KTS. Trần Ngọc Chính: Quy hoạch mới tạo nền tảng để TP.HCM tái cấu trúc động lực tăng trưởng, sớm định hình vị thế của một siêu đô thị toàn cầu

KTS. Trần Ngọc Chính: Quy hoạch mới tạo nền tảng để TP.HCM tái cấu trúc động lực tăng trưởng, sớm định hình vị thế của một siêu đô thị toàn cầu

Thứ Hai, 16/11/2026 - 06:08

Ngày 30/10/2026, HĐND TP.HCM đã chính thức thông qua Quy hoạch tổng thể Thành phố thời kỳ 2025 - 2050, tầm nhìn 100 năm, đánh dấu một cột mốc quan trọng trong định hướng phát triển của đô thị đầu tàu kinh tế cả nước. Hội nghị công bố quy hoạch được T.PHCM tổ chức lúc 7h30 sáng nay ngày 16/11 tại Trung tâm Hội nghị Thiskyhall, số 10 Mai Chí Thọ, phường An Khánh nhằm giới thiệu những nội dung chủ yếu của quy hoạch đến các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp, nhà đầu tư và người dân; đồng thời nâng cao nhận thức, trách nhiệm trong quá trình triển khai, giám sát thực hiện.

Trong bối cảnh không gian phát triển được mở rộng sau hợp nhất với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, quy hoạch lần này không chỉ đặt ra yêu cầu tổ chức lại cấu trúc đô thị trên quy mô lớn hơn, mà còn mở ra cơ hội tái định hình các động lực tăng trưởng, nâng cao vai trò, vị thế của TP.HCM trong mạng lưới kinh tế khu vực và quốc tế.

Với định hướng tổ chức không gian phát triển theo mô hình đa cực, đa trung tâm, quy hoạch xác lập cấu trúc gồm 5 cực động lực, 5 trung tâm vệ tinh, 5 hệ liên kết chiến lược và 10 vùng quản trị phát triển. Cấu trúc này hướng tới phát huy những tiềm năng, lợi thế riêng của từng khu vực, đồng thời tăng cường liên kết, tạo sức mạnh cộng hưởng giữa các không gian kinh tế, đô thị và hạ tầng. Trên nền tảng đó, TP.HCM được kỳ vọng sẽ khai mở những dư địa phát triển mới, nâng cao năng lực cạnh tranh, từng bước hiện thực hóa mục tiêu trở thành đô thị toàn cầu, thông minh, hiện đại, sánh ngang các đô thị hàng đầu thế giới.

Trao đổi với Tạp chí Bất động sản Việt Nam (Reatimes), KTS. Trần Ngọc Chính, Chủ tịch Hội Quy hoạch Phát triển đô thị Việt Nam, nguyên Thứ trưởng Bộ Xây dựng đã chia sẻ những góc nhìn về ý nghĩa chiến lược của quy hoạch lần này, những cơ hội phát triển đặt ra đối với TP.HCM cũng như các vấn đề cần quan tâm để hiện thực hóa tầm nhìn 100 năm.

 - Thưa ông, đâu là bước chuyển căn bản trong tư duy quy hoạch tổng thể TP.HCM thời kỳ 2025 - 2050, tầm nhìn 100 năm so với các giai đoạn trước? Quy hoạch mới có ý nghĩa chiến lược như thế nào đối với tương lai phát triển của TP.HCM?

KTS. Trần Ngọc Chính: Theo tôi, điểm khác biệt căn bản nhất của Quy hoạch tổng thể TP.HCM lần này trước hết nằm ở quy mô không gian và tầm nhìn phát triển.

Sau khi hợp nhất với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, TP.HCM có diện tích khoảng 6.772km², tức không gian quy hoạch đã mở rộng hơn ba lần so với diện tích hơn 2.000km2 trước đây. Đây là một sự thay đổi rất lớn, mở ra những điều kiện và tiềm lực phát triển hoàn toàn mới.

Nếu như trước đây, TP.HCM chủ yếu được nhìn nhận là một đô thị trung tâm với các chức năng nổi trội về thương mại, dịch vụ, tài chính và công nghiệp, thì nay Thành phố đã có một không gian phát triển đa dạng và toàn diện hơn rất nhiều.

