịp rất quan trọng để Việt Nam khẳng định nhất quán đường lối đối ngoại của mình trong một giai đoạn phát triển mới. Sau Đại hội XIV của Đảng, Nghị quyết số 06-NQ/TW tiếp tục khẳng định đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, tự cường, hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển; đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ quốc tế; chủ động, tích cực hội nhập quốc tế, đồng thời đặt ra yêu cầu phát triển đối ngoại tương xứng với tầm vóc lịch sử, văn hóa và vị thế của đất nước. Đối ngoại đang trở thành "phương thức thể hiện bản lĩnh, bản sắc và tầm vóc Việt Nam trên trường quốc tế, là cách thức để lan toả giá trị văn minh Việt Nam, tạo sự tôn trọng, tin cậy và tầm ảnh hưởng trong cộng đồng quốc tế".

APEC 2027 là một cơ hội để thể hiện chính sách đó bằng thực tiễn: Khả năng kết nối các đối tác khác nhau, tạo dựng lòng tin, thúc đẩy hợp tác trong khi vẫn giữ được độc lập, tự chủ và lợi ích quốc gia - dân tộc. Trong một thế giới mà quan hệ giữa các nước ngày càng đan xen giữa hợp tác và cạnh tranh, bản lĩnh đối ngoại không chỉ nằm ở việc giữ vững nguyên tắc, mà còn ở khả năng tạo thêm không gian hợp tác và không gian phát triển cho đất nước.

Thứ ba, theo tôi rất quan trọng, đó là APEC 2027 phải thể hiện được tinh thần cải cách và hội nhập của Việt Nam. Sau 40 năm Đổi mới, Việt Nam đã đi một chặng đường rất dài, từ mở cửa nền kinh tế đến hội nhập ngày càng sâu rộng, xây dựng được mạng lưới quan hệ kinh tế và liên kết quốc tế rộng lớn. Nhưng hội nhập trong giai đoạn mới phải có một chất lượng khác. Nghị quyết 59-NQ/TW đã đặt ra yêu cầu chuyển tâm thế từ chủ yếu gia nhập, tham gia sang chủ động đóng góp, xây dựng và định hình; đồng thời xác định nội lực giữ vai trò quyết định, còn ngoại lực phải được tranh thủ hiệu quả để bổ sung và làm mạnh thêm nội lực.

Đó cũng là tinh thần Việt Nam cần thể hiện tại APEC 2027, không chỉ đồng hành với các tiến trình hội nhập và liên kết của khu vực và thế giới, mà ngày càng chủ động, đóng góp thực chất hơn vào những tiến trình đó. Và muốn sự đóng góp ấy có trọng lượng, trước hết nội lực của nền kinh tế phải đủ mạnh.

Điều này cũng gắn với tinh thần tự chủ, tự cường của Viêt Nam trong quá trình triển khai APEC 2027. Theo tôi, tự cường không có nghĩa là khép kín, biệt lập, tự cung tự cấp hay giảm bớt kết nối với thế giới. Ngược lại, đó là khả năng tham gia sâu rộng vào nền kinh tế thế giới trên cơ sở bình đẳng hơn, lâu bền hơn và với một tâm thế tự tin hơn.

Nói cách khác, nội lực càng mạnh, chúng ta càng có điều kiện để hội nhập sâu hơn, chủ động hơn và ở một vị thế tốt hơn. Ngược lại, hội nhập cũng phải góp phần làm mạnh thêm nội lực, thông qua việc thu hút và chuyển hóa hiệu quả các nguồn lực bên ngoài thành năng lực phát triển bên trong của nền kinh tế.

Bởi vậy, hội nhập bên ngoài và cải cách bên trong luôn có quan hệ rất chặt chẽ. Hội nhập mở ra cơ hội, nhưng đồng thời tạo sức ép phải thay đổi. Còn chúng ta tận dụng được cơ hội đến đâu lại phụ thuộc vào chất lượng thể chế, môi trường kinh doanh, năng lực doanh nghiệp, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chất lượng nguồn nhân lực. Ngay từ APEC 2017, tôi đã cho rằng việc Việt Nam đăng cai APEC không chỉ khẳng định vị thế, mà còn thể hiện quyết tâm đổi mới, cải cách và phát triển của Việt Nam trong một bối cảnh liên kết khu vực có nhiều xáo trộn.

Xét đến cùng, phát triển kinh tế dựa trên cải cách cơ cấu, sức mạnh thể chế và khả năng chống chịu chính là công cụ tự chủ mạnh mẽ nhất trong một thế giới bất định và nhiều bất ổn. Đó cũng là nền tảng để chúng ta tận dụng hiệu quả hơn các nguồn lực và cơ hội mà hội nhập mang lại.

Thứ tư là câu chuyện quảng bá đất nước, hình ảnh, bản sắc và con người Việt Nam.

Chúng ta có thiên nhiên, cảnh quan, văn hóa và truyền thống rất phong phú. Những giá trị ấy đã giúp Việt Nam tạo được dấu ấn ngày càng rõ hơn trên bản đồ du lịch quốc tế. Nhưng trong bối cảnh hiện nay, quảng bá hình ảnh quốc gia phải được nhìn rộng hơn câu chuyện thu hút thêm bao nhiêu khách du lịch.

APEC là dịp để thế giới nhìn thấy bản sắc Việt Nam gắn với một Việt Nam mới, một đất nước hòa bình, ổn định, giàu bản sắc nhưng năng động và cởi mở; một nền kinh tế có khát vọng cải cách và phát triển; một môi trường có nhiều cơ hội kinh doanh; một cộng đồng doanh nghiệp đang trưởng thành và những con người thân thiện, sáng tạo, sẵn sàng kết nối với thế giới.

Tôi cho rằng đây cũng chính là câu chuyện về sức mạnh mềm. Giá trị ấy chính là biểu tượng, bản sắc, niềm tin và sức hấp dẫn của một quốc gia. Nếu làm tốt, APEC 2027 không chỉ giúp quảng bá Phú Quốc hay du lịch Việt Nam, mà còn góp phần định vị rõ hơn hình ảnh và giá trị của Việt Nam trong mắt bạn bè quốc tế.

Khái quát lại, tôi cho rằng APEC 2027 có thể đánh dấu một bước chuyển rất đáng chú ý của Việt Nam trong hành trình hội nhập: Từ một quốc gia chủ yếu tìm kiếm và tận dụng cơ hội từ hội nhập, sang một quốc gia vừa có đủ nội lực để hội nhập ở vị thế cao hơn, vừa có năng lực và trách nhiệm đóng góp nhiều hơn vào việc tạo dựng những cơ hội và giá trị chung cho khu vực. Đó mới là ý nghĩa sâu xa của lần thứ ba Việt Nam đăng cai APEC.

