Doanh nghiệp kiến quốc - Nhìn từ Vingroup

Năm 2026 này, Việt Nam ta tròn 40 năm Đổi mới. Chúng ta đã đi qua một chặng đường phi thường: Từ một nền kinh tế kiệt quệ sau chiến tranh, thiếu ăn, bị bao vây cấm vận trở thành điểm sáng tăng trưởng của khu vực. Những tích lũy về của cải, hạ tầng và vị thế quốc tế trong bốn thập kỷ qua chính là bệ phóng vững chắc để đất nước hôm nay chính thức bước vào công cuộc "Đổi mới lần hai" - giai đoạn bước ngoặt chuyển dịch từ phát triển dựa vào lao động giá rẻ, tài nguyên thô sang kinh tế tri thức, công nghệ cao và xanh hóa toàn diện.

Tuy nhiên, Đổi mới lần thứ hai không còn là câu chuyện "thoát nghèo", mà là bài toán vươn mình và tự chủ. Một dân tộc không thể xây dựng thế đứng tự cường nếu chỉ làm gia công cho các tập đoàn nước ngoài hay loay hoay trong những thương vụ đầu cơ ngắn hạn. Đất nước cần những định chế kinh tế dân tộc đủ tiềm lực để gánh vác các sứ mệnh vĩ mô: Từ hạ tầng chiến lược, công nghiệp nền tảng đến làm chủ công nghệ lõi. Đó phải là những "Doanh nghiệp kiến quốc" - nơi lợi ích của tập đoàn hòa làm một với vận mệnh quốc gia.

Lý thuyết kinh tế học cổ điển từng khẳng định rằng trách nhiệm duy nhất của doanh nghiệp là tối đa hóa lợi nhuận cho cổ đông. Nhưng nếu chỉ dừng lại ở triết lý ấy, doanh nghiệp sẽ mãi mãi chỉ là một cỗ máy kiếm tiền thuần túy. Đứng trước những bước ngoặt lịch sử của một dân tộc đang vươn mình, tư duy ấy buộc phải nhường chỗ cho một triết lý phát triển cao cả hơn: Lý thuyết giá trị bên liên quan ở cấp độ vĩ mô, nơi quốc gia và dân tộc trở thành chủ thể tối thượng. Đó chính là khởi nguồn của khái niệm "Doanh nghiệp kiến quốc".

Doanh nghiệp kiến quốc không phải là một danh xưng tự phong, càng không phải một khẩu hiệu truyền thông. Đó là một trạng thái tiến hóa về bản lĩnh quản trị, triết lý phụng sự và năng lực dấn thân của doanh nghiệp. Một Doanh nghiệp kiến quốc phải là nơi mà từng quyết sách kinh doanh, từng khoản tiền đầu tư, từng sản phẩm tạo ra đều hội tụ làm một với lợi ích chiến lược của đất nước. Doanh nghiệp ấy chọn sự thịnh vượng, tự chủ và sức mạnh tổng hợp của quốc gia làm trung tâm cho sự tồn tại của chính mình.