Đó là sự kết hợp giữa khu vực đô thị trung tâm hiện hữu, những vùng công nghiệp phát triển mạnh của Bình Dương (cũ) và không gian kinh tế biển rộng lớn của Bà Rịa - Vũng Tàu (cũ). Thành phố có cả biển, đảo, hệ thống cảng nước sâu, những dòng sông lớn cùng các khu vực đô thị, công nghiệp với điều kiện tự nhiên và trình độ phát triển khác nhau.

Chính sự thay đổi về không gian ấy đòi hỏi tư duy quy hoạch phải thay đổi. Chúng ta không thể chỉ đơn thuần cộng gộp các quy hoạch trước đây, mà phải tổ chức lại toàn bộ không gian phát triển để tạo nên một chỉnh thể đô thị thống nhất, có sự phân công chức năng và liên kết chặt chẽ giữa các khu vực.

Thực tế, trước khi hợp nhất, TP.HCM đã có định hướng phát triển theo nhiều cực, với những khu vực như Thủ Đức, Củ Chi, Bình Chánh hay Cần Giờ. Tuy nhiên, trong không gian mới, cấu trúc đa cực, đa trung tâm được đặt ra ở quy mô lớn hơn, với sự tham gia của những trung tâm công nghiệp, đô thị, dịch vụ và kinh tế biển đã có nền tảng phát triển. Điều này mở ra khả năng tổ chức lại các hoạt động kinh tế, phân bố hợp lý hơn các chức năng đô thị, đồng thời tạo ra sức mạnh cộng hưởng giữa những cực tăng trưởng. Đây cũng là cơ sở để TP.HCM chuyển từ mô hình phát triển chủ yếu dựa vào một khu vực trung tâm sang cấu trúc đô thị đa cực, đa trung tâm, với những không gian kinh tế có khả năng bổ trợ và thúc đẩy lẫn nhau.

Đặc biệt, với lợi thế về không gian biển, hệ thống cảng nước sâu và các hoạt động kinh tế gắn với biển, TP.HCM đang có cơ hội phát triển thành một siêu đô thị biển có quy mô lớn, từng bước nâng cao vai trò trong mạng lưới các trung tâm kinh tế của khu vực Đông Nam Á và thế giới.

Một ý nghĩa chiến lược khác là quy hoạch TP.HCM phải được đặt trong mối quan hệ với cả vùng kinh tế phía Nam và những khu vực lân cận. Thành phố không thể phát triển một cách biệt lập mà phải gắn kết với vùng Đông Nam Bộ, Đồng bằng sông Cửu Long, Nam Trung Bộ, Tây Nguyên và mở rộng quan hệ kinh tế với các nước trong khu vực để phát huy vai trò của một trung tâm kinh tế lớn, đóng góp mạnh mẽ hơn vào sự phát triển của các vùng kinh tế và cả nước.

Có thể nói, TP.HCM từ lâu đã giữ vai trò đầu tàu kinh tế của cả nước nhưng với quy mô và không gian phát triển mới, vai trò ấy có điều kiện để trở nên lớn hơn, mạnh hơn. Quy hoạch lần này đặt nền tảng để Thành phố tái cấu trúc các động lực tăng trưởng, phát huy sức mạnh tổng hợp và từng bước khẳng định vị thế của một siêu đô thị có tầm vóc quốc tế.

- Quy hoạch xác định mô hình phát triển đa cực, đa trung tâm, với 5 cực động lực mang những chức năng kinh tế khác nhau. Vậy sự phân công chức năng giữa các cực này sẽ tạo ra những thay đổi gì trong cấu trúc phát triển và khả năng khai thác tiềm lực của TP.HCM?

KTS. Trần Ngọc Chính: Tôi cho rằng, việc xác định các cực tăng trưởng có chức năng khác nhau là rất cần thiết. Nhưng điều quan trọng hơn là phải làm thế nào để các cực ấy thực sự phát huy được thế mạnh riêng, đồng thời liên kết và hỗ trợ lẫn nhau.