- Từ những ý nghĩa đó, theo ông, đâu sẽ là thước đo quan trọng nhất cho thành công của APEC 2027?

TS. Võ Trí Thành: Theo tôi, điều quan trọng hơn cả là chúng ta tận dụng được những gì sau khi APEC kết thúc.

Một kỳ APEC thành công trước hết phải bảo đảm tốt về tổ chức, an ninh, an toàn, nội dung và các hoạt động đối ngoại. Nhưng nếu nhìn dài hạn, thước đo quan trọng hơn là những nguồn lực đã đầu tư, hạ tầng được hình thành, những kết nối được mở ra, cùng hình ảnh và uy tín mà APEC tạo dựng có được chuyển hóa thành động lực phát triển lâu dài hay không.

Chúng ta đầu tư rất nhiều nguồn lực để chuẩn bị cho một sự kiện lớn, nhưng giá trị của những nguồn lực ấy phải được tính trong nhiều năm, thậm chí nhiều thập kỷ sau đó. Một sân bay, một tuyến giao thông, một trung tâm hội nghị hay một hệ thống dịch vụ không thể chỉ phục vụ những ngày diễn ra APEC. Những hạ tầng ấy phải tiếp tục được khai thác để tạo ra dòng khách, dòng vốn, hoạt động kinh tế và những cơ hội phát triển mới như thế nào.

Tôi rất ấn tượng với thông điệp của APEC 2017: "Đến với Việt Nam cũng có nghĩa là đến với cơ hội kinh doanh". Tôi kỳ vọng tinh thần đó sẽ tiếp tục được phát huy tại APEC 2027, nhưng với một yêu cầu cao hơn - những kết nối được tạo ra phải tiếp tục mở ra cơ hội đầu tư, kinh doanh, du lịch và hợp tác ngay cả khi sự kiện đã kết thúc.

Và sau cùng, mọi giá trị của phát triển phải đi đến người dân. Hạ tầng tốt hơn, điểm đến hấp dẫn hơn, cơ hội đầu tư và kinh doanh nhiều hơn cuối cùng phải được chuyển hóa thành việc làm, thu nhập, cơ hội phát triển và chất lượng sống tốt hơn cho cộng đồng địa phương.

Nói cách khác, thành công lớn nhất của APEC 2027 phải được nhìn thấy ở Phú Quốc, An Giang và Việt Nam sau 5 năm, 10 năm, thậm chí lâu hơn: Hạ tầng được khai thác ra sao, những kết nối có tiếp tục mở rộng, có thu hút thêm đầu tư và những hoạt động kinh tế có giá trị cao hay không, sức hấp dẫn của Phú Quốc được nâng lên đến đâu và người dân được hưởng lợi như thế nào. Nếu làm được như vậy, APEC 2027 mới thực sự trở thành một động lực phát triển dài hạn.

- Như vừa trao đổi, APEC 2027 không chỉ là cơ hội quảng bá hình ảnh Việt Nam mà còn phải tạo ra những giá trị phát triển lâu dài. Khi Phú Quốc được chọn là địa điểm tổ chức Hội nghị Cấp cao APEC 2027, ông đánh giá đâu là những giá trị và lợi thế khiến hòn đảo có thể đảm nhận vai trò đặc biệt này? Đồng thời, APEC 2027 đang đặt Phú Quốc trước những yêu cầu mới nào để nâng tầm hạ tầng, dịch vụ và chất lượng phát triển, tương xứng với vị thế của một điểm đến quốc tế?

TS. Võ Trí Thành: Việc lựa chọn địa điểm tổ chức Hội nghị Cấp cao APEC tự nó đã mang một ý nghĩa rất đặc biệt. Đây là hội nghị quy tụ lãnh đạo 21 nền kinh tế, đặt ra những yêu cầu rất cao đối với địa điểm tổ chức và thông thường được lựa chọn tại thủ đô hoặc những đô thị có vị thế đặc biệt. Ở Việt Nam, Hội nghị Cấp cao APEC từng được tổ chức tại Hà Nội, Đà Nẵng và tới đây là Phú Quốc.

Theo tôi, Phú Quốc hội tụ những điều kiện đặc biệt về thiên nhiên, cảnh quan, văn hóa và bản sắc, đồng thời có khả năng chuyển tải hình ảnh một Việt Nam thân thiện, năng động, đổi mới, hội nhập với những dịch vụ đặc sắc, chất lượng cao. Đảo Ngọc sở hữu tài nguyên thiên nhiên, cảnh quan và bản sắc riêng, đồng thời đã có một quá trình chuyển mình rất mạnh trong những năm gần đây. Đằng sau sự thay đổi ấy là sự quan tâm của Trung ương, những điều chỉnh về quy hoạch, cơ chế, chính sách, nỗ lực của chính quyền địa phương và đặc biệt là sự tham gia ngày càng mạnh mẽ của khu vực doanh nghiệp.

Tất nhiên, để đáp ứng những yêu cầu rất cao của APEC 2027 và xa hơn là một điểm đến quốc tế, Phú Quốc vẫn còn nhiều việc phải làm, từ tiếp tục hoàn thiện hạ tầng thiết yếu đến nâng cao chất lượng dịch vụ và nguồn nhân lực. Nhưng tôi nghĩ nên nhìn điều đó ở chiều tích cực, APEC chính là một động lực rất lớn để Phú Quốc đẩy nhanh quá trình hoàn thiện, nâng mặt bằng hạ tầng, dịch vụ và chất lượng phát triển lên một tầm cao mới.

Theo nghĩa đó, APEC không chỉ là cơ hội để Phú Quốc giới thiệu những giá trị tốt đẹp nhất với thế giới, mà còn tạo ra một "cú hích" để hòn đảo tiếp tục chuyển mình, tiến gần hơn tới vị thế của một điểm đến quốc tế.

