Từ lá phiếu cử tri đến yêu cầu kiến tạo thể chế đột phá cho giai đoạn phát triển then chốt

Cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031 diễn ra trong thời điểm có ý nghĩa đặc biệt đối với tiến trình phát triển của đất nước - gắn chặt với khát vọng hùng cường 2045. Yêu cầu hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu quả quản trị quốc gia và giải phóng các nguồn lực phát triển trong bối cảnh hiện nay trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Lá phiếu của cử tri vì thế có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong việc bầu chọn ra những đại biểu ưu tú, góp phần lớn vào việc định hình chất lượng, hiệu quả hoạt động của Quốc hội và kiện toàn bộ máy Nhà nước. Cao hơn là hiệu lực - hiệu quả quản trị quốc gia, năng lực hoạch định và tổ chức thực thi chính sách trong kỷ nguyên mới.

Sau bốn thập kỷ đổi mới, Việt Nam đã vươn lên trở thành một trong những nền kinh tế tăng trưởng năng động và thu nhập trung bình cao tại châu Á. Quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa và hội nhập quốc tế sâu rộng đã tạo ra những thay đổi mạnh mẽ trong cấu trúc kinh tế cũng như đời sống xã hội.

Tuy nhiên, cùng với những thành tựu đó, nền kinh tế cũng đang bước vào một giai đoạn phát triển mới với nhiều yêu cầu và thách thức khác biệt so với trước đây. Mô hình tăng trưởng dựa chủ yếu vào mở rộng đầu tư, khai thác tài nguyên và lao động chi phí thấp đang dần chạm tới giới hạn, bẫy thu nhập trung bình đang dần hiển hiện. Trong khi đó, xu thế chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, kinh tế xanh và đổi mới sáng tạo đang trở thành những động lực quan trọng của tăng trưởng toàn cầu.

"Quốc hội khóa XVI vì vậy có ý nghĩa đặc biệt bởi đất nước đang đi vào giai đoạn phát triển then chốt. Cục diện thế giới đang chuyển mạnh sang xu hướng đa cực, đa trung tâm, đa tầng nấc; cách mạng công nghiệp lần thứ tư cùng các xu hướng như trí tuệ nhân tạo, kinh tế số, chuyển đổi số, chuyển đổi năng lượng và phát triển xanh đang làm xuất hiện các mô hình kinh tế mới; đặt ra cả cơ hội và yêu cầu thích ứng mạnh mẽ đối với các quốc gia, trong đó có Việt Nam", PGS.TS. Bùi Thị An, ĐBQH khóa XIII, Viện trưởng Viện Tài nguyên, Môi trường và Phát triển cộng đồng, Chủ tịch Chủ tịch Hội Nữ trí thức Hà Nội nói với Reatimes.

Theo chuyên gia, trong bối cảnh này, mỗi quyết sách về thể chế, mỗi lựa chọn về nguồn lực, mỗi mô hình quản trị nếu không kịp thời thích ứng sẽ tạo ra độ trễ, khiến cơ hội phát triển bị thu hẹp. Vì vậy, trọng tâm của yêu cầu phát triển mới nằm ở chất lượng thể chế. "Thể chế vừa là "đường băng" để các động lực tăng trưởng cất cánh, vừa là nguồn lực để nền kinh tế vận hành minh bạch, cạnh tranh lành mạnh và phát triển bền vững", PGS.TS. Bùi Thị An nhấn mạnh.

Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng xác định tinh thần "tự chủ chiến lược, tự cường, tự tin, tiến mạnh trong kỷ nguyên mới của dân tộc", gắn chặt với tính hành động, nhằm thực hiện thắng lợi mục tiêu đến năm 2030 trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao; hiện thực hóa tầm nhìn đến năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao. Trọng tâm của giai đoạn phát triển mới không chỉ là duy trì tốc độ tăng trưởng cao, mà còn nâng cao năng lực chống chịu của nền kinh tế, củng cố nền tảng tự chủ và tăng cường vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Nghị quyết Đại hội XIV nhấn mạnh yêu cầu xác lập mô hình tăng trưởng mới, đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá, lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số quốc gia là động lực chính; phát huy vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước, phát triển kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất; hoàn thiện thể chế phát triển gắn với thực hiện đồng bộ: Chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, chuyển đổi năng lượng, chuyển đổi cơ cấu và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực; thu hút, trọng dụng nhân tài, đẩy mạnh phát triển lực lượng sản xuất mới. Cùng với đó, hình thành các cực tăng trưởng mạnh, các vùng kinh tế trọng điểm, các đô thị, các đặc khu kinh tế thế hệ mới ngang tầm khu vực và toàn cầu…