Theo định hướng quy hoạch, TP.HCM được tổ chức với 5 cực động lực, mỗi cực đảm nhận những chức năng chủ đạo trên cơ sở khai thác tiềm năng, lợi thế của từng khu vực.

Trong đó, cực lõi trung tâm Sài Gòn - Chợ Lớn - Thủ Thiêm được định hướng phát triển thành trung tâm dịch vụ tài chính quốc tế, thương mại, văn hóa và kinh tế sáng tạo. 

Cực đổi mới sáng tạo phía Đông kết nối các khu vực Thủ Đức, Dĩ An, Thuận An, Tân Uyên với sân bay Long Thành, tập trung phát triển công nghệ cao, trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, nghiên cứu khoa học và giáo dục đại học.

Ở phía Bắc, cực công nghiệp, công nghệ cao và logistics được tổ chức trên nền tảng các trung tâm công nghiệp hiện hữu tại Thủ Dầu Một, Bến Cát, Bàu Bàng và vùng phụ cận, hướng tới phát triển sản xuất tiên tiến và các dịch vụ hỗ trợ công nghiệp.

Trong khi đó, cực phía Nam gắn với Châu Đức, Long Sơn, Phú Mỹ và Cần Giờ, phát huy lợi thế cảng biển nước sâu, thương mại tự do, logistics quốc tế và công nghiệp năng lượng.

Cực phía Tây được định hướng phát triển đô thị, giáo dục, y tế chuyên sâu và các dịch vụ thiết yếu, góp phần tổ chức lại không gian dân cư, việc làm và nâng cao chất lượng sống.

Có thể thấy, mỗi cực động lực đều có những chức năng và lợi thế riêng, nhưng không tồn tại tách biệt mà được đặt trong một cấu trúc phát triển thống nhất. Điều quan trọng không chỉ là khai thác thế mạnh của từng khu vực, mà còn phải tạo được sự liên kết và bổ trợ giữa các cực, qua đó hình thành những chuỗi giá trị kinh tế, phát huy sức mạnh tổng hợp và tạo ra động lực tăng trưởng mới cho toàn Thành phố.

Chẳng hạn, khu vực trung tâm TP.HCM, đặc biệt là Thủ Thiêm, cần tiếp tục được đầu tư để hình thành một trung tâm đô thị hiện đại, phát triển mạnh về tài chính, thương mại và các dịch vụ có tính chất quốc tế. Đây sẽ là một trong những khu vực tạo dựng hình ảnh của TP.HCM hiện đại, góp phần thu hút các nhà đầu tư và nguồn lực quốc tế.

Trong khi đó, các khu vực thuộc Bình Dương (cũ) vốn đã có nền tảng công nghiệp khá phát triển, có các khu công nghiệp, cơ sở sản xuất và hệ thống đô thị phục vụ công nghiệp. Vấn đề đặt ra là phải tiếp tục nâng cao trình độ sản xuất, phát triển công nghiệp công nghệ cao và những ngành có giá trị gia tăng lớn hơn.

Còn khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu trước đây lại có các thế mạnh riêng về cảng biển, dầu khí, năng lượng, du lịch và dịch vụ. Những đô thị như Phú Mỹ, Vũng Tàu hay Bà Rịa cần phát huy tốt các chức năng kinh tế đã hình thành, đồng thời có những định hướng phát triển mới phù hợp với cấu trúc chung của Thành phố.

Như vậy, việc phân công chức năng giữa các cực sẽ tạo điều kiện hình thành những mối liên kết kinh tế chặt chẽ hơn, thúc đẩy sự chuyên môn hóa và nâng cao giá trị gia tăng của các hoạt động sản xuất, kinh doanh. Không gian kinh tế của khu vực này sẽ hỗ trợ cho khu vực khác, tạo ra những cơ hội phát triển mà trước đây, khi các địa phương còn tổ chức phát triển riêng biệt, có thể chưa khai thác được đầy đủ.

Tôi vẫn hình dung rằng, khi các không gian kinh tế lớn kết hợp với nhau một cách hiệu quả, sức mạnh tạo ra không chỉ đơn thuần là phép cộng của những nguồn lực sẵn có, mà có thể lớn hơn rất nhiều nhờ sự liên kết và bổ trợ lẫn nhau.