- Như vậy có thể thấy APEC 2027 đang tạo ra một động lực rất lớn để Phú Quốc đẩy nhanh quá trình hoàn thiện và nâng cấp hạ tầng. Hiện 21 dự án trọng điểm phục vụ APEC đang được triển khai trên hòn đảo, trải rộng từ hàng không, giao thông, trung tâm hội nghị đến điện, nước, môi trường và chỉnh trang đô thị. Nhiều công trường đang tổ chức thi công "3 ca, 4 kíp", khi yêu cầu đặt ra là các dự án phải cơ bản hoàn thành trước ngày 31/5/2027 để dành thời gian kiểm tra, nghiệm thu và vận hành thử. Nhìn từ kinh nghiệm hai lần Việt Nam đăng cai APEC trước đây, ông đánh giá như thế nào về quy mô, tốc độ và cách thức chuẩn bị cho APEC 2027 tại Phú Quốc lần này?

TS. Võ Trí Thành: Để tổ chức APEC, công tác chuẩn bị không chỉ diễn ra trong vài ngày hội nghị mà là cả một quá trình kéo dài, từ bảo đảm an ninh, hoàn thiện hạ tầng, dịch vụ đến xây dựng chương trình nghị sự và chủ đề của năm APEC. Đây là công việc đòi hỏi sự chuẩn bị rất công phu, bài bản và sự phối hợp của nhiều chủ thể.

Việt Nam đã có kinh nghiệm qua hai lần đăng cai APEC. Năm 2006 là một dấu mốc quan trọng khi Việt Nam vừa học hỏi, vừa từng bước khẳng định vị thế của một nền kinh tế đang hội nhập sâu rộng với thế giới. Đến APEC 2017, chúng ta đã thể hiện năng lực tổ chức ở một trình độ cao hơn, trong đó có sự phối hợp khá hiệu quả giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân, đặc biệt tại Đà Nẵng.

Nhưng APEC 2027 tại Phú Quốc đặt ra một bài toán khác về quy mô và tốc độ. Phú Quốc không chỉ xây dựng một trung tâm hội nghị hay chỉnh trang một số tuyến đường, mà đang đồng thời nâng cấp cả một hệ thống hạ tầng, từ sân bay, giao thông kết nối đến điện, nước, môi trường, lưu trú và các dịch vụ phục vụ một sự kiện quốc tế cấp cao.

Quá trình chuẩn bị và triển khai những công trình này được đặt trong tầm nhìn phát triển Phú Quốc dài hạn, theo hướng hiện đại và bền vững; xa hơn là tạo nền tảng để Phú Quốc phát huy tốt hơn vai trò của một cực tăng trưởng, đóng góp nhiều hơn cho sự phát triển của địa phương và cả nước. Vì vậy, APEC vừa tạo ra áp lực về tiến độ, vừa trở thành một chất xúc tác để đẩy nhanh những công việc mà Phú Quốc cần phải làm cho chính quá trình phát triển của mình.

Khối lượng công việc rất lớn, thời gian không dài, trong khi yêu cầu về kỹ thuật, chất lượng và an toàn đều rất cao. Những dự án như mở rộng Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc hay xây dựng Trung tâm Hội nghị APEC đòi hỏi khả năng huy động và tổ chức nguồn lực ở quy mô lớn. Trong bối cảnh đó, tôi cho rằngtốc độ triển khai tại Phú Quốc là điều rất hiếm thấy, ngay cả khi so sánh với nhiều quốc gia từng đăng cai APEC. Nhưng đằng sau câu chuyện tiến độ, điều quan trọng hơn là năng lực tổ chức thực hiện.

Bởi với một sự kiện quốc tế ở cấp độ này, tiến độ phải đi cùng chất lượng, an ninh, an toàn và đặc biệt là tính đồng bộ của toàn bộ hệ thống. Một công trình có thể hoàn thành đúng hạn, nhưng nếu hạ tầng kết nối, điện, nước, môi trường hay dịch vụ chưa vận hành đồng bộ thì hiệu quả tổng thể vẫn bị ảnh hưởng.

Ở góc độ này, cuộc tăng tốc tại Phú Quốc cũng là một phép thử rất lớn đối với năng lực phối hợp và thực thi. Trung ương, địa phương, doanh nghiệp, nhà thầu và nhiều chủ thể khác phải cùng vận hành theo một tiến độ chung; những vướng mắc về mặt bằng, hạ tầng kỹ thuật, vật liệu hay cơ chế phải được nhận diện và xử lý nhanh. Việc Chính phủ thường xuyên kiểm tra, đôn đốc và trực tiếp tháo gỡ khó khăn tại các dự án cũng cho thấy yêu cầu rất cao về khả năng điều phối trong quá trình này.

Nếu quá trình này được thực hiện tốt, Phú Quốc có thể thiết lập một mặt bằng mới về kết cấu hạ tầng, chất lượng dịch vụ, năng lực quản trị và khả năng tổ chức những sự kiện quốc tế quy mô lớn. Đó mới là giá trị dài hạn và cũng là điều đáng kỳ vọng nhất từ cuộc tăng tốc hiện nay.

- Ông từng cho rằng sẽ rất đáng tiếc nếu chỉ nhìn Phú Quốc như một hòn đảo đẹp để phát triển du lịch; Phú Quốc phải hướng tới một đô thị đa chức năng, nơi con người không chỉ đến trải nghiệm, nghỉ dưỡng mà còn có thể sống, làm việc và gắn bó lâu dài. Khi một mặt bằng hạ tầng và kết nối mới đang dần được hình thành, phải chăng đây chính là những bước chuyển quan trọng để Phú Quốc bứt phá khỏi khuôn khổ của một điểm đến du lịch đơn thuần và tạo ra nhiều động lực tăng trưởng mới?

TS. Võ Trí Thành: Đúng vậy. Tôi vẫn cho rằng tiềm năng của Phú Quốc lớn hơn rất nhiều so với khuôn khổ của một điểm đến du lịch, nghỉ dưỡng. Du lịch chắc chắn vẫn là lợi thế đặc biệt và một động lực quan trọng, nhưng những điều kiện mà Phú Quốc đang có cho phép chúng ta đặt một kỳ vọng lớn hơn: Từ một điểm đến du lịch tiến tới một không gian kinh tế - đô thị đa chức năng, có khả năng kết nối và hội tụ các dòng vốn, con người, tri thức và công nghệ.

Theo tôi, bước chuyển đầu tiên phải nằm ở cấu trúc của nền kinh tế. Phú Quốc phải lấy du lịch làm một trong những hạt nhân để kết nối với thương mại - dịch vụ, kinh tế biển, kinh tế đêm, công nghiệp văn hóa, kinh tế sáng tạo; đồng thời từng bước tạo không gian cho kinh tế số, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, nghiên cứu và phát triển (R&D) cùng những dịch vụ có giá trị gia tăng cao.

