Thích
Tọa lạc trên dòng sông Đà, hồ Hòa Bình (tỉnh Hòa Bình cũ, nay là tỉnh Phú Thọ) không chỉ là “trái tim” điều tiết nguồn nước cho Nhà máy Thủy điện Hòa Bình mà còn là một trong những công trình thủy lợi – thủy điện có quy mô lớn nhất Việt Nam.
Được hình thành khi xây dựng thủy điện Hòa Bình, hồ là hồ chứa nhân tạo kéo dài khoảng 230km từ Hòa Bình đến Sơn La, với dung tích lên tới 9,5 tỷ m³ nước – lớn nhất cả nước hiện nay. Lượng nước này lớn gấp khoảng 2,5 lần hồ Thác Bà và gấp 6 lần hồ Dầu Tiếng. Nếu mỗi người sử dụng trung bình 100 lít nước/ngày, thì nguồn nước của hồ đủ để toàn dân Việt Nam dùng trong khoảng 2 năm 7 tháng.
Không chỉ ấn tượng về dung tích, hồ Hòa Bình còn có diện tích mặt nước khoảng 80km2, rộng gấp 16 lần hồ Tây và gấp 667 lần hồ Gươm (Hà Nội). Trên lòng hồ có 47 đảo lớn nhỏ, gồm 11 đảo đá vôi và 36 đảo núi đất, tạo nên bức tranh sơn thủy hữu tình giữa núi rừng Tây Bắc.
Hồ Hòa Bình. Ảnh: Internet
Cảnh quan thơ mộng cùng hệ sinh thái lòng hồ đặc trưng đã đưa nơi đây trở thành điểm đến hấp dẫn du khách. Những chuyến du thuyền ngắm đảo, trải nghiệm văn hóa Mường, khám phá làng bản ven hồ đang ngày càng thu hút lượng khách lớn.
Bên cạnh du lịch, hồ Hòa Bình còn là vùng nuôi trồng thủy sản quan trọng. Năm 2022, toàn khu vực có khoảng 4.900 lồng nuôi cá, tạo việc làm và thu nhập ổn định cho gần 2.000 lao động địa phương, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế vùng lòng hồ.
Điểm nhấn lớn nhất của hồ là Nhà máy Thủy điện Hòa Bình – công trình được khởi công năm 1979 và khánh thành năm 1994. Với công suất 1.920MW gồm 8 tổ máy và 12 cửa xả đáy, đây từng là nhà máy thủy điện có công suất lớn nhất Đông Nam Á trong thế kỷ 20.
Ngày 19/12/2025, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) và Ban Quản lý dự án Điện 1 tổ chức lễ khánh thành Dự án Nhà máy Thủy điện Hòa Bình mở rộng. Sau khi bổ sung thêm 2 tổ máy, tổng số tổ máy của nhà máy nâng lên 10, tổng công suất đạt 2.400MW – tương đương Nhà máy Thủy điện Sơn La. Theo EVN, đây là hai nhà máy thủy điện có công suất lớn nhất Việt Nam và thuộc nhóm dẫn đầu khu vực Đông Nam Á.
Thủy điện Hòa Bình. Ảnh: Internet
Không chỉ giữ vai trò công trình năng lượng trọng điểm quốc gia, thủy điện Hòa Bình còn là điểm tham quan đặc sắc. Du khách có thể vào hầm máy, tham quan nhà truyền thống – nơi lưu giữ “bức thư thế kỷ” của những người đi trước gửi thế hệ sau – và chiêm ngưỡng quy mô hùng vĩ của đập tràn.
Những năm gần đây, hồ Hòa Bình trở thành động lực quan trọng của du lịch địa phương. Năm 2023, tỉnh Hòa Bình (nay thuộc tỉnh Phú Thọ) đón khoảng 3,8 triệu lượt khách, trong đó khu du lịch hồ Hòa Bình đóng vai trò chủ lực.
Từ tiềm năng tài nguyên và giá trị văn hóa đặc sắc, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Quy hoạch tổng thể phát triển Khu du lịch Quốc gia hồ Hòa Bình đến năm 2030. Theo định hướng, đến năm 2030, khu vực này sẽ trở thành trung tâm du lịch lớn nhất của tỉnh và là một trong 12 Khu du lịch Quốc gia trọng điểm của vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ, với sản phẩm chủ đạo là du lịch trải nghiệm văn hóa Mường gắn với hệ sinh thái lòng hồ.
Khu du lịch hồ Hòa Bình. Ảnh: Internet
Song song với quy hoạch du lịch, hạ tầng giao thông kết nối khu vực đang được tăng tốc đầu tư. Các dự án cao tốc như Hòa Bình – Mộc Châu (đoạn qua Hòa Bình và Sơn La), mở rộng cao tốc Hòa Lạc – Hòa Bình và các tuyến liên kết vùng sẽ rút ngắn thời gian di chuyển từ Hà Nội lên Tây Bắc, tạo động lực phát triển kinh tế – xã hội.
Ngoài nguồn vốn ngân sách cho hạ tầng, địa phương đã thu hút 16 dự án du lịch – dịch vụ đầu tư vào khu vực hồ Hòa Bình, với tổng vốn khoảng 3.300 tỷ đồng, trên diện tích gần 14,4km2. Những dự án này được kỳ vọng sẽ gia tăng sức hút cho điểm đến, từng bước đưa hồ Hòa Bình trở thành khu du lịch tầm cỡ quốc gia.
Từ một công trình thủy điện mang ý nghĩa lịch sử, hồ Hòa Bình hôm nay đang chuyển mình thành không gian phát triển đa giá trị – nơi hội tụ năng lượng, sinh kế và khát vọng du lịch của cả vùng Tây Bắc.