Những định hướng chiến lược này đặt ra yêu cầu rất cao đối với năng lực hoạch định chính sách và chất lượng lập pháp. Việc thể chế hóa các chủ trương lớn của Đảng thành hệ thống chính sách, pháp luật đồng bộ, khả thi và phù hợp thực tiễn trở thành nhiệm vụ trọng tâm của Quốc hội trong giai đoạn phát triển mới.

Theo PGS.TS. Bùi Thị An, yêu cầu đối với Quốc hội không chỉ là làm tốt chức năng lập pháp theo nghĩa ban hành luật, mà phải làm tốt chức năng kiến tạo khuôn khổ pháp lý cho phát triển. Khi nền kinh tế bước vào giai đoạn chuyển đổi mạnh, nhiều mô hình kinh doanh mới xuất hiện, nhiều quan hệ xã hội - kinh tế thay đổi, nhiều rủi ro phi truyền thống gia tăng, thì hệ thống pháp luật càng cần được thiết kế theo hướng đồng bộ, rõ ràng, khả thi và phù hợp thực tiễn.

"Chúng ta cần có khung chính sách phù hợp để tạo điều kiện cho các động lực tăng trưởng mới hình thành và phát triển. Bầu cử Quốc hội khóa XVI gắn với việc "chọn người", để phục vụ đất nước, Nhân dân trong một giai đoạn mới, với những con đường phát triển bắt buộc phải đi. Đó là con đường phát triển dựa trên khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo; cách thức quản trị theo hướng hiện đại, minh bạch; mô hình tăng trưởng hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế với an sinh xã hội, giữa phát triển với bảo vệ môi trường; và tháo gỡ các điểm nghẽn dai dẳng để giải phóng nguồn lực", PGS.TS. Bùi Thị An chia sẻ.

Từ lá phiếu của cử tri hôm nay sẽ hình thành nên năng lực lập pháp và chất lượng quản trị quốc gia của nhiệm kỳ tới. Trao đổi với Reatimes, ĐBQH Phạm Văn Hòa, Ủy viên Ủy ban Pháp luật của Quốc hội, Phó Chủ tịch Hội Luật gia tỉnh Đồng Tháp cho rằng, bầu cử Quốc hội khóa XVI mang ý nghĩa vượt ra ngoài một sự kiện kiện toàn nhân sự theo nhiệm kỳ. Đây là thời điểm lựa chọn những người đại diện bản lĩnh, trí tuệ, trách nhiệm - đủ năng lực để tham gia vào quá trình hoàn thiện khung pháp luật, định hình chính sách, quyết định các vấn đề lớn của đất nước trong giai đoạn phát triển đặc biệt với nhiều yêu cầu mới.

Đối với các đại biểu, khi được cử tri tín nhiệm bầu vào Quốc hội, cần nhận thức rõ trách nhiệm của mình trước Nhân dân. Đại biểu không chỉ thực hiện các quyền hạn theo quy định của pháp luật, mà còn phải thể hiện tinh thần trách nhiệm đối với những cam kết đã đưa ra trước cử tri trong chương trình hành động.

"Trong thực tiễn hoạt động nghị trường, đại biểu Quốc hội dù là chuyên trách hay kiêm nhiệm đều cần dành thời gian và tâm huyết cho nhiệm vụ của mình. Việc tham gia xây dựng pháp luật, thảo luận chính sách, giám sát hoạt động của bộ máy nhà nước đòi hỏi đại biểu phải có sự chuẩn bị kỹ lưỡng và nghiên cứu sâu các vấn đề kinh tế - xã hội. Mỗi đại biểu thông qua tiếng nói và trách nhiệm của mình, phải góp phần đưa hơi thở thực tiễn vào quá trình xây dựng chính sách, bảo đảm các quyết sách của Quốc hội vừa bám sát yêu cầu phát triển, vừa đáp ứng nguyện vọng chính đáng của Nhân dân", ĐBQH Phạm Văn Hòa nêu.