Điều quan trọng là các lĩnh vực đó không phát triển thành những "ốc đảo" riêng biệt, mà phải bổ trợ và tạo thị trường cho nhau. Du lịch tạo ra dòng người và nhu cầu; văn hóa, sáng tạo, giải trí làm tăng sức hấp dẫn và giá trị trải nghiệm; công nghệ nâng chất lượng dịch vụ và quản trị; thương mại, đầu tư và các hoạt động kinh doanh lại tạo thêm việc làm, dòng vốn và nhu cầu mới. Khi những chức năng ấy tương tác với nhau, Phú Quốc mới có thể hình thành một hệ sinh thái kinh tế có khả năng tạo ra giá trị lớn hơn.

Khi đó, người ta đến Phú Quốc không chỉ để nghỉ dưỡng, mà còn có thể đến để kinh doanh, đầu tư, tổ chức sự kiện, làm việc, nghiên cứu, sáng tạo và thậm chí lựa chọn nơi đây để sinh sống lâu dài. Đây mới là sự khác biệt giữa một điểm đến du lịch và một đô thị đa chức năng.

Đó cũng là lý do tôi từng nói rằng cùng với APEC, Phú Quốc phải hướng tới một đô thị đa năng như Singapore, thậm chí có thể đặt kỳ vọng cao hơn. Tất nhiên, nói như vậy không có nghĩa là sao chép Singapore. Điều đáng học hỏi là cách một không gian có giới hạn về diện tích và tài nguyên vẫn có thể trở thành điểm hội tụ của thương mại, tài chính, công nghệ, dịch vụ, tri thức và nhân tài nhờ khả năng kết nối, thể chế và chất lượng quản trị. Phú Quốc phải tìm ra mô hình của riêng mình trên nền tảng những lợi thế rất khác biệt về biển đảo, thiên nhiên, văn hóa và vị trí địa kinh tế.

Và đã nói đến một đô thị có sức cạnh tranh khu vực thì Phú Quốc cần được đặt trong những mạng lưới rộng hơn, kết nối với các trung tâm kinh tế trong nước và các điểm đến trong khu vực. Chẳng hạn trong ASEAN, những tuyến du lịch, sản phẩm và chuỗi dịch vụ liên kết có thể vừa phát huy bản sắc riêng của Phú Quốc, vừa mở rộng thị trường và khả năng tiếp cận các dòng khách, dòng vốn quốc tế. Một trung tâm có sức cạnh tranh phải có khả năng kết nối và tạo ra giá trị trong những mạng lưới rộng lớn hơn.

Nhưng muốn đi theo con đường đó, điều quan trọng là thể chế và môi trường kinh doanh. Một sân bay lớn hơn, hệ thống giao thông tốt hơn hay một trung tâm hội nghị hiện đại có thể đưa dòng người đến Phú Quốc, nhưng để dòng vốn, doanh nghiệp, công nghệ và nhân tài ở lại thì phải có một môi trường đủ hấp dẫn để họ đầu tư và làm việc lâu dài. Phú Quốc vì thế cần tiếp tục nghiên cứu những cơ chế đủ cạnh tranh về đầu tư, thương mại, dịch vụ, đổi mới sáng tạo và thu hút nhân lực chất lượng cao, phù hợp với vị thế của một đặc khu và với yêu cầu cạnh tranh ngày càng mang tính quốc tế.

Đặc biệt, phải nhìn bài toán thu hút vốn gắn với bài toán thu hút con người. Những hoạt động dựa trên công nghệ, tri thức và sáng tạo trước hết cần những con người có trình độ cao. Vì vậy, nếu muốn hình thành những động lực kinh tế mới, Phú Quốc cũng phải trở thành nơi đủ hấp dẫn để doanh nhân, chuyên gia, nhà khoa học, người làm công nghệ và lao động chất lượng cao lựa chọn đến sống, làm việc và gắn bó lâu dài.

Điều đó cũng cho thấy phát triển một đô thị đa chức năng không đơn thuần là bổ sung thêm các ngành kinh tế. Quan trọng hơn là tạo ra được sự tương tác giữa hoạt động kinh tế, con người và không gian đô thị, để Phú Quốc vừa tạo ra cơ hội phát triển mới, vừa trở thành nơi có khả năng hội tụ và giữ chân những nguồn lực cần thiết cho sự phát triển ấy.

Nhưng càng mở rộng không gian và chức năng kinh tế thì bài toán xanh và bền vững càng trở nên quan trọng. Phú Quốc là một hòn đảo, tài nguyên và sức chịu tải của hệ sinh thái đều có giới hạn. Vì vậy, tăng trưởng xanh, chuyển đổi số, quản trị tài nguyên, bảo vệ môi trường phải nằm ngay trong cách Phú Quốc lựa chọn ngành nghề, thu hút đầu tư và tổ chức không gian đô thị. Định hướng hiện nay cũng đặt phát triển nhanh song song với bảo vệ môi trường, văn minh đô thị và nâng cao chất lượng sống của người dân.

Sau cùng, một mô hình phát triển chỉ thực sự bền vững khi người dân địa phương có thể tham gia vào quá trình tạo ra giá trị và hưởng lợi từ sự phát triển đó. Từ du lịch, văn hóa, dịch vụ đến xây dựng thương hiệu điểm đến đều cần sự tham gia của cộng đồng. Một Phú Quốc có sức cạnh tranh quốc tế không chỉ được nhận diện bằng sân bay hiện đại, những khu nghỉ dưỡng hay công trình lớn, mà còn bằng chất lượng dịch vụ, chất lượng sống, văn hóa ứng xử và chất lượng con người.

Nếu làm được điều đó, bước chuyển sau APEC sẽ là từ một "đảo du lịch" sang một "đô thị hội tụ": Hội tụ du khách, nhà đầu tư, doanh nghiệp, nhân tài, công nghệ và các hoạt động sáng tạo; từ một nền kinh tế chủ yếu khai thác lợi thế sẵn có sang một nền kinh tế có khả năng liên tục tạo ra những giá trị mới. Đó mới là nền tảng để Phú Quốc trở thành một cực tăng trưởng thực sự và có sức cạnh tranh ở tầm khu vực.

- Khi Phú Quốc bước sang một không gian phát triển rộng hơn, lợi thế cạnh tranh của hòn đảo có lẽ cũng phải được nhìn nhận khác trước. Trong bối cảnh dòng vốn và các nguồn lực chất lượng cao ngày càng đặt ra những tiêu chí khắt khe hơn đối với một điểm đến đầu tư, theo ông, điều gì sẽ quyết định sức cạnh tranh của Phú Quốc trong giai đoạn tới?

