Đề xuất ‘nắn’ tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam để bảo vệ di tích quốc gia đặc biệt hơn 1.000 năm tuổi có diễn biến mới

Bộ Xây dựng vừa có văn bản phản hồi kiến nghị của UBND tỉnh Khánh Hòa liên quan đến hướng tuyến Dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam đoạn đi qua khu vực Di tích quốc gia đặc biệt Tháp Hòa Lai. Theo đó, Bộ yêu cầu trong quá trình lập Báo cáo nghiên cứu khả thi, chủ đầu tư và đơn vị tư vấn phải nghiên cứu kỹ lưỡng các phương án tuyến, bảo đảm lựa chọn giải pháp tối ưu, đồng thời hạn chế tối đa tác động đến các di tích lịch sử, văn hóa và công trình tâm linh.

Theo Bộ Xây dựng, hiện cơ quan này đang chỉ đạo Ban Quản lý dự án Thăng Long - chủ đầu tư dự án khẩn trương triển khai các thủ tục lựa chọn đơn vị tư vấn để lập Báo cáo nghiên cứu khả thi cho tuyến đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam.

Trong quá trình khảo sát và nghiên cứu dự án, Bộ Xây dựng sẽ yêu cầu đơn vị tư vấn đánh giá toàn diện các yếu tố về địa hình, địa chất, điều kiện giải phóng mặt bằng cũng như đặc điểm khu vực tuyến đi qua. Trên cơ sở đó, phương án hướng tuyến được lựa chọn phải vừa bảo đảm hiệu quả đầu tư, đáp ứng yêu cầu kết nối giao thông, vừa giảm thiểu ảnh hưởng đến đời sống người dân, các khu vực di tích lịch sử, văn hóa và tâm linh.

Bộ Xây dựng cũng nhấn mạnh việc lựa chọn phương án tuyến cần hướng tới mục tiêu khai thác đồng bộ hệ thống giao thông, phát huy hiệu quả của dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, đồng thời tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội cho các địa phương có tuyến đi qua.

Trước đó, UBND tỉnh Khánh Hòa đã có văn bản đề nghị Bộ Xây dựng xem xét điều chỉnh hướng tuyến đoạn qua khu vực Di tích quốc gia đặc biệt Tháp Hòa Lai, theo hướng đưa tuyến đường sắt ra ngoài phạm vi khu vực bảo vệ II của di tích.

Theo địa phương, Tháp Hòa Lai là một trong những quần thể kiến trúc Chăm cổ tiêu biểu còn được bảo tồn tương đối nguyên vẹn tại khu vực Nam Trung Bộ. Công trình với tuổi đời khoảng 1.000 năm được Thủ tướng Chính phủ xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt từ năm 2016 nhờ những giá trị nổi bật về lịch sử, văn hóa, kiến trúc nghệ thuật, kỹ thuật xây dựng truyền thống và khảo cổ học.

Hiện tỉnh Khánh Hòa đang tổ chức lập quy hoạch bảo quản, tu bổ và phục hồi di tích với tổng diện tích khoanh vùng bảo vệ khoảng 4,93ha. Trong đó, khu vực bảo vệ I rộng khoảng 1,49ha và khu vực bảo vệ II rộng khoảng 3,44ha.

Trong quá trình rà soát hồ sơ Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi Dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam phục vụ công tác quy hoạch bảo tồn di tích, địa phương nhận thấy đoạn tuyến từ khoảng Km1.246 đến Km1.247 dự kiến được xây dựng theo phương án cầu cạn có phạm vi ảnh hưởng trực tiếp đến khu vực bảo vệ II của Tháp Hòa Lai.

Theo đánh giá của UBND tỉnh Khánh Hòa, việc bố trí một công trình hạ tầng giao thông quy mô lớn trong khu vực phụ cận di tích có thể tác động đến không gian cảnh quan văn hóa - lịch sử, trục nhìn kiến trúc cũng như tính toàn vẹn tổng thể của công trình di sản.

Bên cạnh đó, quá trình thi công có nguy cơ ảnh hưởng đến môi trường khảo cổ học, các lớp địa tầng khảo cổ chưa được nghiên cứu đầy đủ và những yếu tố gốc cấu thành nên giá trị của di tích. Về lâu dài, khi tuyến đường sắt tốc độ cao đi vào khai thác với tần suất vận hành lớn và tốc độ cao, các yếu tố như rung chấn và tiếng ồn cũng có thể tác động đến độ bền vật liệu, kết cấu công trình và môi trường bảo tồn của quần thể kiến trúc cổ.

UBND tỉnh Khánh Hòa cho rằng việc điều chỉnh hướng tuyến ra ngoài phạm vi khu vực bảo vệ II sẽ góp phần bảo đảm yêu cầu bảo tồn bền vững đối với Di tích quốc gia đặc biệt Tháp Hòa Lai, đồng thời hạn chế những tác động có thể phát sinh đối với công tác nghiên cứu khảo cổ, giáo dục di sản, tham quan trải nghiệm và định hướng phát huy giá trị di tích trong tương lai.