Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) dự kiến bổ sung 85 thẩm quyền mới cho chính quyền Hà Nội

Trình bày Tờ trình dự án Luật Thủ đô (sửa đổi), Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, việc xây dựng và ban hành luật nhằm hoàn thiện thể chế đặc thù, vượt trội, ổn định và có tầm nhìn dài hạn, phù hợp với vị trí, vai trò và tính chất đặc biệt của Thủ đô.

Dự thảo luật đồng thời tiếp tục thể chế hóa đầy đủ, kịp thời các chủ trương, đường lối của Đảng về xây dựng, phát triển và bảo vệ Thủ đô; bảo đảm sự thống nhất với Hiến pháp và các cam kết, điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

Một nội dung quan trọng khác là thiết lập cơ chế trao quyền mạnh hơn cho chính quyền Thủ đô, thực hiện phân cấp, phân quyền toàn diện, tối đa gắn với nguồn lực thực thi, đồng thời tăng cường trách nhiệm kiểm tra, giám sát và giải trình.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng nhấn mạnh, các cơ chế, chính sách trong dự án Luật phải bảo đảm tính vượt trội nhưng đồng thời có trọng tâm, trọng điểm; phù hợp với bối cảnh phát triển thực tiễn của Thủ đô và khả năng cân đối nguồn lực của Nhà nước. Mục tiêu là tạo động lực, hình thành các đột phá mới, xử lý hiệu quả những điểm nghẽn, thách thức, qua đó thiết lập một hành lang thể chế thuận lợi, đóng vai trò dẫn dắt cho giai đoạn phát triển mới.

Dự thảo Luật kế thừa và phát triển các quy định đã được thực tiễn kiểm nghiệm, đồng thời khắc phục những bất cập của Luật Thủ đô số 39/2024/QH15, Nghị quyết số 258/2025/QH15 cũng như các cơ chế, chính sách đặc thù đang thí điểm tại một số địa phương. Bên cạnh đó, luật cũng bổ sung các cơ chế xử lý vướng mắc pháp lý hoặc áp dụng linh hoạt theo từng dự án, phù hợp với đặc thù của Thủ đô.

Dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) đã được đưa vào Chương trình lập pháp năm 2026. Quá trình xây dựng được thực hiện nghiêm ngặt, tuân thủ đầy đủ trình tự, thủ tục theo quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2025. Về phạm vi điều chỉnh, dự án luật quy định về vị trí, vai trò của Thủ đô; cơ chế, chính sách; thẩm quyền và trách nhiệm trong xây dựng, phát triển và bảo vệ Thủ đô. Dự thảo gồm 9 chương, 36 điều, giảm 18 điều so với Luật Thủ đô năm 2024, thể hiện xu hướng tinh gọn, tập trung vào các nội dung cốt lõi.

Theo Bộ trưởng, dự thảo Luật được xây dựng theo cách tiếp cận mới, theo hướng phân quyền toàn diện, triệt để cho chính quyền Thành phố, đồng thời mở rộng không gian sáng tạo và quyền tự quyết, gắn với cơ chế kiểm soát quyền lực, giám sát và trách nhiệm giải trình chặt chẽ.

Một số nội dung trọng tâm được sửa đổi, bổ sung gồm: Khẳng định rõ địa vị pháp lý và hiệu lực ưu tiên áp dụng của Luật Thủ đô; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền trong các lĩnh vực như tổ chức bộ máy, tài chính - ngân sách, quy hoạch đô thị, tài nguyên, công nghệ số, liên kết vùng, y tế, văn hóa và an ninh trật tự, nhằm cụ thể hóa tinh thần phân quyền toàn diện theo Nghị quyết số 02 của Bộ Chính trị (trừ các lĩnh vực quốc phòng, an ninh, đối ngoại và tôn giáo).

Dự thảo Luật dự kiến giao tổng cộng 192 thẩm quyền cho chính quyền Thành phố, bao gồm 50 thẩm quyền kế thừa từ Luật Thủ đô năm 2024 và Nghị quyết số 258/2025/QH15; 57 thẩm quyền được điều chỉnh khác với quy định hiện hành của cơ quan cấp trên; và 85 thẩm quyền mới chưa từng được quy định. Đồng thời, dự thảo không quy định chi tiết về trình tự, thủ tục hành chính, tạo dư địa linh hoạt trong tổ chức thực thi.

Dự thảo Luật đồng thời bổ sung nhiều nội dung mới mang tính nền tảng, như xác lập rõ nguyên tắc phân quyền; mở rộng thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật của chính quyền Thành phố; cho phép thí điểm các cơ chế, chính sách đặc thù; quy định cơ chế xử lý vi phạm và miễn trách nhiệm trong trường hợp thực hiện đúng thẩm quyền, đúng quy trình. Đi cùng với đó là yêu cầu hiện đại hóa quản trị đô thị, đẩy mạnh quản trị dựa trên dữ liệu số và trí tuệ nhân tạo, thúc đẩy phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Cụ thể, về phân quyền trong thí điểm chính sách, dự thảo Luật trao cho TP. Hà Nội quyền chủ động xây dựng và phê duyệt các đề án thí điểm đối với những cơ chế, chính sách chưa được quy định hoặc khác với pháp luật hiện hành, kịp thời xử lý các điểm nghẽn về thể chế.

Theo đó, Thành phố được quyết định áp dụng thí điểm các cơ chế, chính sách mới, kể cả những nội dung khác với luật, nghị quyết của Quốc hội hoặc chưa được pháp luật điều chỉnh, trong phạm vi địa bàn Hà Nội.

Dự thảo cũng quy định Hội đồng nhân dân Thành phố được quyền quyết định mức xử phạt vi phạm hành chính cao hơn mức chung, nhưng không quá hai lần, cùng thẩm quyền xử phạt tương ứng theo quy định của Chính phủ đối với các lĩnh vực như văn hóa, quảng cáo, đất đai, xây dựng, phòng cháy, chữa cháy, an toàn thực phẩm, giao thông đường bộ…

Đáng chú ý, dự thảo bổ sung quy định về phát triển khu kinh tế tự do, khu thương mại tự do và các loại hình kinh tế mới.

Nêu quan điểm thẩm tra dự án Luật Thủ đô (sửa đổi), Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu nêu rõ, Ủy ban tán thành sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật Thủ đô năm 2024. Hồ sơ dự án Luật được chuẩn bị công phu, đầy đủ, đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét theo trình tự, thủ tục rút gọn.

Về nội dung, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp nhất trí cao với định hướng phân quyền mạnh cho Hà Nội, phát huy vai trò chủ động trong thiết kế và tổ chức thực thi chính sách. Dự thảo tập trung vào ba trụ cột: hoàn thiện thể chế đặc thù, tăng quyền tự chủ; tổ chức không gian phát triển hiện đại, bền vững; và huy động, phân bổ hiệu quả nguồn lực gắn với đổi mới sáng tạo và liên kết vùng.

Để bảo đảm các cơ chế đặc thù phát huy hiệu quả, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị tiếp tục hoàn thiện dự thảo theo tinh thần đổi mới tư duy lập pháp; rà soát, phân định rõ thẩm quyền giữa các chủ thể; thiết kế chặt chẽ quy trình ban hành văn bản, bảo đảm công khai, minh bạch và cơ chế đánh giá sau ban hành.