Tỷ phú Trần Bá Dương và hành trình biến bất động sản thành nền móng của công nghiệp

Thứ THACO xây dựng không chỉ là nhà máy

Đa phần các doanh nhân khi làm bất động sản nhằm hướng đến mục tiêu phát triển đô thị hoặc có những người phát triển khu công nghiệp để đón dòng vốn đầu tư. Những với tỷ phú Trần Bá Dương, bất động sản chưa bao giờ là đích đến. Ông coi đó là nền móng để công nghiệp vận hành, logistics kết nối và cả một hệ sinh thái sản xuất hình thành. Chính cách tiếp cận khác biệt ấy đã tạo nên một mô hình phát triển rất riêng tại Chu Lai trong suốt hơn hai thập kỷ qua.

Khi nhìn vào một chiếc ô tô hoàn chỉnh, nhiều người sẽ nghĩ giá trị của nó nằm ở dây chuyền lắp ráp. Tuy nhiên, trong ngành công nghiệp ô tô, nhà máy chỉ là một mắt xích.

Để một chiếc xe có thể xuất xưởng đúng kế hoạch, hàng chục nghìn linh kiện phải được vận chuyển đúng thời điểm. Hàng trăm doanh nghiệp cung ứng phải hoạt động đồng bộ. Container phải ra vào cảng liên tục. Hệ thống logistics phải vận hành thông suốt. Điện, nước, kho bãi, giao thông nội khu và cả nơi sinh sống của hàng nghìn kỹ sư, công nhân cũng phải được chuẩn bị sẵn sàng.

Nếu chỉ có một nhà máy, chuỗi vận hành ấy khó có thể hoạt động hiệu quả. Có lẽ vì vậy mà trong hơn hai thập kỷ xây dựng THACO của Trần Bá Dương chưa bao giờ chỉ nói về sản xuất ô tô. Điều ông thường nhắc đến nhiều hơn là hệ sinh thái.

Một hệ sinh thái mà ở đó, công nghiệp, logistics, cảng biển, hạ tầng, khu công nghiệp và đô thị không tồn tại như những lĩnh vực độc lập nhưng bổ trợ cho nhau để giảm chi phí, nâng cao năng lực cạnh tranh và tạo nền tảng cho sản xuất phát triển lâu dài. Đó cũng là điểm khác biệt trong cách tiếp cận của tỷ phú Trần Bá Dương đối với lĩnh vực bất động sản: Ông không phát triển bất động sản để bán mà phát triển bất động sản để phục vụ công nghiệp!

Trong nhiều năm, khi nhắc đến THACO, công chúng thường nghĩ đến doanh nghiệp ô tô lớn nhất Việt Nam. Nhưng nếu nhìn sâu vào những gì doanh nghiệp này đầu tư tại Chu Lai, có thể thấy quy mô của câu chuyện đã vượt xa phạm vi một nhà sản xuất ô tô.

Song song với các tổ hợp sản xuất và lắp ráp, THACO từng bước phát triển hệ thống cảng biển, logistics, khu công nghiệp, trung tâm cơ khí và công nghiệp hỗ trợ, khu đô thị, hạ tầng kỹ thuật, trung tâm đào tạo và nhiều công trình phục vụ đời sống người lao động.

Trong các tài liệu chiến lược của doanh nghiệp, THACO nhiều lần nhấn mạnh định hướng xây dựng hệ sinh thái công nghiệp đa ngành và tích hợp, trong đó các lĩnh vực hỗ trợ lẫn nhau thay vì phát triển tách rời. Điều đáng chú ý là trong mô hình này, bất động sản không được xem là sản phẩm cuối cùng.

Trong đó, khu công nghiệp được phát triển để thu hút doanh nghiệp sản xuất; Cảng biển phục vụ xuất nhập khẩu; Logistics giúp tối ưu chuỗi cung ứng và các khu đô thị cũng như hạ tầng xã hội giữ chân nguồn nhân lực chất lượng cao.

Mỗi hạng mục đều hướng tới cùng một mục tiêu nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất. Ở góc độ đó, bất động sản trở thành một phần của chiến lược công nghiệp, chứ không đơn thuần là một hoạt động kinh doanh.

Ngược dòng số đông

Đầu những năm 2000, nếu như đặt ra câu hỏi đâu là điểm đến hấp dẫn nhất cho một doanh nghiệp sản xuất ô tô, phần lớn câu trả lời có lẽ sẽ là TP. HCM, khu vực Bình Dương cũ hay Đồng Nai, đây đều là những địa phương đã có nền tảng công nghiệp và hạ tầng tương đối hoàn chỉnh. Trong khi đó, Chu Lai khi ấy là một lựa chọn khác hẳn.