Từ góc độ đó, yêu cầu đối với đại biểu Quốc hội ngày càng cao. Bên cạnh bản lĩnh chính trị vững vàng, đại biểu cần có năng lực nghiên cứu chính sách, khả năng phân tích các vấn đề của nền kinh tế và tư duy lập pháp hiện đại.

Song hành với năng lực là phẩm chất liêm chính, tinh thần trách nhiệm và khả năng giải trình trước cử tri. Mỗi lá phiếu của cử tri thể hiện sự tin tưởng và kỳ vọng của Nhân dân đối với những người được lựa chọn đại diện cho mình trong Quốc hội.

"Khi đã được cử tri tín nhiệm bầu làm đại biểu Quốc hội, mỗi đại biểu phải ý thức đầy đủ trách nhiệm của mình trước Nhân dân. Sự tin tưởng đó cần được đáp lại bằng hành động cụ thể, đó là nghiêm túc nghiên cứu các vấn đề kinh tế - xã hội, tham gia đầy đủ các hoạt động lập pháp, thảo luận và giám sát của Quốc hội; đồng thời lắng nghe, tiếp thu tâm tư, nguyện vọng của cử tri, phản ánh trung thực tới Quốc hội và các cơ quan có thẩm quyền, cũng như theo dõi, đôn đốc việc giải quyết những kiến nghị chính đáng của người dân", ĐBQH Phạm Văn Hòa chia sẻ.

Các chuyên gia cũng đồng tình, nếu lá phiếu quyết định "đầu vào", thì thước đo của nhiệm kỳ mới nằm ở "đầu ra": Chất lượng lập pháp, hiệu quả giám sát, và năng lực quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước. Đó là những trục chính mà Quốc hội khóa XVI được kỳ vọng sẽ tạo ra chuyển biến rõ nét, nhất là trong bối cảnh các động lực tăng trưởng mới đang hình thành nhanh.

Theo ĐBQH Phạm Văn Hoà, một trong những kỳ vọng lớn đối với Quốc hội khóa XVI là tạo được những bước tiến thực chất trong hoàn thiện thể chế liên quan đến đất đai, thị trường bất động sản, quy hoạch và quản lý đô thị. Đây là những lĩnh vực có tác động trực tiếp tới nguồn lực phát triển của đất nước, đồng thời liên quan chặt chẽ tới quyền lợi của người dân, môi trường đầu tư của doanh nghiệp và hiệu quả quản lý của Nhà nước.

"Trong hoạt động lập pháp, việc xây dựng và thông qua luật phải luôn cẩn trọng, khách quan, có đánh giá tác động đầy đủ và bám sát thực tiễn đời sống. Các chính sách khi ban hành cần bảo đảm tính khả thi, được người dân và doanh nghiệp chấp nhận, từ đó nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội", ĐBQH Phạm Văn Hòa nêu quan điểm.

Từ thực tiễn hoạt động giám sát và tiếp xúc cử tri, ĐBQH Phạm Văn Hòa cho rằng, đất đai vẫn là lĩnh vực tồn tại nhiều điểm nghẽn thể chế nhất hiện nay. Đây là khu vực "giao thoa lợi ích" giữa Nhà nước, người dân và doanh nghiệp, đồng thời là nguồn lực quan trọng cho phát triển. Vì vậy, những vấn đề liên quan đến chính sách đất đai, phát triển thị trường bất động sản và quản lý đô thị luôn thu hút sự quan tâm lớn của xã hội.

Vì vậy, nhiệm kỳ Quốc hội tới cần tiếp tục rà soát, hoàn thiện các quy định chưa phù hợp với thực tiễn, đặc biệt là những nội dung liên quan đến đất đai, quy hoạch, nhà ở và kinh doanh bất động sản.

Theo ông, chính sách đất đai và bất động sản cần được thiết kế theo hướng bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, tạo môi trường đầu tư ổn định cho doanh nghiệp và đồng thời phát huy hiệu quả nguồn lực đất đai cho phát triển.

Trong hoạt động lập pháp, việc xây dựng và thông qua luật phải luôn cẩn trọng, khách quan, có đánh giá tác động đầy đủ và bám sát thực tiễn đời sống. Các chính sách khi ban hành cần bảo đảm tính khả thi, được người dân và doanh nghiệp chấp nhận, từ đó nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.