Từ góc độ quy hoạch đô thị, điều đó cũng đặt ra yêu cầu phải xem xét lại cách tổ chức không gian phát triển. Các đô thị thuộc TP.HCM, Bình Dương (cũ) và Bà Rịa - Vũng Tàu (cũ) đều đã có những quy hoạch và định hướng riêng. Nhưng trong cấu trúc mới của Thành phố, cần tính toán lại sự phân bố chức năng, quy mô phát triển và mối quan hệ giữa các khu vực để tránh đầu tư dàn trải, trùng lặp, đồng thời khai thác hiệu quả hơn nguồn lực đất đai, hạ tầng và kinh tế.

Nếu thực hiện tốt, mô hình đa cực, đa trung tâm sẽ từng bước chuyển cấu trúc phát triển của TP.HCM từ sự tập trung chủ yếu vào khu vực lõi sang mạng lưới các cực tăng trưởng có sự chuyên môn hóa và liên kết chặt chẽ. Qua đó, không chỉ phát huy tiềm lực của từng khu vực mà còn nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực, tạo thêm dư địa tăng trưởng và sức cạnh tranh cho toàn Thành phố.

- Như ông đã đề cập, không gian phát triển mới đang mở ra cơ hội để TP.HCM vươn lên trở thành một siêu đô thị biển. Theo ông, đâu là những lợi thế đặc thù có thể tạo dựng động lực tăng trưởng và bản sắc của một siêu đô thị biển trong tương lai?

KTS. Trần Ngọc Chính: Rõ ràng, sau khi hợp nhất với Bà Rịa - Vũng Tàu, TP.HCM có không gian biển rộng lớn hơn, với hệ thống cảng biển nước sâu, các tuyến hàng hải quốc tế và những vùng đô thị, công nghiệp, dịch vụ gắn với biển.

Đặc biệt, Thành phố có cụm cảng nước sâu Cái Mép - Thị Vải, một trong những cửa ngõ giao thương quốc tế quan trọng hàng đầu của Việt Nam. Với lợi thế về độ sâu luồng hàng hải, cụm cảng có khả năng tiếp nhận những tàu container trọng tải trên 200.000 DWT, thực tế đã đón tàu lên tới 234.000 DWT. Đáng chú ý, Cái Mép - Thị Vải đã thiết lập được các tuyến vận tải biển trực tiếp đến châu Âu và hai bờ nước Mỹ, tạo điều kiện thuận lợi để hàng hóa xuất nhập khẩu của Việt Nam kết nối với những thị trường lớn trên thế giới.

Nằm ở cửa sông Thị Vải và sông Cái Mép, cảng quốc tế Cái Mép - Thị Vải có tổng chiều dài hơn 14km, là cảng cửa ngõ kết nối giao thương hàng hóa đường thủy của các tỉnh Nam Bộ và là cảng trung chuyển quốc tế công suất lớn. (Ảnh: Huỳnh Sơn/ Báo Ảnh Việt Nam)

Trong không gian phát triển mới, lợi thế này càng có ý nghĩa khi cụm cảng Cái Mép - Thị Vải được đặt trong mối liên kết với hệ thống cảng Cát Lái, Hiệp Phước, các cảng sông tại khu vực Bình Dương (cũ) và định hướng phát triển Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ. Sự kết nối ấy mở ra khả năng hình thành một hệ thống cảng biển - logistics có quy mô lớn, với các chức năng bổ trợ lẫn nhau, gắn hoạt động vận tải biển với sản xuất công nghiệp, thương mại và dịch vụ. Nếu được đầu tư đồng bộ về hạ tầng kết nối và dịch vụ hậu cần, đây sẽ là nền tảng quan trọng để TP.HCM nâng cao năng lực xuất nhập khẩu, phát triển các dịch vụ hàng hải có giá trị gia tăng cao và từng bước khẳng định vị thế của một trung tâm logistics quốc tế.

