VIVEN Việt Nam: Chất lượng không khí sẽ định hình chuẩn sống mới

Trước áp lực bụi mịn và ô nhiễm không khí tại các đô thị Việt Nam, chất lượng không khí trong nhà đang trở thành mối quan tâm rõ nét, đặc biệt ở nhóm khách hàng cao cấp với yêu cầu ngày càng cao về sức khỏe và trải nghiệm sống. Theo VIVEN, sự thay đổi ấy sẽ đưa chất lượng không khí trở thành một tiêu chí của chuẩn sống mới, đồng thời tác động đến cách chủ đầu tư, đơn vị thiết kế và nhà thầu phát triển công trình ngay từ đầu.

Chia sẻ với series GIÁ TRỊ DẪN, ông Ngô Xuân Đông, Giám đốc Kỹ thuật VIVEN Vietnam, đã phân tích những thay đổi trong nhu cầu về chất lượng không khí trong nhà, cách đánh giá hiệu quả thực tế của một hệ thống thông gió và những yêu cầu cần được tính đến ngay từ giai đoạn thiết kế công trình. Theo ông, hiệu quả của giải pháp cần được kiểm chứng bằng những kết quả thực tế, thay vì chỉ dựa vào thông số hay tính năng được quảng bá.

- Từ thực tế VIVEN quan sát tại Việt Nam, bài toán chất lượng không khí trong nhà đang thay đổi như thế nào ?

Ông Ngô Xuân Đông: Các hộ gia đình đã sớm quan tâm tới chất lượng không khí trong nhà. Và đó là lí do máy lọc không khí trở nên phổ biến ở nước ta. Tuy nhiên, mối quan tâm đó cho tới 3 năm gần đây thì vẫn rất lệch lạc, chỉ đơn giản là lọc bụi mà hoàn toàn bỏ qua thông gió. Hầu hết người tiêu dùng vẫn chưa nắm được các vấn đề cũng như cách giải quyết các vấn đề ô nhiễm không khí trong nhà. 

Thị trường có nhiều chuyển biến từ sau dịch Covid-19, với nhiều công ty tham gia lĩnh vực cấp gió tươi nên nhu cầu đang chuyển dần sang các hệ thống cấp gió tươi có lọc, và cao cấp hơn là các hệ cấp gió tươi thu hồi nhiệt.

Tuy nhiên, chúng ta vẫn ở "buổi bình minh" của mảng kỹ thuật này khi hầu hết các hệ thống đang chào bán trên thị trường mang tính tượng trưng cao, người bán đua số lượng tính năng trong khi hiệu quả thực tế rất thấp. Tôi cho rằng thị trường sẽ phát triển mạnh và chỉ đạt đỉnh sau 5 năm tới. Cách đây 5 năm thì thông gió gần như bị bỏ qua trong thiết kế các công trình dân dụng và khá tượng trưng hoặc thậm chí không có trong các công trình tòa nhà.

- Theo ông, những yêu cầu nào từ chủ đầu tư, đơn vị thiết kế và người sử dụng đang trở thành xu hướng hiện nay?

Ông Ngô Xuân Đông: Các chủ đầu tư và đơn vị thiết kế đã bắt đầu quan tâm tới vấn đề thông gió và thông gió thu hồi nhiệt trong khoảng 18 tháng trở lại đây. Ưu tiên hiện tại của các chủ đầu tư chung cư hiện tập trung vào độ nhận biết của thương hiệu và chi phí, chưa đến giai đoạn ưu tiên hiệu suất và chất lượng. Các chủ đầu tư công trình công nghiệp thì thực tế hơn.

Với người sử dụng công trình, nhận thức phân hóa mạnh. Một số ít hiểu vấn đề, tìm hiểu sâu và có yêu cầu cao về chất lượng. Đây thường là các khách hàng sẵn sàng trả giá cao để có chất lượng tốt. Tuy nhiên, phần nhiều hiện mua theo quảng cáo hay phong trào và chưa có yêu cầu chi tiết.

- Trong lĩnh vực chất lượng không khí trong nhà, VIVEN đang ưu tiên những bài toán nào và lựa chọn cách tiếp cận thị trường Việt Nam ra sao?

Ông Ngô Xuân Đông: VIVEN tập trung giải quyết 3 vấn đề. 