ĐBQH Phạm Văn Hoà

Ở góc độ rộng hơn, vai trò của Quốc hội là kiến tạo khung khổ pháp lý minh bạch, ổn định và có tính dự báo, để thị trường vận hành cạnh tranh lành mạnh, đồng thời bảo đảm công bằng xã hội và quyền lợi chính đáng của người dân.

Vì vậy, kỳ vọng đối với Quốc hội khóa XVI không dừng lại ở việc sửa đổi từng đạo luật riêng lẻ, mà là từng bước hình thành một hệ thống thể chế đồng bộ giữa đất đai - bất động sản - quy hoạch - quản lý đô thị. Khi các trụ cột này được hoàn thiện một cách thống nhất và minh bạch, quá trình phát triển đô thị và thị trường bất động sản mới có thể diễn ra theo hướng ổn định, bền vững, theo ĐBQH Phạm Văn Hoà.

Trong bối cảnh kinh tế - xã hội biến động nhanh, yêu cầu về phản ứng chính sách linh hoạt ngày càng trở nên quan trọng. Tuy nhiên, PGS.TS. Bùi Thị An cũng nhìn nhận, sự linh hoạt trong chính sách không đồng nghĩa với tùy tiện điều chỉnh, mà phải được đặt trên nền tảng nguyên tắc: Đúng Hiến pháp, đúng pháp luật, đúng chủ trương của Đảng, đồng thời bám sát thực tiễn, có đánh giá tác động đầy đủ và bảo đảm cơ chế giám sát hiệu quả trong quá trình thực thi.

PGS.TS. Bùi Thị An

Giám sát tốt thì việc thực thi mới tốt. ĐBQH phải gần dân, cầu thị, lắng nghe ý kiến của cử tri và thực hiện đúng những cam kết đã nêu trước Nhân dân.

Vì vậy, cùng với lập pháp, giám sát là một chức năng cốt lõi của Quốc hội, là công cụ quan trọng để bảo đảm pháp luật được thực thi nghiêm túc, góp phần củng cố kỷ luật, kỷ cương hành chính và nâng cao hiệu quả quản trị nhà nước. Khi hoạt động giám sát được tiến hành nghiêm túc và có chiều sâu, những vướng mắc trong thực thi chính sách sẽ được nhận diện rõ hơn, các điểm nghẽn thể chế sẽ dần được tháo gỡ, từ đó tạo cơ sở thực tiễn cho việc tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật.

"Giám sát tốt thì việc thực thi mới tốt. ĐBQH phải gần dân, cầu thị, lắng nghe ý kiến của cử tri và thực hiện đúng những cam kết đã nêu trước Nhân dân", PGS.TS. Bùi Thị An nhấn mạnh.

Từ góc độ quản trị quốc gia, PGS.TS. Bùi Thị An cũng cho rằng, một khung thể chế đồng bộ và nhất quán là điều kiện quan trọng để tránh tình trạng chính sách bị phân mảnh. Thực tế cho thấy, nếu hệ thống pháp luật thiếu sự liên thông, có thể dẫn đến tình trạng nơi thì mở rộng quá mức, nơi lại siết chặt quá mức; chỗ tạo động lực phát triển, chỗ lại vô tình làm suy giảm động lực đó. Vì vậy, để chính sách thực sự đi vào đời sống, hệ thống pháp luật cần được thiết kế theo hướng rõ ràng, nhất quán, giảm chi phí tuân thủ và hạn chế các "vùng xám" dễ phát sinh rủi ro hoặc lạm dụng.

Có thể thấy, kỳ vọng đặt ra đối với Quốc hội khóa XVI là một Quốc hội hành động và kiến tạo, bảo đảm chất lượng lập pháp, thực hiện giám sát thực chất và phản ứng chính sách kịp thời trước những biến động của thực tiễn. Quan trọng hơn, Quốc hội cần thúc đẩy các đột phá thể chế để khơi thông những động lực phát triển mới, đồng thời tháo gỡ các điểm nghẽn then chốt của nền kinh tế, qua đó trở thành điểm tựa thể chế vững chắc cho đất nước tăng tốc phát triển trong kỷ nguyên mới./.