Giá vật liệu xây dựng “leo thang”: Áp lực chi phí và bài toán điều tiết

Giá vật liệu xây dựng “nóng” trở lại

Quý I/2026, giá nhiều loại vật liệu xây dựng ghi nhận đợt điều chỉnh tăng giá mới. Ghi nhận trong tháng 3/2026, giá thép tăng thêm 350.000 - 600.000 đồng/tấn, lên mức 16,2 triệu đồng/tấn. Trong khi đó, nhiều đơn vị phân phối xi măng cũng đồng loạt thông báo tăng 100.000 đồng/tấn. Bê tông thương phẩm có mức tăng hơn 100.000 đồng/m3, giá đá tăng 10 - 15% lên mức 280.000 - 650.000 đồng/m3.

Theo lý giải của nhiều đơn vị, chi phí điện, than, cát, nguyên liệu sản xuất… đều duy trì ở mức cao. Thực trạng này khiến doanh nghiệp sản xuất vật liệu gần như không còn “dư địa” để giữ giá, buộc phải cộng thêm vào giá bán. Một nguyên nhân khác được đưa ra là biến động địa chính trị thế giới đang tác động lớn đến thị trường năng lượng toàn cầu, đẩy giá xăng dầu tăng kéo theo chi phí vận chuyển tăng đáng kể, trong khi đặc thù vật liệu xây dựng là loại hàng hóa cồng kềnh.

Bên cạnh yếu tố thị trường, nhiều doanh nghiệp phản ánh tình trạng nhiều chủ mỏ "lách" luật, không trực tiếp bán vượt giá trần mà phân phối qua trung gian khiến giá vật liệu bị đẩy lên cao gấp 1,3 - 1,5 lần so với giá niêm yết. Cùng với đó, việc chậm công bố chỉ số giá xây dựng tại một số địa phương cũng gây khó khăn cho doanh nghiệp trong khâu thanh toán và điều chỉnh hợp đồng.

Đà tăng kéo dài của giá vật liệu đang tạo ra tác động đa tầng, lan rộng đến nhiều đối tượng trong hệ sinh thái xây dựng, bất động sản. Trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh đầu tư kết cấu hạ tầng để tạo động lực cho tăng trưởng, biến động chi phí đầu vào có thể làm giảm hiệu quả đầu tư công, gia tăng áp lực lên ngân sách Nhà nước, ảnh hưởng đến tiến độ các công trình trọng điểm.

Ở khâu thi công, các nhà thầu xây dựng chịu áp lực tức thời và trực diện nhất. Những hợp đồng đã ký từ trước với đơn giá cố định trở thành "điểm nghẽn" khi chi phí đầu vào tăng mạnh, buộc nhiều đơn vị phải chấp nhận giảm lợi nhuận, thậm chí "gồng lỗ" hoặc đàm phán lại điều khoản hợp đồng.

Đà tăng kéo dài của giá vật liệu đang tạo ra tác động đa tầng, lan rộng đến nhiều đối tượng trong hệ sinh thái xây dựng, bất động sản. Trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh đầu tư kết cấu hạ tầng để tạo động lực cho tăng trưởng, biến động chi phí đầu vào có thể làm giảm hiệu quả đầu tư công, gia tăng áp lực lên ngân sách Nhà nước, ảnh hưởng đến tiến độ các công trình trọng điểm.

Ở khâu thi công, các nhà thầu xây dựng chịu áp lực tức thời và trực diện nhất. Những hợp đồng đã ký từ trước với đơn giá cố định trở thành "điểm nghẽn" khi chi phí đầu vào tăng mạnh, buộc nhiều đơn vị phải chấp nhận giảm lợi nhuận, thậm chí "gồng lỗ" hoặc đàm phán lại điều khoản hợp đồng.

Với doanh nghiệp bất động sản, giá nguyên vật liệu leo thang trực tiếp làm tăng giá thành sản phẩm, thu hẹp biên lợi nhuận và gia tăng rủi ro tài chính. Trong khi đó, tình trạng thiếu hụt cục bộ một số loại vật liệu còn khiến kế hoạch triển khai bị xáo trộn, buộc doanh nghiệp phải điều chỉnh tiến độ, tái cơ cấu sản phẩm hoặc chiến lược bán hàng để thích ứng với mặt bằng chi phí mới.

Người dân - đặc biệt là nhóm có nhu cầu xây dựng nhà ở - cũng không nằm ngoài vòng xoáy này. Khi giá vật liệu tăng, chi phí xây dựng thực tế bị đội lên đáng kể so với dự toán ban đầu, khiến nhiều kế hoạch phải điều chỉnh, kéo dài thời gian hoặc tạm hoãn.

Theo ông Bùi Văn Doanh, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Bất động sản Việt Nam, nếu không có những giải pháp điều tiết kịp thời và hiệu quả, rủi ro dây chuyền sẽ lan rộng ra toàn ngành bất động sản và xây dựng, làm đảo lộn bài toán tài chính của doanh nghiệp, suy giảm sức hấp dẫn của môi trường đầu tư và ảnh hưởng đến an sinh xã hội.

Đồng bộ giải pháp bình ổn thị trường vật liệu

Trước bối cảnh này, ngày 21/3/2026, Thủ tướng Chính phủ đã ký ban hành Công điện số 25/CĐ-TTg, yêu cầu triển khai đồng bộ nhiều giải pháp từ kiểm soát giá, đảm bảo nguồn cung đến ngăn chặn, xử lý hành vi đầu cơ, thao túng thị trường. Trong đó, nhiệm vụ hàng đầu là tháo gỡ vướng mắc về vật liệu và giải phóng mặt bằng. Các địa phương ưu tiên vật liệu cho các công trình trọng điểm, không để ảnh hưởng đến tiến độ thi công.