Bên cạnh đó, tiềm năng kinh tế biển của TP.HCM còn rộng lớn hơn nhiều. Thành phố có những khu vực đã hình thành nền tảng phát triển về dầu khí, công nghiệp năng lượng, dịch vụ hàng hải, đồng thời có các không gian ven biển, hải đảo thuận lợi cho du lịch, nghỉ dưỡng và nuôi trồng thủy sản. Vấn đề là phải xác định rõ thế mạnh của từng khu vực để có định hướng khai thác phù hợp, tạo nên một cơ cấu kinh tế biển đa dạng, trong đó các ngành không phát triển riêng lẻ mà có sự liên kết, hỗ trợ lẫn nhau.

Một vấn đề rất quan trọng khác mà tôi muốn nhấn mạnh là vai trò của hệ thống sông ngòi trong việc tổ chức không gian phát triển của siêu đô thị biển.

TP.HCM có các tuyến sông và luồng hàng hải quan trọng như Soài Rạp, Lòng Tàu, Thị Vải, đặc biệt là hai dòng sông lớn có ý nghĩa rất quan trọng đối với cấu trúc đô thị là sông Sài Gòn và sông Đồng Nai. Theo tôi, cần lấy trục sông Sài Gòn - sông Đồng Nai làm một trong những trục tổ chức không gian phát triển chủ đạo.

KTS. Trần Ngọc Chính: Quy hoạch mới tạo nền tảng để TP.HCM tái cấu trúc động lực tăng trưởng, sớm định hình vị thế của một siêu đô thị toàn cầu - Ảnh 4.

Sông Sài Gòn không chỉ quan trọng cho phát triển kinh tế, giao thương mà nó còn góp phần điều hòa khí hậu. Đoạn sông chảy qua TPHCM dài khoảng 80km được ví như "dải lụa mềm" uốn lượn trong lòng thành phố. (Ảnh: Nguyễn Văn Trung)

Hai dòng sông này không chỉ có vai trò về giao thông, kinh tế mà còn gắn liền với lịch sử hình thành, bản sắc văn hóa và cảnh quan của Thành phố. Vì vậy, phải tính toán việc khai thác không gian ven sông như thế nào để vừa tạo điều kiện phát triển kinh tế, vừa hình thành những không gian cảnh quan, công cộng có giá trị.

Chúng ta có thể phát triển các hoạt động thương mại, dịch vụ, du lịch, đồng thời tạo dựng những tuyến không gian xanh và những khu vực sinh hoạt cộng đồng gắn với sông nước.

Cùng với đó, Thành phố còn có những không gian sinh thái đặc biệt, nổi bật là Khu dự trữ sinh quyển rừng ngập mặn Cần Giờ. Đây là một tài sản thiên nhiên có giá trị lớn, cần được bảo vệ trong quá trình phát triển kinh tế biển và mở rộng không gian đô thị. Việc khai thác tiềm năng du lịch, dịch vụ hay phát triển hạ tầng ven biển phải được cân nhắc trong mối quan hệ với bảo tồn hệ sinh thái, bảo vệ môi trường và duy trì những giá trị cảnh quan tự nhiên.

Nếu phát huy tốt những lợi thế trên, tôi tin, TP.HCM không chỉ có thêm động lực tăng trưởng kinh tế mà còn có thể tạo dựng một diện mạo đô thị đặc sắc, nâng cao sức hấp dẫn và vị thế trong khu vực cũng như trên thế giới.

- Bên cạnh 5 cực động lực, quy hoạch xác định 5 trung tâm vệ tinh. Theo ông, đâu là những yếu tố quyết định để các trung tâm này thực sự thu hút dân cư, việc làm và dịch vụ, hình thành những không gian đô thị phát triển đồng bộ thay vì chỉ mở rộng diện tích đô thị?

KTS. Trần Ngọc Chính: Trước hết phải xác định rõ chức năng, điều kiện phát triển và nhu cầu của từng khu vực. Quy hoạch xác định 5 trung tâm vệ tinh, gồm Côn Đảo, Long Hải - Hồ Tràm, Hóc Môn - Củ Chi, Bàu Bàng và Tân Uyên - Bắc Tân Uyên. Những khu vực này có vị trí, điều kiện tự nhiên và tiềm lực kinh tế khác nhau, vì vậy không thể phát triển theo một mô hình giống nhau được.

