Dinh thự đá tại thành phố sương mù: gần 100 năm tuổi với những bức phù điêu bí ẩn chưa có lời giải

Giữa cao nguyên sương mù của Đà Lạt tồn tại một công trình kiến trúc đặc biệt khiến không ít người tò mò: Biệt thự đá Phi Ánh. Không ồn ào quảng bá, không mở cửa đại trà, dinh thự này vẫn được nhắc đến như một "cung điện bằng đá" ẩn mình giữa rừng thông, gắn với những câu chuyện bí ẩn từ xưa tới nay vẫn chưa có lời giải đáp.

Nằm trên một sườn đồi yên tĩnh của thành phố Đà Lạt, biệt thự đá Phi Ánh gây ấn tượng ngay từ cái nhìn đầu tiên bởi vật liệu chủ đạo: đá tự nhiên thô. Không giống phần lớn các biệt thự cổ mang phong cách kiến trúc Pháp đặc trưng của Đà Lạt, công trình này gần như phủ kín bởi những khối đá lớn nhỏ được xếp chồng, ghép nối công phu. 

Biệt thự Phi Ánh được xây dựng vào năm 1928 theo lối kiến trúc xứ Basque (Tây Ban Nha) trên khu đất rộng khoảng 3.000m2. Công trình được xây theo ý tưởng của một viên chức người Pháp, có 2 tầng nổi, một tầng hầm, gồm hai khối nhà. Năm 1940, trong một chuyến nghỉ mát ở đây, vua Bảo Đại đã mua lại tòa nhà từ viên chức này để tặng cho thứ phi Phi Ánh. Từ đó, biệt thự đá còn có tên gọi là "biệt thự Phi Ánh".

Sau năm 1975, biệt thự Phi Ánh biến thành nơi ở cho khoảng chục hộ sinh sống. Khi tỉnh Lâm Đồng (cũ) cho một công ty thuê để kinh doanh thì biệt thự được trùng tu đúng với nguyên trạng. 

Trong quá trình trùng tu, các công nhân phát hiện nhiều điểm độc đáo và bí ẩn. Phòng khách có tới 8 bức phù điêu liền kề, thoáng nhìn giống những đồng hồ treo tường, nhưng khi cọ rửa sạch thì không nhìn rõ hình thù và không lý giải được ý nghĩa. Tiếp đó, công nhân còn phát hiện 12 bức phù điêu hai mặt, kích thước khác nhau.

Trong biệt thự còn có 4 bức hoa sen cách điệu, một bức có hình hai đầu chim lạ được bố trí ở gần cửa sổ mặt ngoài. Đặc biệt, có hai bức phù điêu cô gái đầu đội mũ vàng hình 3 ngọn tháp Chăm, chân quấn 3 vòng vàng đắp nổi ở phần tường vòm cũng không ai hiểu ý nghĩa của hai bức phù điêu này.

Thay vì sử dụng bê tông, kính hay các vật liệu hiện đại, chủ nhân chọn đá tự nhiên. Tường của công trình cũng làm bằng đá dày 60-80cm như một cách thể hiện sự bền vững và mong muốn hòa nhập công trình vào cảnh quan đồi núi, rừng thông vốn là linh hồn của Đà Lạt.

Sự bí ẩn của biệt thự đá Phi Ánh không chỉ nằm ở kiến trúc khác biệt mà còn ở việc công trình hiếm khi mở cửa công khai. Không có bảng hiệu lớn, không quảng bá rầm rộ như các điểm tham quan khác, biệt thự gần như tách biệt khỏi dòng chảy du lịch sôi động của Đà Lạt. 

Một số nguồn tin cho biết nơi đây từng được sử dụng cho những buổi gặp gỡ riêng tư, không gian sáng tác nghệ thuật hoặc các hoạt động cá nhân của chủ sở hữu. Tuy nhiên, chưa có thông tin chính thức xác nhận về chức năng cụ thể của công trình trong những năm gần đây.

Nhiều chuyên gia kiến trúc nhận định biệt thự Phi Ánh có nét riêng biệt giữa 170 biệt thự cổ trên địa bàn Đà Lạt. Xét về độ độc đáo, nó có thể so sánh với bốn công trình đặc trưng của Đà Lạt là: Trường cao đẳng Sư phạm Đà Lạt (trước kia là Trường Grand Lyceé Yersin, thành lập năm 1927), nhà ga Đà Lạt, nhà thờ Con Gà, Cục Bản đồ (trước là Nha Địa dư) dù có quy mô khiêm tốn hơn nhiều.

Trong bối cảnh Đà Lạt đang phát triển mạnh các sản phẩm du lịch trải nghiệm và khám phá kiến trúc, biệt thự đá Phi Ánh được nhiều người xem là một điểm nhấn độc đáo nếu được khai thác hợp lý.