Thứ nhất là thông thoáng. Trong điều kiện sinh hoạt bình thường, CO2 trong nhà nằm trong khoảng 450-600ppm (ppm là 1/1.000.000, đơn vị dùng để biểu thị nồng độ của một chất trong không khí). Đây là mức được xem thoáng như ngoài trời, rất dễ chịu và vượt xa yêu cầu <800ppm thường được xem là tốt, hoặc <1000ppm trong Luật lao động các nước tiên tiến. Điều này đạt được nhờ đường ống lớn, quạt khỏe và lưu lượng được đo sau lắp đặt để đảm bảo vượt yêu cầu 50% (khoảng 50-80 m3/giờ cho phòng đơn và 90-160 m3/giờ cho phòng 2 người).

Thứ hai là sạch bụi - sạch khuẩn - tinh khiết. Không khí tươi cấp vào nhà sạch bụi hơn không khí tự nhiên tại bất cứ nơi nào. Tiêu chuẩn không khí các nước đều đề cập tới PM2.5. Đây là bụi mịn có kích thước nhỏ hơn hoặc bằng 2,5 micromet (µm), là loại bụi nguy hiểm do có thể đi sâu vào phổi, đi qua thành mạch máu, mang độc tố từ môi trường đi khắp cơ thể. Thế nên, các hệ thống cao cấp của VIVEN cấp gió mới vào nhà luôn hướng đến sạch bụi, PM2.5 = 0.0 µg/m³, đo kiểm định sau lắp đặt. Tất cả các bụi có thể đo được với kích thước từ 0 tới 2.5 µm đều bị loại bỏ hoàn toàn.

Ở mức độ này thì gió cấp không chỉ sạch bụi mà còn sạch khuẩn. VIVEN không sử dụng các công nghệ có hại cho người dùng như lọc tĩnh điện, bộ phát ion... mà chỉ sử dụng các công nghệ loại bỏ bụi và vi khuẩn an toàn, đã được kiểm chứng như trong các phòng vô trùng.

Các mùi dạng khí như mùi xăng xe, mùi cống trong không khí ngoài trời cũng được loại bỏ bởi lọc carbon hoạt tính. VIVEN dùng loại cấu trúc hình tổ ong, dày 10cm. Các lọc carbon hoạt tính trên thị trường thường chỉ mang tính tượng trưng, cản gió và gần như không có tác dụng gì. Lượng than sử dụng vô cùng ít và than hút ẩm mạnh nên mất hoạt tính ngay trong giờ sử dụng đầu tiên. Trong khi đó, than của VIVEN được xử lí để không hút ẩm, chỉ hút mùi. Khối lượng than thường gấp 20 tới trên 100 lần các đơn vị khác.

Các điều này vượt rất xa các sản phẩm hiện có trên thị trường. Để có thể đưa PM2.5 xuống dưới 1 µg/m3, các đơn vị khác thường ngắt gió mới, chỉ lọc lại gió cũ, biến hệ thống thành một máy lọc không khí đơn thuần và nhà thành 1 cái túi nylon to. Khi lọc trực tiếp gió mới, hiệu suất lọc thực tế chỉ đạt 80-90% dù dùng lọc HEPA (chuẩn màng lọc không khí hiệu suất cao có khả năng giữ lại đến 99% các hạt bụi siêu nhỏ kích thước từ 0,3 microme trở lên).

Thứ ba là thu hồi vốn trước 5 năm sử dụng liên tục. Tiền điện điều hòa tiết kiệm được khi sử dụng 24/7 sẽ vượt qua tổng mức đầu tư hệ thống trước 5 năm. Điều này là nhờ khả năng thu hồi năng lượng làm mát của gió cũ đi ra để làm mát gió mới đi vào.

Đây là vấn đề khó hiểu hơn và người tiêu dùng hiện đang bị nhầm lẫn nhiều do quảng cáo.

Hầu hết các máy bán trên thị trường đang là thông gió thu hồi nhiệt (HRV). Các máy này chỉ thu hồi nhiệt, không thu hồi ẩm. Nghĩa là không khí ngoài trời có bao nhiêu ẩm, máy mang toàn bộ vào trong nhà. Hiệu suất thu hồi tổng năng lượng làm mát trong điều kiện nóng ẩm tại Việt Nam thường chỉ trong dải 5-15% dù các hãng quảng cáo hiệu suất thu hồi nhiệt 80-90%. Điều này là do điều hòa vẫn phải hoạt động hết công suất để tách ẩm ra khỏi không khí mới. Năng lượng cần thu hồi nằm chủ yếu trong ẩm (>80%) nhưng thông gió thu hồi nhiệt chỉ tập trung thu hồi nhiệt vốn chỉ chiếm chưa tới 20% tổng năng lượng.