TS. Võ Trí Thành: Đúng là cách nhìn về lợi thế cạnh tranh đã thay đổi khá nhiều. Nhà đầu tư hiện nay không chỉ nhìn vào ưu đãi hay chi phí, mà đánh giá một địa điểm trong một hệ tiêu chí rộng hơn. Tôi cho rằng, có bốn nhóm yếu tố cần lưu ý.

Thứ nhất là hiệu quả đầu tư và chất lượng môi trường kinh doanh. Hạ tầng, kết nối, thể chế, thủ tục, chi phí, tính ổn định và khả năng dự báo của chính sách vẫn là những yếu tố nền tảng. Ưu đãi có thể tạo sức hút ban đầu, nhưng môi trường kinh doanh thuận lợi và ổn định mới quyết định khả năng gắn bó lâu dài của nhà đầu tư.

Thứ hai là những tiêu chí ngày càng có trọng lượng như tăng trưởng xanh, chuyển đổi số và chất lượng sống. Đây là điểm đặc biệt quan trọng đối với Phú Quốc. Khi cạnh tranh chuyển dần sang những ngành dựa trên tri thức, công nghệ và sáng tạo, chất lượng sống cũng trở thành một yếu tố của năng lực cạnh tranh kinh tế, bởi muốn thu hút doanh nghiệp trong những lĩnh vực này, Phú Quốc cũng phải tạo được điều kiện để nguồn nhân lực chất lượng cao của họ đến làm việc và gắn bó lâu dài.

Thứ ba là niềm tin. Trong một thế giới nhiều bất định, sự ổn định, nhất quán của chính sách và mức độ tin cậy ngày càng được nhà đầu tư coi trọng. Việt Nam có những lợi thế đáng kể về ổn định chính trị - xã hội, hội nhập quốc tế và quan hệ đối ngoại rộng mở. Bài toán của Phú Quốc là chuyển những lợi thế chung ấy thành niềm tin cụ thể vào môi trường đầu tư, kinh doanh của hòn đảo.

Thứ tư là khả năng quản trị rủi ro và sức chống chịu. Những biến động địa chính trị, dịch bệnh, biến đổi khí hậu hay đứt gãy chuỗi cung ứng cho thấy nhà đầu tư ngày càng quan tâm một địa điểm có khả năng thích ứng và duy trì hoạt động trước những cú sốc.

Nếu đặt Phú Quốc vào bốn nhóm tiêu chí ấy, tôi cho rằng hòn đảo có một nền tảng khá đặc biệt: Có tài nguyên và cảnh quan khác biệt; vị trí kết nối tốt với khu vực; sức hấp dẫn du lịch đã được khẳng định; mặt bằng hạ tầng đang được nâng lên; đồng thời còn dư địa để thử nghiệm những cơ chế và mô hình phát triển mới.

Nhưng lợi thế chỉ thực sự trở thành năng lực cạnh tranh khi Phú Quốc chuyển hóa được những nền tảng đó thành một môi trường đủ hấp dẫn, tin cậy và đáng sống: Nơi nhà đầu tư nhìn thấy hiệu quả và cơ hội, doanh nghiệp tìm thấy điều kiện thuận lợi để kinh doanh và đổi mới, còn chuyên gia và người lao động chất lượng cao có lý do để lựa chọn đến sống, làm việc và gắn bó lâu dài.

Theo tôi, nếu làm được điều đó, Phú Quốc sẽ tạo ra một lợi thế rất đáng giá - kết hợp được sức hấp dẫn của cơ hội kinh doanh với sức hấp dẫn của chất lượng sống. Đây là một trong những nền tảng quan trọng để hòn đảo cạnh tranh trong việc thu hút những dòng vốn và nguồn lực có chất lượng cao hơn.

- Một điểm đáng chú ý trong quá trình chuẩn bị APEC 2027 là sự tham gia ngày càng sâu của khu vực tư nhân vào những dự án hạ tầng có quy mô và yêu cầu cao. Chẳng hạn, Sun Group đang tham gia triển khai nhiều công trình trọng điểm, từ hạ tầng hàng không, trung tâm hội nghị đến giao thông đô thị. Đặt trong bối cảnh kinh tế tư nhân đang được nhìn nhận ở một tầm vóc mới, theo ông, sự tham gia này cho thấy vai trò và năng lực của doanh nghiệp tư nhân Việt Nam đã thay đổi như thế nào?

TS. Võ Trí Thành: Vai trò của doanh nghiệp tư nhân trong nền kinh tế Việt Nam đã thay đổi rất nhiều cùng với tiến trình Đổi mới và hội nhập. Đến nay, sự lớn mạnh ấy không chỉ thể hiện ở quy mô, mà quan trọng hơn là ở những việc doanh nghiệp Việt Nam đã đủ năng lực tham gia và đảm đương.

Trước đây, khi nói đến doanh nghiệp trong APEC, chúng ta thường nhấn mạnh nhiều đến cơ hội mà hội nhập đem lại cho doanh nghiệp. Ngay từ APEC 2017, tôi từng nhấn mạnh ba giá trị rất đáng chú ý.

Thứ nhất, doanh nghiệp có điều kiện tương tác trực tiếp hơn với các nhà hoạch định chính sách, để tiếng nói từ thực tiễn kinh doanh được phản ánh vào quá trình xây dựng chính sách và các chương trình hợp tác. Thứ hai, doanh nghiệp Việt Nam có cơ hội kết nối với những tập đoàn hàng đầu thế giới để tìm kiếm đối tác, thị trường, công nghệ và cơ hội kinh doanh. Thứ ba là cơ hội quảng bá chính mình, để thế giới biết doanh nghiệp Việt Nam là ai, có năng lực gì và có thể hợp tác như thế nào.

Đến APEC 2027, câu chuyện có thể được nhìn ở một tầng cao hơn. Nếu trước đây chúng ta nói nhiều về việc doanh nghiệp tận dụng APEC và hội nhập để tìm kiếm cơ hội, thì giờ đây đã có những doanh nghiệp đủ năng lực trực tiếp tham gia tạo dựng những điều kiện để cơ hội phát triển được mở ra.

Điều này cũng phù hợp với tư duy mới về phát triển kinh tế tư nhân. Nghị quyết 68-NQ/TW đã xác định kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia, đồng thời đặt kỳ vọng khu vực này trở thành lực lượng tiên phong trong phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế. Như vậy, kỳ vọng đối với khu vực tư nhân không còn dừng ở tạo ra của cải, việc làm hay đóng góp ngân sách, mà còn là hình thành những doanh nghiệp đủ tầm vóc và năng lực để tham gia giải quyết những bài toán phát triển lớn của đất nước.

