Hà Nội mở rộng đối tượng mua nhà ở xã hội: Gỡ khó cho người lao động, nhưng áp lực quản lý sẽ lớn hơn

UBND TP. Hà Nội vừa ban hành Quyết định số 51/2026/QĐ-UBND ngày 28/4/2026, quy định cụ thể về trường hợp người đã có nhà ở nhưng ở xa nơi làm việc vẫn được hưởng chính sách hỗ trợ về nhà ở xã hội (NƠXH). Quyết định do Phó Chủ tịch Thường trực UBND TP. Hà Nội Dương Đức Tuấn ký ban hành nhằm triển khai khoản 2 Điều 9 Nghị quyết số 201/2025/QH15 của Quốc hội về thí điểm cơ chế, chính sách đặc thù phát triển NƠXH.

Đây được xem là bước điều chỉnh đáng chú ý trong chính sách nhà ở của Hà Nội khi lần đầu tiên tiêu chí “đã có nhà ở” không còn là yếu tố loại trừ tuyệt đối, mà được xem xét trong mối liên hệ với nhu cầu sinh sống và làm việc thực tế của người dân.

Theo quy định mới, người có nhà ở hợp pháp tại Hà Nội vẫn có thể được mua hoặc thuê mua NƠXH nếu nơi ở hiện tại cách địa điểm làm việc từ 20km trở lên và đáp ứng đồng thời nhiều điều kiện khác. Cụ thể, người đăng ký chưa từng mua hoặc thuê mua NƠXH tại Hà Nội; khoảng cách từ dự án NƠXH đăng ký đến nơi làm việc phải ngắn hơn ít nhất 2/3 quãng đường từ nhà ở hiện tại đến nơi làm việc; đồng thời phải đáp ứng các điều kiện về đối tượng, thu nhập theo quy định pháp luật. Đối với người đã kết hôn, cả hai vợ chồng đều phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện này.

Quyết định cũng quy định rõ cách xác định khoảng cách được tính theo tuyến đường bộ ngắn nhất trên nền tảng Google Maps ở chế độ lái xe ô tô tại thời điểm tiếp nhận và xét duyệt hồ sơ. Các địa điểm dùng để tính khoảng cách gồm địa chỉ nhà ở ghi trên giấy chứng nhận quyền sở hữu, nơi làm việc theo giấy tờ chứng minh và địa chỉ dự án NƠXH được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt.

Hồ sơ đăng ký gồm đơn mua hoặc thuê mua NƠXH, giấy tờ chứng minh nơi làm việc, giấy tờ chứng minh điều kiện về nhà ở cùng các giấy tờ liên quan đến đối tượng và thu nhập theo quy định. Quyết định có hiệu lực từ ngày 28/4/2026 đến hết ngày 31/5/2030.

Chính sách mở rộng cơ hội tiếp cận nhà ở xã hội

Đánh giá về chính sách mới, GS.TSKH. Đặng Hùng Võ, Chủ tịch Hội Trắc địa - Bản đồ - Viễn thám Việt Nam, nguyên Thứ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường cho rằng, quy định này giúp mở rộng nhóm đối tượng được tiếp cận NƠXH so với trước đây.

Theo ông Võ, việc nhà ở quá xa nơi làm việc không chỉ gây khó khăn cho người lao động mà còn tạo thêm áp lực cho hạ tầng giao thông đô thị. Vì vậy, đây là chính sách nhằm tạo điều kiện cho người lao động ổn định cuộc sống và thuận tiện trong việc di chuyển.

"Nhà ở xa nơi làm không chỉ là khó khăn của người dân mà còn là áp lực nhất định cho giao thông của thành phố. Việc áp dụng quy định mới này sẽ góp phần hạn chế tình trạng trên", ông Võ nhận định.

Dưới góc nhìn pháp lý, luật sư Phạm Thanh Tuấn, Đoàn Luật sư TP. Hà Nội cho rằng, Quyết định 51/2026/QĐ-UBND cho thấy cách tiếp cận mới của Hà Nội trong chính sách nhà ở. Thay vì chỉ nhìn vào việc một người có sở hữu nhà ở hay chưa, chính sách bắt đầu đặt ra vấn đề rộng hơn: căn nhà đó có thực sự phù hợp với nhu cầu sinh sống và làm việc của người dân hay không.

