Việt Nam có một công trình kiến trúc lọt top thế giới, được xây dựng từ 5 triệu viên ngói cổ

NSƯT Xuân Hinh – tên đầy đủ Bùi Xuân Hinh, sinh năm 1960 tại Bắc Ninh – là một trong những gương mặt tiêu biểu của sân khấu dân gian Việt Nam. Ngay từ thời sinh viên Trường Sân khấu Điện ảnh, ông đã bộc lộ năng khiếu diễn xuất nổi bật và quyết định theo đuổi con đường biểu diễn chuyên nghiệp, thay vì lựa chọn giảng dạy như nhiều người kỳ vọng.

Với tài năng và sức ảnh hưởng, Xuân Hinh được khán giả ưu ái gọi bằng nhiều danh xưng như "Vua hài đất Bắc", "Vua băng đĩa", "Vua hề chèo". Ông được phong tặng danh hiệu NSƯT và từng nhận giải thưởng quốc tế San Francisco Award 2013 nhờ những đóng góp trong việc bảo tồn nghệ thuật truyền thống. Dù nhiều lần lỡ hẹn với danh hiệu NSND, chủ yếu do tiêu chí về huy chương, ông vẫn giữ vị thế đặc biệt trong lòng công chúng, với mức cát-xê thuộc hàng cao của thị trường, đặc biệt vào mỗi dịp Tết.

Khác với nhiều nghệ sĩ cùng thời, Xuân Hinh gần như không tham gia gameshow, talkshow hay phim ảnh. Ông chọn con đường riêng, gắn bó với sân khấu dân gian và âm thầm gìn giữ giá trị văn hóa truyền thống. Sau hơn 40 năm hoạt động nghệ thuật, nam nghệ sĩ dành toàn bộ số tiền tích lũy để thực hiện một dự án tâm huyết: xây dựng Bảo tàng Đạo Mẫu tại ngoại thành Hà Nội.

Công trình được xây dựng trên khu đất rộng khoảng 5.000–5.500m2, vốn là vườn cây ăn quả lâu năm. Ngay từ đầu, các kiến trúc sư lựa chọn phương án "nương theo thiên nhiên", giữ nguyên hệ thống cây cối, điều chỉnh vị trí công trình để tạo nên tổng thể hài hòa. Đây không chỉ là nơi ở, mà là một quần thể văn hóa gồm khu Linh Từ "Uống nước nhớ nguồn", không gian thờ Tam tòa Thánh Mẫu, khu trưng bày hiện vật và thư viện lưu giữ giá trị dân gian.

Để hoàn thiện công trình, Xuân Hinh dành 7–8 năm sưu tầm vật liệu cổ và hơn 4 năm thi công. Khoảng 5 triệu viên ngói cổ và 1 triệu viên gạch thất từ các ngôi nhà xưa được tái sử dụng, tạo nên không gian mang đậm dấu ấn truyền thống Bắc Bộ với mái ngói rêu phong, sân gạch đỏ và nhà gỗ. Tuy nhiên, công trình không đơn thuần là sự phục dựng, mà là sự kết hợp giữa tinh thần dân gian và tư duy kiến trúc hiện đại.

Bảo tàng do kiến trúc sư Nguyễn Hà thiết kế và nhanh chóng được quốc tế ghi nhận. Tạp chí Domus đã vinh danh công trình trong danh sách "Best Architecture Projects 2023", đồng thời xếp vào Top 14 công trình ấn tượng nhất thế giới. Giới chuyên môn đánh giá cao cách kết hợp giữa vật liệu truyền thống và không gian mang tính biểu tượng tâm linh. Domus nhận xét về công trình: "Tính thiêng biểu hiện qua chất liệu trong Bảo tàng thờ mẫu ở Việt Nam", đánh giá nhấn mạnh sự kết hợp giữa vật liệu truyền thống và không gian mang tính biểu tượng tâm linh.

Điểm nhấn của công trình là cổng vào với hình tượng "Cá chép vượt vũ môn" – biểu trưng cho hành trình vượt khó của chính nghệ sĩ. Bên trong, các không gian được bố trí liên hoàn, bao quanh ngôi nhà cũ, vừa đảm bảo công năng sinh hoạt, vừa phục vụ trưng bày và lưu giữ văn hóa. Thư viện trong khuôn viên không chỉ là nơi lưu giữ tư liệu mà còn là không gian Xuân Hinh ấp ủ để truyền dạy nghề cho thế hệ trẻ.

Giữa nhịp sống đô thị hiện đại, Bảo tàng Đạo Mẫu hiện diện như một "ốc đảo văn hóa", nơi những mái ngói cũ, viên gạch xưa và ký ức dân gian được hồi sinh. Không chỉ là công trình kiến trúc, đây còn là tuyên ngôn sống của một nghệ sĩ trọn đời gắn bó với nghệ thuật truyền thống, âm thầm gìn giữ những giá trị đang dần mai một.