Cần chuyển dần từ tư duy dựa vào tài sản thế chấp sang đánh giá phương án kinh doanh, dòng tiền và khả năng trả nợ

Nhu cầu vốn lớn, áp lực lên hệ thống ngân hàng gia tăng

Tại buổi làm việc, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng cho biết, trong khi thị trường vốn cần thời gian phát triển, tín dụng ngân hàng vẫn là kênh cung ứng vốn chủ yếu cho nền kinh tế. Vì vậy, khơi thông dòng vốn, nâng khả năng tiếp cận tín dụng của doanh nghiệp có ý nghĩa quan trọng đối với sản xuất, kinh doanh và tăng trưởng.

Thời gian qua, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo Ngân hàng Nhà nước triển khai nhiều giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp, người dân tiếp cận vốn, từ điều hành tín dụng linh hoạt, triển khai các chương trình ưu đãi đến cải cách thủ tục, chuyển đổi số và tăng kết nối ngân hàng - doanh nghiệp.

Tuy nhiên, việc tiếp cận vốn vẫn còn khó khăn. Ngân hàng Nhà nước đã tổng hợp khoảng 34 kiến nghị, tập trung vào tiếp cận tín dụng, doanh nghiệp nhỏ và vừa, tín dụng xanh, tài sản bảo đảm, ngân hàng số và các vướng mắc trong thực thi pháp luật.

Báo cáo tại cuộc làm việc, Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Nguyễn Ngọc Cảnh cho biết, năm 2026, Ngân hàng Nhà nước định hướng tăng trưởng tín dụng toàn hệ thống khoảng 15% và sẽ điều chỉnh phù hợp với tình hình thực tế, đồng thời bảo đảm kiểm soát lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô và an toàn hệ thống.

Để tăng khả năng cung ứng vốn, Ngân hàng Nhà nước đã nâng tỷ lệ tiền gửi Kho bạc Nhà nước được tính trong tỷ lệ dư nợ cho vay trên tổng tiền gửi (LDR) lên 50%; nâng tỷ lệ tối đa nguồn vốn ngắn hạn được sử dụng cho vay trung và dài hạn lên 40%. Qua đó, góp phần đáp ứng nhu cầu vốn tăng thêm khoảng 1,7 triệu tỷ đồng của 35 dự án trọng điểm.

Cùng với đó, Ngân hàng Nhà nước yêu cầu các ngân hàng thương mại triển khai từ tháng 8/2026 các gói tín dụng ưu đãi dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa và các lĩnh vực tạo động lực tăng trưởng. Đến nay, 4 ngân hàng thương mại đã đăng ký tham gia với quy mô dự kiến khoảng 210.000 tỷ đồng, lãi suất thấp hơn mặt bằng hiện tại.

Theo Phó Thống đốc Nguyễn Ngọc Cảnh, dù nhiều chương trình tín dụng ưu đãi đang được triển khai, nhu cầu vốn trung, dài hạn cho tăng trưởng và các dự án trọng điểm vẫn rất lớn. Trong khi đó, vốn huy động chủ yếu là ngắn hạn và tăng chậm hơn tín dụng, gây sức ép lên mặt bằng lãi suất.

Ông Đào Minh Tú, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký cho rằng, ba vấn đề doanh nghiệp quan tâm nhất hiện nay là khả năng vay được nhiều vốn hơn, lãi suất thấp hơn và thời hạn vay dài hơn. Tuy nhiên, khó khăn không chỉ nằm ở cơ chế, chính sách mà còn ở nội tại doanh nghiệp, ngân hàng thương mại và sự phối hợp, chia sẻ thông tin giữa các bên. Vì vây, không thể đặt toàn bộ nhu cầu vốn trung và dài hạn lên hệ thống ngân hàng mà cần phát triển mạnh thị trường vốn, thị trường chứng khoán và trái phiếu.

Tại buổi làm việc, cộng đồng doanh nghiệp cũng phản ánh tình trạng hoạt động cấp tín dụng còn phụ thuộc nhiều vào tài sản thế chấp. Ông Lưu Công Thành, Phó Chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam cho rằng, một trong những điểm nghẽn hiện nay là tín dụng vẫn phụ thuộc nhiều vào bất động sản thế chấp, trong khi việc cho vay dựa trên dòng tiền, hợp đồng, hóa đơn, hàng hóa còn hạn chế do thiếu dữ liệu kiểm chứng và mô hình chấm điểm phù hợp.

Vì vậy, doanh nghiệp mong muốn được đánh giá đầy đủ hơn dựa trên dòng tiền, đơn hàng, năng lực quản trị và công nghệ, thay vì chủ yếu căn cứ vào tài sản đang sở hữu.

Về phía các ngân hàng thương mại, lãnh đạo một số ngân hàng cho biết đã triển khai cho vay tín chấp, cho vay dựa trên dòng tiền và không hoàn toàn phụ thuộc vào tài sản bảo đảm. Tuy nhiên, doanh nghiệp phải có dòng tiền, dữ liệu tài chính minh bạch và đủ độ tin cậy để ngân hàng có cơ sở thẩm định.

Chuyển từ tư duy "có tài sản gì để thế chấp" sang đánh giá dòng tiền

Kết luận cuộc làm việc, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng đánh giá, khả năng tiếp cận vốn tín dụng vẫn là một điểm nghẽn cần tập trung xử lý, nhất là các vấn đề liên quan đến lãi suất, điều kiện vay vốn, tài sản bảo đảm, thủ tục, phương thức thẩm định cũng như những vướng mắc ngoài ngành ngân hàng về đất đai, đầu tư xây dựng, tài sản và thị trường.