Đối với các vùng khí hậu nóng ẩm thì máy phù hợp về kỹ thuật là máy thông gió thu hồi năng lượng (ERV). Máy này thu hồi cả nhiệt và ẩm. Không khí mới nóng ẩm từ ngoài trời đi vào sẽ truyền cả nhiệt và hơi ẩm sang dòng khí cũ từ trong nhà đi ra. Phần không khí mới mát và khô đi vào nhà, nhiệt và ẩm theo không khí cũ đi ra ngoài trời.

Để có thể có hiệu suất thực tế cao, đảm bảo yêu cầu thu hồi vốn bên trên thì các lõi thông gió thu hồi năng lượng cần có diện tích bề mặt màng trao đổi nhiệt lớn. Đó là lí do các lõi này của VIVEN thường khá to so với hầu hết các hãng trên thị trường, bề mặt trao đổi nhiệt thường lớn hơn nhiều lần.

VIVEN hiện chọn cách tiếp cận dài hạn cho thị trường Việt Nam. Các máy của VIVEN hiện đều đang được bảo hành 5 năm và mục tiêu là khách hàng dùng 24/7 trên 10 năm không lo hỏng động cơ. Đa số các mẫu là máy treo bên trên trần thạch cao nên nếu hỏng động cơ, thay thế sẽ khá phức tạp nên VIVEN ưu tiên độ bền. Đó là lí do VIVEN ưu tiên dùng quạt EBM-Papst trong các sản phẩm của mình. Hãng quạt này nổi tiếng thế giới về độ bền và cũng là một lí do đưa họ thành hãng quạt lớn nhất thế giới về doanh số.

Hệ thống cao cấp nhất của VIVEN hiện đã đăng ký bằng sáng chế và chờ công bố là MERV (Modular Energy Recovery Ventilation – thông gió thu hồi năng lượng dạng mô-đun). Với hệ thống này thì không có bất kỳ thiết bị điện nào của hệ thống ở bên trên trần thạch cao. Hệ thống đáp ứng yêu cầu khắt khe nhất về độ yên tĩnh và đặc biệt phù hợp với thị trường Việt Nam khi điều hòa nhiệt độ được trang bị riêng cho từng phòng.

VIVEN cũng cố gắng đáp ứng tối đa nhu cầu đa dạng của thị trường, máy treo tường dùng cho từng phòng với đầy đủ các yêu cầu trên cũng sẽ được cung cấp cho thị trường từ tháng 10 tới.

- Thưa ông, khi khách hàng cân nhắc các giải pháp chất lượng không khí trong nhà, theo VIVEN, đâu là những năng lực hoặc cách tiếp cận cần được xem xét để phân biệt giải pháp của doanh nghiệp với các phương án khác trên thị trường? Những khác biệt đó được thể hiện như thế nào trong thực tế triển khai?

Ông Ngô Xuân Đông: Khách hàng nên tập trung vào kết quả cuối cùng thay vì các lời ca ngợi trong quảng cáo. Những kết quả này có thể đo kiểm định được sau lắp đặt và khách hàng có thể yêu cầu hãng đo tại các công trình đã lắp.

Cụ thể, có bốn tiêu chí chính cần kiểm tra:

Thứ nhất là đo lưu lượng gió thực tế để đảm bảo thông thoáng. Thay vì sờ thấy gió ra khỏi cửa cấp thì nên đo lưu lượng bằng máy đo chuyên dụng. Các phòng đơn cần ít nhất 50m3/giờ trong khi các phòng đôi cần ít nhất 80 m3/giờ. VIVEN thường cấp hút 1,5 lần mức này (50-80m3/giờ cho phòng đơn và 90-160m3/giờ cho phòng đôi). Hầu hết các công ty trên thị trường thường chỉ cấp hút ở mức 25-45 m3/giờ cả phòng đơn và đôi. Lưu lượng lý thuyết thì cao nhưng lưu lượng thực tế sau lắp ống rất thấp và không đo kiểm định. Cấp gió tươi không đồng nghĩa với thông thoáng, cấp đủ lưu lượng mới giải quyết vấn đề.