Những gì đang diễn ra tại Phú Quốc là một ví dụ khá rõ cho sự thay đổi đó. Điều đáng chú ý không chỉ là doanh nghiệp bỏ bao nhiêu vốn hay tham gia bao nhiêu công trình, mà là doanh nghiệp tư nhân Việt Nam đã có thể đảm nhận những dự án có quy mô lớn, độ phức tạp cao, đòi hỏi khắt khe về công nghệ, quản trị, tiến độ và năng lực tổ chức thực hiện. Đó là một bước trưởng thành đáng kể về năng lực của một bộ phận doanh nghiệp Việt Nam.

Và khi năng lực thay đổi, vai trò của doanh nghiệp cũng thay đổi theo. Doanh nghiệp không chỉ khai thác những cơ hội đã có sẵn trên thị trường, mà ngày càng có khả năng tham gia tạo lập những điều kiện cho phát triển, từ đầu tư hạ tầng, kiến tạo sản phẩm, dịch vụ, kết nối các nguồn lực cho đến cùng hình thành những hệ sinh thái kinh tế mới.

Tất nhiên, vai trò càng lớn thì trách nhiệm càng lớn. Khi doanh nghiệp tham gia những dự án có ảnh hưởng lớn đến không gian phát triển, năng lực của họ không thể chỉ đo bằng quy mô vốn hay tốc độ hoàn thành công trình, mà còn phải được nhìn từ chất lượng, hiệu quả, khả năng đổi mới, trách nhiệm với môi trường, cộng đồng và giá trị lâu dài mà những dự án tạo ra.

- Qua cách một số công trình phục vụ APEC 2027 đang được triển khai, có thể thấy chính áp lực rất lớn về tiến độ, công nghệ, chất lượng và tổ chức thực thi cũng đang đặt doanh nghiệp trước một phép thử mới. Chẳng hạn, Sun Group không chỉ đẩy nhanh tiến độ mà còn ứng dụng nhiều công nghệ và phương thức xây dựng mới như BIM, Modular Construction, DfMA, cấu kiện tiền chế... vào quá trình thi công nhằm rút ngắn thời gian, nâng cao chất lượng và giảm tác động đến môi trường.

Theo ông, quá trình này có thể trở thành một "cú hích" như thế nào để doanh nghiệp Việt nâng cấp năng lực công nghệ, quản trị và thực hiện những dự án quy mô lớn, tiêu chuẩn quốc tế? Và khi những năng lực ấy được chứng minh qua các công trình có yêu cầu và tiêu chuẩn cao, điều đó sẽ có ý nghĩa như thế nào đối với việc nâng cao uy tín, vị thế và khả năng tham gia sâu hơn của doanh nghiệp Việt vào những dự án lớn ở trong nước và quốc tế, qua đó góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế?

TS. Võ Trí Thành: Ở đây có nhiều sức ép cùng lúc, từ quy mô lớn, thời gian gấp đến những đòi hỏi rất cao về kỹ thuật và chất lượng, trong khi các tiêu chuẩn về an ninh, an toàn và tiến độ cũng hết sức khắt khe. Để giải một bài toán như vậy, chỉ có vốn hay kinh nghiệm từ những dự án trước là chưa đủ. Doanh nghiệp buộc phải nâng chuẩn đồng thời về công nghệ, quản trị dự án, tổ chức chuỗi cung ứng, điều phối nhà thầu, chất lượng nhân lực và khả năng kiểm soát rủi ro.

Có thể nhìn ngay vào một số công trình đang triển khai tại Phú Quốc. Chẳng hạn, Trung tâm Hội nghị và Triển lãm APEC có những kết cấu kỹ thuật phức tạp, riêng hệ mái có tổng khối lượng kết cấu thép lên tới 12.000 tấn, tương đương với gần 100 máy bay Boeing, được thiết kế với kết cấu vượt nhịp 81m không cột, tạo thành một kết cấu liên hoàn với khẩu độ lớn và yêu cầu kỹ thuật cao… 

Những yêu cầu như vậy buộc doanh nghiệp phải tiếp cận những giải pháp công nghệ và phương thức tổ chức thi công ở trình độ cao hơn. Nhưng theo tôi, "cú hích" quan trọng nhất không nằm ở một vài công nghệ cụ thể. Điều quan trọng hơn là doanh nghiệp có hấp thụ được công nghệ, tích lũy được tri thức và biến quá trình thực hiện dự án thành năng lực của chính mình hay không. Sau một dự án lớn, đội ngũ kỹ sư có giỏi hơn không, hệ thống quản trị có tốt hơn không, khả năng phối hợp giữa hàng trăm nhà cung cấp và nhà thầu có chuyên nghiệp hơn không, năng lực xử lý những bài toán phức tạp có được nâng lên hay không. Đó mới là phần "vốn năng lực" rất đáng giá mà mỗi dự án có thể để lại cho doanh nghiệp.

Và chính "vốn năng lực" ấy mới là một phần quan trọng trong năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam ở giai đoạn mới. Chúng ta thường nói đến vốn, quy mô hay doanh thu, nhưng với những doanh nghiệp muốn bước vào các dự án lớn, năng lực cạnh tranh còn nằm ở công nghệ, quản trị, chất lượng nhân lực, khả năng tích hợp các nguồn lực và đặc biệt là năng lực thực thi.

Điều này đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh Việt Nam đang bước vào một giai đoạn phát triển đòi hỏi rất nhiều công trình và dự án có quy mô lớn hơn, độ phức tạp cao hơn. Nếu mỗi dự án lớn chỉ tạo ra một công trình thì giá trị vẫn còn giới hạn. Nhưng nếu qua mỗi dự án, chúng ta đồng thời tạo ra được một lớp doanh nghiệp Việt Nam mạnh hơn, đội ngũ kỹ sư và nhà quản trị giỏi hơn, hệ sinh thái nhà thầu và nhà cung ứng trưởng thành hơn, thì tác động đối với năng lực của nền kinh tế sẽ lớn hơn rất nhiều.

Khi năng lực được tích lũy, giá trị tiếp theo chính là uy tín. Đối với những dự án lớn, đặc biệt khi muốn bước ra thị trường quốc tế, uy tín không thể chỉ được tạo dựng bằng thương hiệu hay truyền thông. Uy tín cuối cùng phải được chứng minh bằng một hồ sơ năng lực thực tế: Doanh nghiệp đã làm được những công trình nào, ở quy mô nào, theo tiêu chuẩn nào và trong những điều kiện khó đến đâu.