“Về giấy tờ, nhiều người đã được xem là ‘có nhà’, nhưng trên thực tế họ vẫn phải di chuyển quãng đường dài mỗi ngày, tốn nhiều thời gian, chi phí đi lại và ảnh hưởng đến sức khỏe cũng như sinh hoạt gia đình. Quy định mới phần nào tiếp cận sát hơn với nhu cầu ở thực tế của người dân”, luật sư Tuấn phân tích.

Lo ngại nguồn cung hạn chế và nguy cơ trục lợi chính sách

Bên cạnh những mặt tích cực, các chuyên gia cũng bày tỏ lo ngại về tính khả thi của chính sách trong bối cảnh nguồn cung NƠXH còn hạn chế.

GS.TSKH Đặng Hùng Võ cho rằng, việc mở rộng thêm nhóm được hưởng chính sách có thể tạo áp lực lớn hơn cho hệ thống quản lý và phân bổ NƠXH. Theo ông, Hà Nội hiện vẫn chưa phát triển được nhiều dự án NƠXH, trong khi nhu cầu thực tế rất lớn. Nếu tiếp tục mở rộng diện thụ hưởng mà nguồn cung không được cải thiện tương ứng, khả năng cạnh tranh tiếp cận nhà ở sẽ càng gay gắt.

“Nơi làm việc dễ thay đổi, trong khi nguồn cung nhà ở xã hội không phải là vô tận. Vì vậy, tính thực tiễn của chính sách này chưa cao. Theo tôi, Hà Nội nên định hướng phát triển các dự án nhà ở thương mại với mức giá phù hợp để đáp ứng nhu cầu của người dân sẽ hợp lý hơn”, ông Võ đề xuất.

Một vấn đề khác được vị chuyên gia này nhấn mạnh là tình trạng trục lợi chính sách NƠXH đã và đang xảy ra trong thời gian qua. Theo ông, thực tế đã xuất hiện nhiều trường hợp “lách luật” để mua NƠXH, thậm chí xem đây như một kênh đầu tư kiếm lời, trong khi đó, công tác quản lý hiện nay vẫn còn nhiều kẽ hở.

"Câu hỏi được nhiều người đặt ra là hiện nay việc quản lý vẫn còn hạn chế, vậy khi số lượng người đủ điều kiện thuê, mua NƠXH được mở rộng hơn, việc kiểm soát sẽ khó khăn đến mức nào để bảo đảm công bằng và minh bạch?", GS. Đặng Hùng Võ đặt vấn đề.

Ông cảnh báo, nếu khâu kiểm soát không chặt chẽ, tình trạng rao bán “suất ngoại giao” hoặc mua bán chênh lệch NƠXH có thể tiếp tục diễn ra, làm nhiễu loạn thị trường và khiến cơ hội tiếp cận nhà ở của những người thực sự khó khăn ngày càng mong manh hơn.

Cùng quan điểm, luật sư Phạm Thanh Tuấn cho rằng quy định mới có thể phát sinh nguy cơ bị lợi dụng nếu quá trình kiểm tra, xác minh không đủ chặt chẽ.

Theo ông, khi quyền lợi được gắn với tiêu chí tương đối “cứng” như khoảng cách từ nơi ở đến nơi làm việc, không loại trừ khả năng sẽ xuất hiện các trường hợp điều chỉnh giấy tờ hoặc đăng ký nơi làm việc theo hướng có lợi nhằm đáp ứng điều kiện mua NƠXH.

Ngoài ra, bài toán công bằng trong tiếp cận chính sách cũng sẽ được đặt ra mạnh mẽ hơn trong thời gian tới. "Trong khi vẫn còn nhiều người hoàn toàn chưa có nhà ở, nay những người đã có nhà nhưng ở xa nơi làm việc cũng được mở rộng cơ hội tiếp cận chính sách. Trong bối cảnh nguồn cung nhà ở xã hội còn hạn chế, không tránh khỏi tâm lý băn khoăn rằng: giữa người chưa có nhà và người đã có nhà, đâu là đối tượng nên được ưu tiên thụ hưởng chính sách", luật sư Tuấn nhận định.

Có thể thấy, Quyết định 51/2026/QĐ-UBND là bước điều chỉnh đáng chú ý của Hà Nội nhằm đưa chính sách NƠXH đến gần hơn với nhu cầu thực tế của người lao động đô thị. Tuy nhiên, để chính sách phát huy hiệu quả, bài toán tăng nguồn cung, siết quản lý và đảm bảo công bằng trong tiếp cận NƠXH sẽ là những vấn đề then chốt mà thành phố cần giải quyết trong thời gian tới./.