Thứ hai là đo nồng độ bụi trong gió cấp và nồng độ bụi trong nhà. Công bố lọc HEPA 99,97% không có ý nghĩa vì hiệu suất thực tế khi gặp độ ẩm chỉ còn 80-90%. Rò rỉ từ mép lọc, thân máy hay cửa máy làm giảm hiệu quả đáng kể. Cách duy nhất để kiểm chứng là đo nồng độ bụi tại cửa cấp. Lưu ý, khách hàng nên đo nồng độ bụi ngoài trời trước, đối chiếu với dữ liệu công khai để xác nhận cảm biến đo chính xác, vì các cảm biến giá rẻ thường hiển thị giá trị thấp hơn thực tế rất nhiều.

Thứ ba là công nghệ thông gió thu hồi năng lượng (ERV) và thông gió thu hồi nhiệt (HRV). Hệ thống thông gió thu hồi năng lượng không chỉ giúp không khí vào nhà dễ chịu hơn, tránh ngưng tụ nước mà còn tiết kiệm chi phí vận hành điều hòa đáng kể. Khách hàng có thể yêu cầu thử nghiệm màng trao đổi nhiệt trên cốc nước sôi, nếu hơi nước đi qua được, đó là thông gió thu hồi năng lượng thực sự, tránh mua nhầm thông gió thu hồi nhiệt.

Tổng diện tích màng trao đổi nhiệt và ẩm thông gió thu hồi năng lượng (ERV) quyết định hiệu suất thu hồi năng lượng thực tế. Các con số công bố thường không thực tế hoặc được đo ở điều kiện lưu lượng cực thấp. Các hãng thường làm lõi trao đổi nhiệt nhỏ, diện tích màng thấp để tiết kiệm chi phí nhưng gây thiệt hại lớn cho người dùng về lâu dài. Ví dụ, máy 350m³/giờ của VIVEN dùng 20m² màng, trong khi hầu hết các máy trên thị trường chỉ dùng 4-5m².

Một số hãng đang cung cấp thông gió thu hồi năng lượng (ERV) với màng bằng giấy - sản phẩm không thiết kế cho môi trường có độ ẩm cao như tại Việt Nam. Những màng này hỏng nhanh (quăn và mốc). Dù hướng dẫn ghi giới hạn độ ẩm dưới 60-80%, họ vẫn bán sản phẩm này tại thị trường có độ ẩm cao quanh năm.

- Theo ông, giải pháp chất lượng không khí trong nhà nên được xem xét từ giai đoạn nào trong chuỗi quyết định của chủ đầu tư, tư vấn thiết kế và nhà thầu MEP? VIVEN tham gia vào quá trình đó như thế nào?

Ông Ngô Xuân Đông: Theo tôi, chủ đầu tư phải có quyết định từ đầu dự án và tư vấn thiết kế cần dành không gian cho hệ thống thông gió ngay trong khâu thiết kế. Một hệ thống thông gió hiệu quả cần lưu lượng khá lớn, do đó đường ống và máy không thể nhỏ. Đường ống thẳng, tránh chạy vòng vèo sẽ tốt hơn nhiều so với cách lắp đặt tận dụng các khoảng trống còn lại.

Nếu ép dùng máy nhỏ và đường ống nhỏ do thiếu không gian, hệ thống sẽ phải hoạt động ở áp suất cao, dẫn tới chi phí đầu tư và vận hành tăng đáng kể, đồng thời gây tiếng ồn lớn do tốc độ gió trong ống cao. Thường những hệ thống đường ống nhỏ không đạt được yêu cầu lưu lượng.

Ở châu Âu, gió cấp cho các phòng thường dùng ống 125mm (đường kính trong 123mm) hoặc tối thiểu 100mm (đường kính trong 98mm). Tại Việt Nam, nhiều hãng chỉ dùng ống nhựa 75mm (đường kính trong 63mm). Mức cản gió của ống 75mm cao hơn trên 10 lần so với ống 125mm. Đây là một nguyên nhân chính khiến các hệ thống sau lắp đặt không đạt đủ lưu lượng.

Thách thức lớn nhất là khi thiết kế không tính tới thông gió từ đầu, dẫn tới hạn chế không gian chạy ống và đặt máy. Để đáp ứng nhu cầu các công trình đã triển khai xong mà không có dự phòng thông gió, VIVEN đang chuẩn bị cung cấp giải pháp máy treo tường cho từng phòng – một lựa chọn linh hoạt cho các dự án hiện có.

- Xin cảm ơn ông !