Sự hình thành và khẳng định tầm vóc của một Doanh nghiệp kiến quốc trong kỷ nguyên mới được định hình qua bốn trụ cột chiến lược. Trước hết là tầm nhìn chiến lược hội tụ với lợi ích quốc gia, khi doanh nghiệp chuyển đổi hàm mục tiêu từ tìm kiếm lợi nhuận ngắn hạn sang tối ưu hóa giá trị vĩ mô lâu dài, sẵn sàng rời bỏ vùng an toàn để dấn thân vào những bài toán khống chế sự phát triển của đất nước như: Hạ tầng chiến lược, công nghiệp nền tảng, công nghệ lõi và năng lượng xanh. Tiếp đó là bản lĩnh tự lực, tự cường và làm chủ công nghệ, thể hiện qua việc chấp nhận rủi ro, kiên trì đầu tư cho R&D để nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, giải quyết bài toán tự chủ công nghệ, từng bước làm chủ các công đoạn có giá trị gia tăng cao nhất để thoát khỏi bẫy gia công giá rẻ. Trụ cột thứ ba nằm ở tư duy "sếu đầu đàn" kích hoạt hệ sinh thái nội địa, nơi doanh nghiệp không thâu tóm hay chèn ép mà dùng tiềm lực và quy mô của mình để mở rộng vòng tay kết nối, chia sẻ đơn hàng, nâng đỡ các doanh nghiệp phụ trợ trong nước cùng trưởng thành. Cuối cùng là văn hóa kiến tạo, chuẩn mực quản trị và đạo lý tri ân sâu sắc, tích hợp sâu rộng các tiêu chuẩn ESG, CSR thành chiến lược phát triển bền vững tự nguyện, coi đạo lý uống nước nhớ nguồn, trách nhiệm với quá khứ và sự chăm lo cho cộng đồng là nền tảng đạo đức cốt lõi.

Soi chiếu bốn trụ cột ấy vào thực tiễn phát triển của Vingroup, người ta thấy hiển hiện ở đó một ngọn cờ tiên phong của tinh thần tự cường Việt Nam. Trải qua chặng đường 33 năm phát triển, từ khởi đầu là 4 con người cùng một nhà hàng Thăng Long nhỏ bé nơi đất khách quê người năm 1993 đến một tập đoàn kinh tế đa ngành có tổng tài sản của cả hệ sinh thái lên đến nhiều chục tỷ USD, mọi dấu mốc chuyển mình của Vingroup đều gắn liền, trùng hợp với những bước chuyển mình của đất nước.

Đứng ở điểm tựa lịch sử này, nhìn vào chặng đường 33 năm trưởng thành của Vingroup (08/08/1993 - 08/08/2026), người ta thấy hiện lên một hình mẫu tiên phong đầy thuyết phục. Vingroup cùng người thuyền trưởng của họ, doanh nhân Phạm Nhật Vượng, không chỉ dựng xây một "đế chế" kinh tế, mà quan trọng hơn, họ đã mang đến câu trả lời cho khát vọng tự cường của người Việt: Dũng cảm rời bỏ vùng an toàn, dấn thân vào những bài toán khó nhất của đất nước để chứng minh rằng trí tuệ và bản lĩnh Việt hoàn toàn đủ sức sòng phẳng cắm cờ trên bản đồ công nghiệp, công nghệ toàn cầu.

Từ những năm đầu thế kỷ XXI, khi Việt Nam bước vào giai đoạn đô thị hóa bùng nổ nhưng hạ tầng còn thiếu đồng bộ, sự xuất hiện của Vinhomes, Vincom, Vinpearl đã lập tức làm thay đổi định nghĩa về không gian sống của người Việt. Không dừng lại ở bất động sản, Vingroup vươn lên trở thành nhà đầu tư tư nhân lớn nhất tham gia phát triển hạ tầng, đi đầu trong mô hình "công - tư kiến quốc". Từ những tuyến đường vành đai, cầu vượt, hạ tầng kết nối chiến lược cho đến tư duy quy hoạch đô thị theo mô hình gắn kết giao thông công cộng (TOD) hay chủ động đề xuất dấn thân vào các dự án đường sắt đô thị (Metro) phức tạp, Vingroup đã cho thấy tầm vóc của một doanh nghiệp sẵn sàng cùng Nhà nước gánh vác những bài toán phát triển hạ tầng vĩ mô. 