Thủ tướng yêu cầu Bộ Xây dựng phối hợp với các địa phương theo dõi sát diễn biến thị trường; rà soát và chấn chỉnh cơ chế công bố giá vật liệu, nhân công, máy thi công, chỉ số giá xây dựng theo đúng quy định; kịp thời nắm bắt các khó khăn, vướng mắc để hướng dẫn tháo gỡ.

Đồng thời, giao Bộ Công an và Bộ Công thương tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm các hành vi thao túng thị trường, găm hàng, thổi giá, đầu cơ trục lợi và kinh doanh vật liệu xây dựng không rõ nguồn gốc, kém chất lượng. Bộ Tài chính phụ trách theo dõi, kiểm soát các yếu tố đầu vào, đánh giá tác động của biến động giá đến tổng mức đầu tư và nguồn vốn thực hiện dự án.

Thủ tướng giao Bộ Nông nghiệp và Môi trường khẩn trương tháo gỡ vướng mắc về cơ chế, thủ tục cấp phép thăm dò, khai thác khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường; sớm hoàn thành điều chỉnh quy hoạch khoáng sản, phối hợp đẩy nhanh thủ tục cấp phép và nâng công suất mỏ theo cơ chế đặc thù.

Ngay sau đó, Bộ Xây dựng đã có văn bản đề nghị các bộ, ban, ngành; UBND các tỉnh, thành phố tăng cường quản lý, bình ổn giá vật liệu xây dựng, bảo đảm việc triển khai dự án đầu tư xây dựng, đặc biệt là các công trình, dự án trọng điểm quốc gia. Trong đó nhấn mạnh: “Việc cập nhật, điều chỉnh công bố giá vật liệu xây dựng, chỉ số giá xây dựng cần được thực hiện kịp thời cho phù hợp mặt bằng giá thị trường. Đối với các loại vật liệu có biến động bất thường do ảnh hưởng của giá nhiên liệu, phải thực hiện công bố giá vật liệu hàng tháng hoặc sớm hơn (khi cần thiết) để các đơn vị có cơ sở lập, điều chỉnh dự toán, đáp ứng yêu cầu quản lý hợp đồng xây dựng.

Không để xảy ra tình trạng công bố giá vật liệu xây dựng, chỉ số giá xây dựng chậm hoặc không phản ánh đúng mặt bằng giá thị trường, ảnh hưởng đến việc triển khai các dự án đầu tư xây dựng".

Các giải pháp được đưa ra đã bao quát được toàn diện vấn đề ở cả ba khía cạnh giá cả, nguồn cung và hành vi thị trường. Yêu cầu cập nhật và công bố giá vật liệu xây dựng theo sát diễn biến thị trường được xem là cơ sở để các chủ đầu tư, nhà thầu điều chỉnh dự toán và triển khai hợp đồng phù hợp hơn với biến động chi phí.

Trong khi đó, việc đẩy nhanh thủ tục cấp phép, rà soát trữ lượng và nâng công suất khai thác mỏ theo cơ chế đặc thù được kỳ vọng góp phần giảm áp lực thiếu hụt vật liệu tại một số khu vực, đặc biệt trong bối cảnh nhu cầu tăng cao khi đầu tư công được thúc đẩy.

Theo ông Bùi Văn Doanh, hiệu quả của các giải pháp sẽ phụ thuộc lớn vào mức độ triển khai đồng bộ và sự phối hợp nhịp nhàng giữa các bộ, ngành, địa phương. Cùng với đó, trong bối cảnh thị trường còn nhiều biến số khó lường, đòi hỏi cơ quan quản lý cần nâng cao khả năng dự báo, chủ động xây dựng kịch bản và ứng phó kịp thời để hạn chế những "cú sốc" cho thị trường.

Về phía doanh nghiệp, người dân, bên cạnh việc quản trị rủi ro chi phí và điều chỉnh kế hoạch đầu tư, còn có hướng đi mang tính căn cơ là tái cấu trúc ngay từ giai đoạn tiền thi công. Theo đó, các chủ đầu tư và nhà thầu cần xây dựng hệ thống tiêu chuẩn thiết kế - xây dựng theo hướng tiết kiệm vật liệu, giảm hao phí và phù hợp hơn với điều kiện khí hậu Việt Nam. Việc tối ưu thiết kế, kiểm soát chiều cao công trình, hạn chế sử dụng vật liệu phủ không cần thiết hay tránh kết cấu bê tông quá dày không chỉ giúp giảm chi phí đầu vào, mà còn nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên trong dài hạn.

Song song với đó, xu hướng sử dụng vật liệu thay thế và vật liệu tái chế như xỉ nhiệt điện, cốt liệu tái sinh từ bê tông phá dỡ hay nhựa tái chế hoàn toàn có thể trở thành đầu vào cho xây dựng nếu được tiêu chuẩn hóa và kiểm soát chất lượng chặt chẽ. Những giải pháp này không chỉ giúp doanh nghiệp giảm phụ thuộc vào nguồn vật liệu truyền thống đang biến động mạnh về giá, mà còn góp phần cân bằng cung - cầu trên thị trường, từ đó giảm áp lực chi phí và tăng tính bền vững cho toàn ngành./.