Theo nghĩa đó, nếu doanh nghiệp Việt thực hiện tốt những công trình có yêu cầu cao phục vụ APEC 2027, mỗi công trình hoàn thành có thể trở thành một "minh chứng năng lực" cho những bước đi tiếp theo. Nó chứng minh doanh nghiệp đã từng giải được những bài toán về công nghệ, quản trị, tiến độ và chất lượng ở một cấp độ nhất định. Đây là cơ sở để doanh nghiệp có thể tham gia những dự án lớn hơn ở trong nước và từng bước cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Xét rộng hơn, khi doanh nghiệp Việt đủ sức làm chủ những dự án ngày càng lớn, phức tạp và có tiêu chuẩn cao, đó không chỉ là sự trưởng thành của doanh nghiệp, mà còn góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh và năng lực tự cường của nền kinh tế.

- Như ông vừa chia sẻ, sự trưởng thành của khu vực tư nhân không chỉ thể hiện ở việc doanh nghiệp có thể làm được những dự án lớn hơn, mà còn ở khả năng tham gia kiến tạo những động lực phát triển mới. Khi doanh nghiệp ngày càng đảm nhận một vai trò lớn hơn như vậy, theo ông, mối quan hệ giữa Nhà nước và doanh nghiệp cần được tổ chức như thế nào để không chỉ dừng ở huy động nguồn lực, mà thực sự tiến tới "đồng kiến tạo"?

TS. Võ Trí Thành: Tôi cho rằng đây mới là điểm rất quan trọng. Muốn đồng hành thực chất thì phải tiến tới đồng kiến tạo, nghĩa là Nhà nước và doanh nghiệp phải cùng tham gia tạo ra những điều kiện và cơ hội cho phát triển, nhưng mỗi bên phải làm đúng vai trò của mình.

Nhà nước trước hết phải làm tốt vai trò kiến tạo phát triển. Trung ương xác lập những định hướng lớn, hoàn thiện khuôn khổ thể chế, phân cấp, phân quyền và tạo dư địa cho địa phương chủ động, sáng tạo; địa phương phải cụ thể hóa bằng quy hoạch, cơ chế và năng lực tổ chức thực thi. Một dự án hay một đề án lớn nếu chờ đến khi gần hoàn thiện mới đưa ra lấy ý kiến, rồi lại chỉnh sửa qua nhiều vòng thì rất khó đáp ứng yêu cầu về tốc độ. Sự phối hợp cần diễn ra ngay từ quá trình chuẩn bị, để vừa làm vừa hoàn thiện nhưng vẫn bảo đảm kỷ cương và mục tiêu chung.

Phú Quốc hiện có những điều kiện khá thuận lợi khi đã có quy hoạch chung và được trao những cơ chế, thẩm quyền đặc thù để phục vụ APEC 2027 cũng như phát triển lâu dài. Bước tiếp theo là chuyển những cơ chế và thẩm quyền ấy thành năng lực thực thi, để Trung ương, địa phương, doanh nghiệp và các chủ thể liên quan có thể phối hợp nhanh, hiệu quả nhưng vẫn bảo đảm chất lượng và lợi ích lâu dài.

Ngược lại, doanh nghiệp không nên chỉ được nhìn như một nguồn vốn bổ sung cho Nhà nước hay một nhà thầu thực hiện công trình. Doanh nghiệp có vốn, công nghệ, khả năng quản trị, tổ chức thực hiện và sự nhạy bén với thị trường. Nếu có một khuôn khổ phù hợp, những thế mạnh đó có thể bổ trợ cho năng lực kiến tạo của Nhà nước, đưa các định hướng và quy hoạch vào thực tiễn, biến những tiềm năng phát triển thành sản phẩm, dịch vụ và giá trị kinh tế cụ thể.

PPP cũng nên được nhìn trong tinh thần đó. Không có lý do gì không phát huy nguồn lực tư nhân khi chúng ta đã có khuôn khổ cho hợp tác công - tư. Nhưng vấn đề không phải là tư nhân làm càng nhiều càng tốt, mà là lựa chọn được mô hình phù hợp, xác định rõ trách nhiệm, lợi ích và rủi ro của mỗi bên, đồng thời bảo đảm hiệu quả tổng thể và lợi ích công. Một công trình có thể hoàn thành rất nhanh, nhưng vẫn phải trả lời được câu hỏi nó sẽ được khai thác thế nào trong 10 năm, 20 năm sau.

Ở một cấp độ rộng hơn, bản thân APEC cũng thể hiện khá rõ tinh thần kết nối Nhà nước với cộng đồng doanh nghiệp. Bên cạnh cơ chế hợp tác giữa các nền kinh tế còn có Hội đồng Tư vấn Kinh doanh APEC (ABAC), thông qua đó cộng đồng doanh nghiệp đưa ra những khuyến nghị đối với các Nhà Lãnh đạo APEC. Nghĩa là tiếng nói của doanh nghiệp không đứng ngoài tiến trình APEC, mà được kết nối với quá trình thảo luận và hoạch định chính sách.

Vì vậy, tinh thần "APEC means business" cần được thể hiện mạnh mẽ hơn ở APEC 2027. Nếu tại APEC 2017, sự tham gia của cộng đồng doanh nghiệp và các hiệp hội đã góp phần mở ra nhiều kết nối kinh doanh và đầu tư, thì lần này doanh nghiệp không chỉ đồng hành trong tổ chức sự kiện mà phải trở thành một lực lượng đồng kiến tạo, cùng Nhà nước hình thành những sản phẩm, dịch vụ, không gian kinh tế và cơ hội phát triển mới cho Phú Quốc.

Tôi mong rằng APEC 2027 tiếp tục có sự vào cuộc mạnh mẽ của cộng đồng doanh nghiệp theo tinh thần đó. Đặc biệt, những doanh nghiệp lớn của Việt Nam đang đầu tư tại Phú Quốc như Sun Group đã không chỉ đặt bài toán kinh doanh ở lợi nhuận theo nghĩa thông thường, mà ngày càng gắn hoạt động đầu tư với phát triển xanh, trách nhiệm xã hội và trách nhiệm môi trường. Tôi kỳ vọng những nguồn lực và năng lực ấy sẽ tiếp tục được phát huy, hướng tới lợi ích chung và giá trị phát triển lâu dài.