Đặc biệt, khi đứng trên đỉnh cao thành công về bất động sản - nơi mang lại dòng tiền an toàn và nguồn lợi nhuận lớn - họ lại quyết định lựa chọn một khúc quặt lịch sử. Lãnh đạo Vingroup không chọn sự nhàn nhã mà tái định vị toàn bộ tập đoàn, dồn hàng tỷ đô la vào công nghiệp sản xuất ô tô (VinFast), năng lượng xanh, hạ tầng, trí tuệ nhân tạo AI và robot. Họ hiểu sâu sắc rằng, một đất nước không thể hùng cường nếu chỉ dựa vào thương mại dịch vụ thuần túy, mà phải có công nghiệp và công nghệ.

Trong bức tranh chiến lược xanh hóa nền kinh tế, Vingroup đứng ở vị trí ngọn cờ đầu, định hình nên một hệ sinh thái đô thị ESG chuẩn mực, nơi mỗi nếp sống đều hướng về sự phát triển bền vững. Sự tiên phong ấy thể hiện rõ nhất ở cuộc cách mạng giao thông sạch: Từ quyết định dũng cảm dừng hoàn toàn xe xăng để dồn toàn lực cho ô tô, xe máy điện, đến việc khai sinh ra thương hiệu taxi xanh GSM. Hàng vạn chiếc taxi điện lặng lẽ phủ xanh các tuyến phố không chỉ mang lại trải nghiệm êm ái, văn minh cho người dân, mà còn cắt giảm hàng trăm nghìn tấn khí thải, trực tiếp hiện thực hóa cam kết Net Zero của Chính phủ Việt Nam. Cảm xúc thật khó tả khi ngắm nhìn những tấm hình quay cảnh hàng ngàn chiếc xe điện VinFast được xếp hàng xuất cảng Hải Phòng hướng về phía cờ hoa nước Mỹ, vươn sang châu Âu, Đông Nam Á, Ấn Độ... Khoảnh khắc ấy, chiếc ô tô không còn là một hàng hóa thương mại đơn thuần, mà là hiện thân của bản lĩnh tự lực, tự cường và khát vọng làm chủ công nghệ của người Việt. Nói như PGS. TS. Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, đó là cột mốc đáng tự hào của người Việt. Khi một chiếc xe mang chữ V chạy trên đường phố các quốc gia phát triển, nó truyền đi một thông điệp mạnh mẽ: Người Việt Nam hôm nay hoàn toàn đủ trí tuệ, bản lĩnh để làm chủ những ngành công nghệ tương lai của nhân loại.

Một doanh nghiệp kiến quốc không chọn lối đi độc hành. Bằng tiềm lực của mình, Vingroup đang đóng vai trò một sếu đầu đàn đúng nghĩa, kích hoạt kinh tế tri thức và nâng đỡ cả hệ sinh thái công nghệ nội địa. Tại VinAI và VinBigData, VinSpace… tập đoàn đã quy tụ hàng trăm bộ óc xuất sắc nhất thế giới và Việt Nam để chủ động nghiên cứu các công nghệ lõi như trí tuệ nhân tạo, xe tự lái, máy bay không người lái, xử lý ngôn ngữ tự nhiên và robot công nghiệp, tự sản sinh ra tri thức thay vì đi mua từ bên ngoài. Mảnh ghép hoàn hảo cho trụ cột kinh tế tri thức ấy chính là sự đầu tư bài bản cho giáo dục. Từ hệ thống phổ thông Vinschool đến Đại học VinUni được xây dựng theo các tiêu chuẩn thế giới, Vingroup đã chủ động đào tạo nên những thế hệ công dân toàn cầu mang tâm hồn Việt, kết nối chặt chẽ mô hình Đại học - Viện nghiên cứu - Doanh nghiệp để nguồn nhân lực chất lượng cao trở thành động lực tự cường cho đất nước.