Khu kinh tế mở Chu Lai mới được thành lập theo Quyết định số 108/2003/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ với kỳ vọng trở thành mô hình khu kinh tế mở đầu tiên của cả nước. Thời điểm này, hạ tầng vẫn còn nhiều hạn chế, công nghiệp chưa phát triển, dân cư thưa và hệ thống dịch vụ hỗ trợ gần như chưa hình thành.

Trong bối cảnh đó, quyết định đầu tư quy mô lớn của THACO không đơn thuần là xây dựng một nhà máy. Đó là quyết định đồng hành với một không gian phát triển gần như bắt đầu từ con số không. Ít người nhận ra rằng, nếu lựa chọn những trung tâm công nghiệp đã phát triển, THACO có thể tận dụng hạ tầng sẵn có. Nhưng khi chọn Chu Lai, doanh nghiệp buộc phải tự xây dựng rất nhiều điều kiện để sản xuất có thể vận hành.

Và đây cũng được xem là điểm khởi đầu cho tư duy phát triển hệ sinh thái mà THACO theo đuổi sau này.

Khi bất động sản trở thành hạ tầng của sản xuất

Trong nhiều mô hình kinh doanh, bất động sản là tài sản tạo ra doanh thu. Đối với THACO mà nói, vai trò ấy được nhìn theo một cách khác: Một khu công nghiệp không chỉ để cho thuê đất; Một cảng biển không chỉ phục vụ vận tải; Một khu đô thị không chỉ để phát triển nhà ở.

Khi được đặt trong cùng một hệ thống, chúng giúp rút ngắn thời gian vận chuyển, giảm chi phí logistics, nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, thu hút doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ và tạo môi trường làm việc ổn định cho người lao động.

Nói cách khác, đây là những khoản đầu tư phục vụ năng lực cạnh tranh của toàn bộ hệ sinh thái sản xuất.Chính tư duy ấy khiến hành trình của tỷ phú Trần Bá Dương có một vị trí khá đặc biệt trong bức tranh bất động sản Việt Nam. Ông không nổi tiếng với những khu đô thị cao cấp hay tên tuổi của ông cũng không gắn với các dự án nhà ở quy mô lớn.

Nhưng những gì được xây dựng tại Chu Lai lại cho thấy một cách tiếp cận rất khác, đó là bất động sản có thể trở thành nền tảng để một ngành công nghiệp phát triển. Đây cũng được xem là tiền đề để THACO từng bước mở rộng từ một doanh nghiệp sản xuất ô tô thành mô hình công nghiệp đa ngành như hiện nay.

Từ một nhà máy ô tô đến cả một hệ sinh thái công nghiệp

Nếu như chỉ nhìn vào bản đồ đầu tư của THACO ngày nay, nhiều người sẽ nghĩ doanh nghiệp này đang hoạt động trong rất nhiều lĩnh vực, có thể kể đến như: Ô tô, cơ khí, nông nghiệp, logistics, đầu tư xây dựng, thương mại hay thậm chí phát triển hạ tầng…

Tuy nhiên, khi đặt tất cả vào bức tranh của Chu Lai, có thể thấy chúng không phải những mảnh ghép rời rạc. Đó được xem là một chuỗi liên kết được hình thành theo cùng một tư duy khi mỗi lĩnh vực tồn tại để giải quyết một "điểm nghẽn" của lĩnh vực còn lại.

Có thể hiểu đơn giản từ việc, muốn xuất khẩu ô tô và linh kiện với chi phí cạnh tranh, phải có cảng biển. Muốn cảng hoạt động hiệu quả, phải có nguồn hàng ổn định. Muốn thu hút doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ, phải có khu công nghiệp với hạ tầng đồng bộ. Muốn giữ chân chuyên gia và người lao động lâu dài, phải có nhà ở, trường học, bệnh viện và các tiện ích đô thị.

Ở góc độ đó, những gì THACO đầu tư tại Chu Lai không đơn thuần là mở rộng hoạt động kinh doanh mà đây được xem là quá trình từng bước hoàn thiện một hệ sinh thái để công nghiệp có thể vận hành hiệu quả.

Năm 2003, Chính phủ thành lập Khu kinh tế mở Chu Lai - khu kinh tế mở đầu tiên của Việt Nam với kỳ vọng thử nghiệm các cơ chế mới nhằm thu hút đầu tư và thúc đẩy phát triển miền Trung. Cũng trong năm này, THACO của tỷ phú Trần Bá Dương đã quyết định đưa Chu Lai trở thành “cứ điểm” chiến lược.

Nếu nhiều doanh nghiệp lựa chọn đầu tư vào những địa phương đã có hạ tầng và chuỗi cung ứng phát triển, thì Chu Lai khi ấy gần như phải bắt đầu từ đầu. Chính điều đó khiến THACO không chỉ xây dựng nhà máy.