- Nhưng để những giá trị của "đồng kiến tạo" thực sự hướng tới lợi ích chung và tạo ra sức sống lâu dài cho Phú Quốc, có lẽ không thể thiếu vai trò của người dân. Đặc biệt với một điểm đến quốc tế, hình ảnh và sức hấp dẫn không chỉ được tạo nên bởi những công trình hiện đại hay chất lượng hạ tầng, mà còn từ chất lượng dịch vụ, văn hóa ứng xử và mỗi cuộc tiếp xúc của du khách với cộng đồng địa phương. Theo ông, làm thế nào để người dân Phú Quốc không chỉ là người hưởng lợi từ APEC và quá trình phát triển, mà thực sự trở thành một chủ thể tham gia tạo ra giá trị, thương hiệu và sức cạnh tranh cho hòn đảo?

TS. Võ Trí Thành: Đây là một câu chuyện rất đáng bàn. Một điểm đến có thể có sân bay hiện đại, những công trình đẹp, những khu nghỉ dưỡng đẳng cấp, nhưng ấn tượng cuối cùng mà du khách mang theo lại được tạo nên rất nhiều từ con người. Một người lái xe, nhân viên khách sạn, người bán hàng hay một hộ kinh doanh nhỏ đều có thể góp phần tạo nên hình ảnh Phú Quốc và rộng hơn là hình ảnh Việt Nam.

Vì thế, chuẩn bị cho APEC không thể chỉ là chuẩn bị hạ tầng. Phú Quốc còn phải chuẩn bị một "hạ tầng mềm" về con người, từ ngoại ngữ, kỹ năng nghề nghiệp, chất lượng dịch vụ đến văn hóa giao tiếp, ứng xử. Đây không chỉ là câu chuyện phục vụ tốt một tuần APEC, mà là cơ hội nâng mặt bằng chất lượng nguồn nhân lực và dịch vụ của cả điểm đến.

Tôi từng nói rằng câu chuyện này phải đi từ một cửa hàng nhỏ nhất cho tới những quần thể du lịch lớn. Bởi mỗi sản phẩm, mỗi dịch vụ và mỗi cách ứng xử mà khách quốc tế trải nghiệm tại Phú Quốc đều góp phần tạo nên cảm nhận về điểm đến. Với một sự kiện có tầm vóc như APEC, ý thức gìn giữ hình ảnh Phú Quốc, ở một nghĩa nào đó, cũng chính là ý thức gìn giữ và phát huy hình ảnh quốc gia.

Quan trọng hơn, để người dân thực sự trở thành chủ thể của quá trình phát triển, họ phải có điều kiện và năng lực tham gia trực tiếp vào những giá trị mới mà Phú Quốc đang tạo ra. Điều đó đòi hỏi phải đào tạo kỹ năng, nâng cao năng lực kinh doanh, tạo điều kiện để các hộ kinh doanh và doanh nghiệp địa phương tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng du lịch - dịch vụ, công nghiệp văn hóa, kinh tế sáng tạo và những hoạt động kinh tế mới.

Bên cạnh đó, sự tham gia của người dân còn có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc gìn giữ và tạo nên bản sắc riêng của điểm đến. Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng dựa vào trải nghiệm và sự khác biệt, văn hóa phải trở thành một nguồn lực tạo nên sức hấp dẫn và sức cạnh tranh của Phú Quốc. Hòn đảo cần hiện đại, xanh, hội nhập, nhưng đồng thời phải hài hòa với thiên nhiên, văn hóa và những giá trị riêng của một đô thị biển đảo. Những giá trị ấy không chỉ cần được bảo tồn mà phải được chuyển hóa thành những sản phẩm, dịch vụ và trải nghiệm đặc sắc, để khi đến Phú Quốc, người ta có thể nhận ra một Phú Quốc rất riêng.

Phú Quốc không chỉ là một "viên ngọc" lấp lánh khi nhìn từ trên cao, mà từng con đường, từng khu phố, từng không gian sống cũng phải thể hiện được chất lượng, bản sắc và sức sống của một đô thị xứng đáng với tên gọi ấy.

Ở một góc độ rộng hơn, sự tham gia vào quá trình kiến tạo điểm đến còn có thể mở rộng tới chính du khách. Ngày càng nhiều du khách không chỉ tìm kiếm những trải nghiệm cho riêng mình, mà còn mong muốn đóng góp cho cộng đồng, văn hóa và môi trường nơi họ đến. Vì vậy, xây dựng thương hiệu Phú Quốc cần là một quá trình có sự tham gia của cả cộng đồng và du khách, để những giá trị của đảo Ngọc không chỉ được gìn giữ mà còn được lan tỏa rộng hơn.

Và cuối cùng, người dân phải là người được hưởng lợi từ sự phát triển ấy. Nếu APEC mang đến hạ tầng tốt hơn, nhiều dòng khách hơn, nhiều doanh nghiệp và cơ hội đầu tư hơn, thì những cơ hội đó cuối cùng phải được chuyển hóa thành việc làm, thu nhập, kỹ năng, cơ hội kinh doanh và chất lượng sống tốt hơn cho người dân địa phương.

Khi người dân vừa tham gia tạo ra giá trị, vừa được chia sẻ thành quả của phát triển, họ mới thực sự trở thành một phần của thương hiệu Phú Quốc. Và theo tôi, đó mới là nền tảng bền vững nhất để những giá trị mà APEC tạo ra có thể tiếp tục được duy trì sau năm 2027.

- Có thể thấy APEC 2027 đang mở ra cho Phú Quốc một cơ hội đặc biệt, không chỉ để hoàn thiện hạ tầng, nâng tầm điểm đến mà quan trọng hơn là tạo động lực cho một bước chuyển về mô hình, năng lực và chất lượng phát triển.

Xin trân trọng cảm ơn Tiến sĩ Võ Trí Thành về những chia sẻ và gợi mở sâu sắc. Có thể kỳ vọng rằng, với vai trò kiến tạo phát triển của Nhà nước, sự tham gia của cộng đồng doanh nghiệp, trong đó có những doanh nghiệp đang trực tiếp triển khai nhiều công trình trọng điểm phục vụ APEC 2027 như Sun Group, cùng sự đồng hành của người dân, APEC 2027 sẽ tạo động lực để Phú Quốc trở nên hiện đại, năng động và hội nhập hơn, đồng thời thể hiện rõ hơn hình ảnh một Việt Nam ngày càng tự tin, chủ động và sẵn sàng đóng góp nhiều hơn vào sự phát triển chung của khu vực và thế giới./.