Một doanh nghiệp có thể tạo dựng quy mô bằng tiền bạc, nhưng chỉ có thể tạo dựng phẩm giá và sự trường tồn bằng hệ giá trị văn hóa bên trong. Thấm nhuần sáu chữ Tín - Tâm - Trí - Tốc - Tinh - Nhân, Vingroup nhiều năm qua luôn giữ vị thế dẫn đầu tuyệt đối trong công tác từ thiện xã hội và cứu trợ cộng đồng. Làm sao có thể quên được hình ảnh một Vingroup không đong đếm thiệt hơn trong những ngày đại dịch COVID-19 bùng phát, khi họ lập tức chuyển đổi nhà máy để sản xuất hàng ngàn máy thở đạt chuẩn quốc tế, tài trợ hàng ngàn tỷ đồng mua vắc-xin và máy xét nghiệm, sát cánh cùng Chính phủ và nhân dân qua giờ phút hiểm nghèo? Và khi Vingroup đề xuất dành nguồn lực đặc biệt lớn - khoảng 11.000 tỷ đồng - để xây dựng nhà ở cho các Bà mẹ Việt Nam Anh hùng, thương binh nặng, chăm lo cho con liệt sĩ và tài trợ hệ thống xét nghiệm ADN quy mô lớn để trả lại tên cho hàng vạn liệt sĩ còn thiếu thông tin... bất kỳ ai biết chuyện cũng đều trào dâng một niềm xúc động sâu xa. 

GS. TSKH. NGND. Vũ Minh Giang, Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo Đại học Quốc gia Hà Nội, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam, Ủy viên Hội đồng Di sản văn hóa Quốc gia đã đúng khi khẳng định: Đây không phải là làm thiện nguyện hay quảng bá thương hiệu, mà là tâm nguyện thiêng liêng, là sự thực hành đạo lý uống nước nhớ nguồn của những con người luôn khắc sâu ân tình với lịch sử dân tộc. 

Bên cạnh tấm lòng hướng về quá khứ, Vingroup còn vươn tầm ảnh hưởng ra toàn cầu thông qua Giải thưởng khoa học toàn cầu VinFuture. Giải thưởng thường niên trị giá hàng triệu đô la này đã đưa Việt Nam trở thành tâm điểm kết nối các nhà khoa học vĩ đại nhất hành tinh, chứng minh rằng một doanh nghiệp Việt Nam hoàn toàn có thể chủ trì những sân chơi khoa học có đẳng cấp cao nhất thế giới… 

Nói đến thành công của Vingroup mà không nói đến vai trò của người thuyền trưởng - doanh nhân Phạm Nhật Vượng - thì sẽ là thiếu sót lớn. Bởi lẽ, tính cách, bản lĩnh và triết lý sống của người đứng đầu chính là chiếc khuôn đúc nên linh hồn của cả một tập đoàn. Là một con người từng trải qua biết bao va đập của thời cuộc, từ những ngày bôn ba lập nghiệp gian khó, ông Phạm Nhật Vượng mang trong mình sự kết hợp giữa trí tuệ linh hoạt, kiên cường của người Việt với tầm nhìn bao quát và sự phóng khoáng, sâu sắc từ những năm tháng bôn ba xứ người.

Ở người doanh nhân ấy, người ta nhìn thấy ba phẩm chất nổi bật của một nhà doanh nhân dân tộc và kiến quốc. Thứ nhất là tầm nhìn chiến lược và tinh thần dấn thân không nghỉ. Ông luôn giữ cho mình một tinh thần khởi nghiệp. Khi đã đạt đến đỉnh cao sự nghiệp doanh nhân, ông không chọn dừng lại để hưởng thụ mà tự đặt lên vai mình những sứ mệnh ngày càng nặng nề hơn. Với ông, làm giàu cho cá nhân thôi thì quá đơn giản và… vô nghĩa; doanh nhân lớn phải là người biết mang sự giàu có của mình gắn liền với sự thịnh vượng và tự chủ của đất nước. Thứ hai là bản lĩnh, sự tín nghĩa và kỷ luật hành động thép. Ông xây dựng ở Vingroup một văn hóa làm việc với tốc độ thần tốc nhưng chất lượng tinh hoa, truyền cảm hứng làm việc cho hàng vạn con người bằng câu nói từ đáy lòng: "Hãy là một cá nhân được tôn trọng trong một hệ thống được tôn trọng". Thứ ba là triết lý Phúc đức cùng trái tim nặng lòng với Tổ quốc. Có một điều vô cùng đặc biệt ở vị tỷ phú này: Mỗi khi nói về thành công, ông hầu như không bao giờ khoe khoang về tài sản hay dạy người khác cách kiếm tiền, mà điều ông hay nhắc đến nhất chính là hai chữ Phúc đức. Ông từng chia sẻ những lời rút ra từ tâm khảm: "Lỡ làm người rồi, không thể sống một cuộc đời phí hoài". 