Trong bối cảnh phấn đấu tăng trưởng hai con số, theo Phó Thủ tướng, không thể đạt được tăng trưởng cao nếu doanh nghiệp thiếu vốn, chi phí vốn cao và dòng vốn luân chuyển thấp, chậm. Tuy nhiên, cũng không thể đạt được tăng trưởng bền vững nếu mở rộng tín dụng bằng mọi giá, hạ chuẩn tín dụng hoặc để phát sinh rủi ro cho hệ thống. Do đó, yêu cầu đặt ra là khơi thông dòng vốn, giảm chi phí vốn, đổi mới phương thức cho vay, nâng cao năng lực hấp thụ vốn, qua đó tạo động lực cho tăng trưởng nhanh và bền vững.

Phó Thủ tướng nhấn mạnh, không để doanh nghiệp có dự án tốt, có thị trường, có khả năng trả nợ nhưng không tiếp cận được vốn chỉ vì những thủ tục hoặc điều kiện không cần thiết; đồng thời không để những vướng mắc thuộc trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước trở thành rào cản đối với dòng vốn tín dụng.

Một trong những nhiệm vụ trọng tâm được Phó Thủ tướng yêu cầu là tiếp tục giảm chi phí vốn, phấn đấu giảm thực chất lãi suất cho vay. Ngân hàng Nhà nước cần tiếp tục điều hành chính sách tiền tệ, lãi suất chủ động, linh hoạt, tạo điều kiện giảm mặt bằng lãi suất cho vay phù hợp với diễn biến lạm phát, tỷ giá và các cân đối vĩ mô. Các tổ chức tín dụng tiếp tục tiết giảm chi phí hoạt động, đẩy mạnh chuyển đổi số, nâng cao năng suất và giảm chi phí trung gian để tạo thêm dư địa giảm lãi suất.

Phó Thủ tướng đặc biệt lưu ý, cần quan tâm đến chi phí vốn thực tế mà doanh nghiệp phải trả chứ không chỉ lãi suất công bố. Lãi suất, phí và các chi phí liên quan cần được minh bạch hơn để doanh nghiệp có thể lựa chọn, tiếp cận nguồn vốn với chi phí hợp lý.

Đối với các lĩnh vực Nhà nước ưu tiên, các tổ chức tín dụng được đề nghị nghiên cứu những gói tín dụng có lãi suất ưu đãi, thời hạn và phương thức trả nợ phù hợp với chu kỳ sản xuất, kinh doanh; ưu tiên doanh nghiệp công nghiệp chế biến, chế tạo, công nghiệp hỗ trợ, xuất khẩu, nông nghiệp công nghệ cao, logistics, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi xanh, doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng và các động lực tăng trưởng mới.

Đáng chú ý, Phó Thủ tướng nhấn mạnh việc cần đổi mới mạnh mẽ sản phẩm và phương thức cho vay, bởi không thể áp dụng một sản phẩm tín dụng và một phương thức thẩm định cho mọi loại hình doanh nghiệp.

Theo đó, các tổ chức tín dụng cần nghiên cứu chuyển mạnh sang thiết kế sản phẩm theo ngành, chuỗi giá trị, dòng tiền và mức độ rủi ro; tăng cường khai thác dữ liệu từ thuế, hóa đơn điện tử, tài khoản thanh toán, lịch sử tín dụng và các nguồn dữ liệu hợp pháp khác nhằm nâng cao chất lượng thẩm định.

Tài sản bảo đảm vẫn giữ vai trò quan trọng trong kiểm soát rủi ro, nhưng theo Phó Thủ tướng, không nên trở thành điều kiện duy nhất quyết định khả năng tiếp cận tín dụng của doanh nghiệp.

"Chúng ta cần chuyển dần từ tư duy doanh nghiệp có tài sản gì để thế chấp sang tư duy doanh nghiệp có phương án kinh doanh, dòng tiền và khả năng trả nợ như thế nào", Phó Thủ tướng nhấn mạnh.

Đặc biệt, doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp đổi mới sáng tạo và doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng cần được tiếp cận các phương thức thẩm định phù hợp hơn với đặc điểm hoạt động; đồng thời hỗ trợ những doanh nghiệp đang gặp khó khăn nhưng có khả năng phục hồi, không để doanh nghiệp tốt mất cơ hội kinh doanh vì thiếu vốn.

Phó Thủ tướng cũng yêu cầu xử lý dứt điểm các điểm nghẽn nằm ngoài hệ thống ngân hàng. Thực tế cho thấy khó khăn trong tiếp cận tín dụng còn xuất phát từ những vấn đề về đất đai, đầu tư, xây dựng, quy hoạch, tài sản bảo đảm, thuế, thủ tục hành chính, pháp lý dự án và thị trường vốn.

Các vướng mắc phải được xác định đúng nguyên nhân, đúng cơ quan, đúng thẩm quyền xử lý; không để doanh nghiệp phải đi nhiều nơi, hỏi nhiều cơ quan nhưng không có đơn vị chịu trách nhiệm.

Cùng với khơi thông tín dụng ngân hàng, Phó Thủ tướng yêu cầu tiếp tục nâng cao chất lượng tín dụng và đa dạng hóa nguồn vốn cho nền kinh tế. Ngân hàng Nhà nước định hướng dòng vốn vào sản xuất, kinh doanh, các lĩnh vực ưu tiên và động lực tăng trưởng, đồng thời kiểm soát chặt tín dụng đối với những lĩnh vực tiềm ẩn rủi ro.

Bộ Tài chính tiếp tục phối hợp với Ngân hàng Nhà nước và các bộ, ngành phát triển lành mạnh thị trường chứng khoán, trái phiếu doanh nghiệp, thị trường tài chính quốc tế và các quỹ đầu tư, tạo thêm các kênh huy động vốn cho doanh nghiệp.