Hà Nội lần đầu 'vẽ lại' bản đồ phát triển 100 năm: Hình thành 9 cực tăng trưởng, giảm áp lực cho khu vực lõi

Sau gần hai thập kỷ kể từ khi mở rộng địa giới hành chính, Hà Nội đang đưa ra một định hướng phát triển hoàn toàn mới cho thế kỷ tới. Nếu trước đây khu vực nội đô luôn là trung tâm của hầu hết hoạt động kinh tế, hành chính và dịch vụ, thì trong quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm, thành phố sẽ chuyển sang mô hình phát triển đa cực, với 9 cực tăng trưởng được kết nối bởi hệ thống vành đai và các tuyến cao tốc hướng tâm.

Đây được xem là một trong những thay đổi quan trọng nhất trong tư duy quy hoạch của Hà Nội, nhằm giải bài toán quá tải của khu vực trung tâm, đồng thời mở rộng không gian phát triển về mọi hướng.

Theo quy hoạch, hệ thống giao thông vành đai liên vùng cùng các tuyến cao tốc hướng tâm sẽ trở thành "xương sống" của toàn bộ cấu trúc đô thị.

Thay vì chỉ phục vụ kết nối giao thông, các trục này sẽ dẫn dắt quá trình phát triển không gian, liên kết các cực tăng trưởng mới với khu vực trung tâm, đồng thời mở rộng kết nối Hà Nội với Vùng Thủ đô và các hành lang kinh tế trọng điểm phía Bắc.

Trên nền tảng đó, Hà Nội sẽ hình thành 9 cực phát triển, mỗi cực đảm nhận một chức năng riêng để tạo nên mạng lưới đô thị bổ trợ lẫn nhau, thay vì tập trung mọi nguồn lực vào khu vực nội thành như hiện nay.

Khu vực nội đô lịch sử và mở rộng ở hữu ngạn sông Hồng tiếp tục giữ vai trò là trung tâm chính trị, hành chính, văn hóa và tài chính của Thủ đô.

Tuy nhiên, định hướng phát triển không còn đặt nặng việc mở rộng xây dựng mà tập trung nâng cao chất lượng không gian đô thị.

Một trong những điểm đáng chú ý là sông Nhuệ được xác định trở thành trục xanh chiến lược, vừa đóng vai trò hành lang sinh thái, điều tiết thủy văn, vừa là trục giao thông xanh kết nối từ khu vực ngoại thành vào lõi đô thị.

Trong khi đó, các khu vực cửa ngõ được giao những vai trò hoàn toàn khác so với trước.

Phía Bắc, khu vực Đông Anh - Mê Linh - Sóc Sơn sẽ trở thành cực hội nhập quốc tế, phát triển các trung tâm tài chính, thương mại, logistics, công nghiệp công nghệ cao và khu thương mại tự do gắn với Cảng hàng không quốc tế Nội Bài.

Phía Đông, khu vực Gia Lâm - Long Biên được định vị là cửa ngõ thương mại và dịch vụ của Thủ đô, phát triển các trung tâm logistics hiện đại, cảng cạn (ICD) và các tổ hợp thương mại quy mô lớn dọc Quốc lộ 5 và cao tốc Hà Nội - Hải Phòng, tạo liên kết trực tiếp với tam giác kinh tế Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh.

Ở phía Nam, Phú Xuyên - Ứng Hòa được quy hoạch thành cực phát triển công nghiệp công nghệ cao, logistics, y tế và dịch vụ liên vùng. Đây cũng là khu vực được định hướng hình thành đầu mối giao thông đa phương thức khi kết nối với đường sắt tốc độ cao, cảng sông và sân bay thứ hai của Hà Nội trong tương lai.

Cùng khu vực này, đô thị Vân Đình - Đại Nghĩa sẽ phát triển theo hướng đô thị sinh thái, khai thác cảnh quan hai bên sông kết hợp bảo tồn các giá trị văn hóa, di sản và tín ngưỡng.

Ở phía Tây Nam, Xuân Mai - Chương Mỹ được định vị là trung tâm giáo dục, đào tạo, y tế và nghỉ dưỡng sinh thái, trong khi Hòa Lạc tiếp tục được xác định là hạt nhân của nền kinh tế tri thức với Khu công nghệ cao Hòa Lạc, Đại học Quốc gia Hà Nội và khu thương mại tự do, đóng vai trò trung tâm khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo của Thủ đô.

Xa hơn về phía Tây Bắc, Sơn Tây - Ba Vì sẽ phát triển dựa trên lợi thế cảnh quan tự nhiên và giá trị văn hóa lịch sử, trở thành trung tâm du lịch nghỉ dưỡng, gắn với rừng quốc gia Ba Vì, núi Tản - sông Đà, đồng thời bảo đảm yêu cầu quốc phòng, an ninh và tăng cường liên kết với các đô thị Vĩnh Yên, Việt Trì.

Đặc biệt, lần đầu tiên sông Hồng được xác định là một cực phát triển độc lập thay vì chỉ là yếu tố cảnh quan. Theo quy hoạch, không gian hai bên sông sẽ trở thành trung tâm văn hóa, tài chính, thương mại, dịch vụ và du lịch đa chức năng, đồng thời được kỳ vọng trở thành động lực tăng trưởng mới của Hà Nội trong nhiều thập kỷ tới.

Nhìn tổng thể, quy hoạch không chỉ mở rộng không gian đô thị mà còn thay đổi căn bản cách Hà Nội phát triển. Thay vì tiếp tục dồn nén dân cư, việc làm và các hoạt động kinh tế vào khu vực lõi, thành phố sẽ phân bổ chức năng cho từng cực tăng trưởng, kết nối bằng mạng lưới giao thông hiện đại để hình thành một hệ sinh thái đô thị đa trung tâm.

Nếu được hiện thực hóa đồng bộ, đây sẽ là nền tảng để Hà Nội từng bước chuyển từ mô hình đô thị phát triển theo chiều rộng sang cấu trúc phát triển cân bằng, bền vững và có sức cạnh tranh cao hơn trong khu vực, đúng với tầm nhìn của một Thủ đô hướng tới 100 năm phát triển tiếp theo.