Với ông Phạm Nhật Vượng, tiền bạc hay danh vọng khi đã vượt qua một ngưỡng nào đó cũng chỉ còn là những con số. Điều còn lại vĩnh cửu với thời gian chính là giá trị ta đã dâng hiến cho đời, là di sản ta để lại cho dân tộc, là những hạt mầm phúc đức ta đã gieo trồng. Chính khát vọng cắm cờ trí tuệ Việt trên bản đồ thế giới đã trở thành ngọn lửa xua tan mọi mệt mỏi, thúc đẩy ông làm việc mỗi ngày với năng lượng của một thanh niên tuổi đôi mươi.

GS. TSKH. NGND. Vũ Minh Giang từng chia sẻ một góc nhìn sâu sắc: Có năm loại tài sản lớn của một con người hay một doanh nghiệp, đó là Tri thức, Quan hệ, Tiền tệ, Phúc đức và Uy tín. Tri thức giúp ta nhìn xa, quan hệ giúp ta đi xa, tiền tệ tạo ra nguồn lực, nhưng chính phúc đức mới quyết định chiều sâu văn hóa và uy tín mới quyết định sự lan tỏa trường tồn. Vingroup và doanh nhân Phạm Nhật Vượng, qua hành trình 33 năm dấn thân phụng sự, đã không ngừng bồi đắp cho mình và cho đất nước những tài sản vô giá ấy.

Sự lớn mạnh của Vingroup không chỉ làm rạng danh đất nước, kiến tạo nên diện mạo của một thời đại văn minh Việt Nam hiện đại, mà quan trọng hơn cả, họ đã trao cho mỗi người dân Việt Nam một thứ tài sản vô giá: Niềm tin vào chính khả năng của dân tộc mình. Họ chứng minh rằng người Việt Nam hoàn toàn có thể tự lực, tự cường, làm được những điều vĩ đại, thần tốc và đạt chuẩn mực tinh hoa của thế giới nếu có đủ trí tuệ, lòng tự tin và tinh thần đoàn kết.

Việt Nam ta đang bước vào kỷ nguyên mới - kỷ nguyên mà Đảng và Nhà nước đang đặt ra những mục tiêu chiến lược vĩ đại - đất nước đang cần hơn bao giờ hết một môi trường thể chế đột phá, một văn hóa phát triển biết trân trọng và nuôi dưỡng những khát vọng lớn. Đất nước cần sự đồng hành, sẻ chia và tin tưởng từ toàn xã hội đối với những doanh nghiệp dân tộc dám gánh vác các sứ mệnh vĩ mô của quốc gia. Khi Nhà nước tạo lập thể chế kiến tạo, doanh nghiệp dấn thân phụng sự, và xã hội trân trọng đồng hành, ngọn lửa tiên phong kiến quốc sẽ lan tỏa mạnh mẽ từ Vingroup và các doanh nghiệp đầu đàn sang hàng ngàn doanh nghiệp khác. Đó chính là con đường vững chắc nhất để triệu triệu người con đất Việt cùng nắm tay nhau bước lên đài vinh quang, xây dựng một Việt Nam hùng cường, thịnh vượng, tự chủ và giàu lòng nhân ái trong thế kỷ XXI./.