Doanh nghiệp từng bước đầu tư phát triển THACO Chu Lai theo mô hình trung tâm sản xuất công nghiệp đa ngành, trong đó công nghiệp cơ khí, ô tô, công nghiệp hỗ trợ, logistics và hạ tầng được quy hoạch theo hướng bổ trợ lẫn nhau.

Sau hơn hai thập kỷ phát triển, khu vực này đã hình thành hệ thống gồm nhiều nhà máy sản xuất, trung tâm cơ khí và công nghiệp hỗ trợ, cảng Chu Lai, trung tâm logistics, mạng lưới giao thông nội bộ cùng các công trình hạ tầng xã hội phục vụ hàng chục nghìn lao động. Đó không còn là hình ảnh của một nhà máy mà là một cực phát triển công nghiệp.

Bất động sản không còn là sản phẩm cuối cùng

Một trong những dấu ấn đáng chú ý nhất trong chiến lược của THACO là đầu tư vào Cảng Chu Lai. Trên thực tế, đa phần các doanh nghiệp sản xuất sẽ thuê dịch vụ cảng, tuy nhiên THACO lựa chọn một cách khác khi đầu tư phát triển cảng để chủ động chuỗi logistics của chính mình, đồng thời mở rộng dịch vụ cho các doanh nghiệp khác trong khu vực.

Theo thời gian, cảng Chu Lai được đầu tư mở rộng quy mô tiếp nhận tàu trọng tải lớn hơn, kết nối với mạng lưới vận tải biển trong nước và quốc tế. Song song với đó là sự phát triển của THILOGI - đơn vị đảm nhiệm logistics tích hợp, cung cấp dịch vụ vận tải đường bộ, đường biển, kho bãi, cảng và chuỗi cung ứng.

Điều này cho thấy logistics trong mô hình của THACO không phải một ngành kinh doanh độc lập. Đó là hạ tầng giúp giảm chi phí vận chuyển, rút ngắn thời gian giao hàng và nâng cao năng lực cạnh tranh của toàn bộ hệ sinh thái sản xuất.

Trong nhiều năm, thị trường thường nhìn bất động sản qua số lượng dự án, diện tích đất hay giá trị thương mại. Tuy nhiên ở mô hình của THACO, bất động sản lại đang được đặt vào một vai trò khác. Đó là khi các khu công nghiệp tạo ra không gian cho sản xuất; Cảng biển tạo cửa ngõ xuất nhập khẩu; Kho bãi và logistics kết nối chuỗi cung ứng; Khu đô thị và hạ tầng xã hội bảo đảm điều kiện sống cho người lao động và chuyên gia.

Mỗi hạng mục đều phục vụ mục tiêu nâng cao năng lực của toàn bộ hệ thống. Đó cũng là lý do các công ty thành viên như THADICO không chỉ tham gia đầu tư xây dựng công trình của THACO, mà còn phát triển hạ tầng giao thông, khu công nghiệp, khu đô thị và nhiều dự án phục vụ trực tiếp cho hệ sinh thái sản xuất.

Ở đây, bất động sản không tạo giá trị bằng việc bán sản phẩm. Giá trị của nó nằm ở khả năng làm cho toàn bộ chuỗi công nghiệp vận hành hiệu quả hơn.

Nếu như ông Bùi Thành Nhơn nổi bật với chiến lược tích lũy quỹ đất nội đô, ông Đặng Thành Tâm nhìn thấy vai trò của khu công nghiệp trong làn sóng FDI thì ông Trần Bá Dương lại lựa chọn một con đường khác. Ông không xem bất động sản là lĩnh vực kinh doanh độc lập mà coi đây là hạ tầng của sản xuất.

Có thể vì vậy, tên tuổi của Trần Bá Dương ít khi xuất hiện trong các bảng xếp hạng doanh nhân bất động sản. Nhưng nhìn từ Chu Lai, dấu ấn của ông lại hiện diện ở gần như mọi mắt xích: Từ khu công nghiệp, cảng biển, logistics đến hạ tầng đô thị.

Sau hơn hai thập kỷ, điều THACO - “đứa con tinh thần” của tỷ phú Trần Bá Dương để lại không chỉ là những nhà máy sản xuất ô tô hay cơ khí mà đó còn là một mô hình phát triển mà trong đó, công nghiệp, logistics và bất động sản không vận hành riêng rẽ, mà được kết nối thành một hệ sinh thái thống nhất. Có lẽ, đó cũng là điểm khác biệt lớn nhất trong hành trình của tỷ phú Trần Bá Dương khi không dùng bất động sản để tạo ra sản phẩm mà dùng nó để tạo ra năng lực cạnh tranh cho lĩnh vực sản xuất.