Mỗi trung tâm phải có những động lực phát triển phù hợp với thế mạnh của mình. Đó có thể là công nghiệp, dịch vụ, du lịch hoặc những lĩnh vực kinh tế đặc thù. Quan trọng là phải tạo ra việc làm, hoạt động sản xuất, kinh doanh và những điều kiện cần thiết để người dân có thể sinh sống lâu dài. Nếu chỉ xây dựng thêm nhà ở, mở rộng diện tích đô thị mà không tạo được việc làm và các dịch vụ đi kèm thì khó có thể hình thành những đô thị phát triển bền vững.

Một vấn đề tôi đặc biệt quan tâm là việc tổ chức không gian đô thị theo mô hình TOD, tức phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng, tại những khu vực có điều kiện phù hợp.

Theo đó, xung quanh các nhà ga và trục giao thông công cộng chính, cần bố trí hợp lý các khu dân cư, trung tâm thương mại, dịch vụ, trường học, nhà trẻ, công viên và những công trình hạ tầng xã hội.

Một khu đô thị tốt phải tạo điều kiện để người dân có thể tiếp cận những nhu cầu thiết yếu trong khoảng 10 - 15 phút đi bộ. Người dân không nhất thiết phải sử dụng phương tiện cá nhân để đi học, mua sắm hay tiếp cận những dịch vụ cơ bản hằng ngày.

Cách tổ chức này vừa nâng cao hiệu quả sử dụng đất, vừa tạo ra những cộng đồng dân cư có sự gắn kết, giảm nhu cầu đi lại không cần thiết và góp phần nâng cao chất lượng sống.

Tuy nhiên, không phải tất cả các trung tâm vệ tinh đều có thể áp dụng một cách tổ chức giống nhau. Với những khu vực có đặc điểm địa lý riêng như Côn Đảo, việc phát triển đô thị còn phải phù hợp với điều kiện kết nối, quy mô dân cư và sức chịu tải của môi trường tự nhiên.

Bên cạnh việc làm và hạ tầng, một vấn đề không thể thiếu là nhà ở cho người dân, đặc biệt là người thu nhập thấp. Chúng ta không thể chỉ tập trung xây dựng các khu nhà ở thương mại, những công trình cao tầng hiện đại, bởi không phải ai cũng có đủ khả năng mua những sản phẩm ấy.

TP.HCM có lực lượng rất lớn công nhân, người lao động, học sinh, sinh viên và những người có nhu cầu thuê nhà, sinh sống với chi phí phù hợp. Vì vậy, quy hoạch phải dành quỹ đất phát triển nhà ở xã hội, nhà ở cho thuê và các loại hình nhà ở đáp ứng nhu cầu thực tế. Đồng thời, phát triển nhà ở phải đi cùng phát triển trường học, cơ sở y tế, không gian cây xanh, công trình công cộng và những dịch vụ thiết yếu.

Tôi cho rằng, suy cho cùng, con người phải là trung tâm của mọi định hướng phát triển đô thị. Một đô thị chỉ thực sự có sức sống khi người dân có việc làm ổn định, có nhà ở phù hợp và được đáp ứng đầy đủ những nhu cầu thiết yếu trong đời sống. Vì vậy, phát triển các trung tâm vệ tinh phải bảo đảm sự gắn kết giữa các động lực kinh tế, tổ chức không gian đô thị và hệ thống hạ tầng xã hội, thay vì chỉ chú trọng mở rộng quy mô xây dựng. Khi những điều kiện ấy được đáp ứng đồng bộ, các trung tâm vệ tinh mới có thể tạo dựng sức hút bền vững, trở thành những không gian sống và làm việc hấp dẫn, đồng thời góp phần phân bố lại dân cư, giảm áp lực lên khu vực đô thị trung tâm.

- Quy hoạch tổng thể TP.HCM đặt ra yêu cầu tăng cường liên kết giữa các cực động lực, trung tâm vệ tinh và những không gian kinh tế chiến lược. Việc chú trọng phát triển kết nối giao thông có ý nghĩa như thế nào để khai thác hiệu quả các lợi thế, đồng thời bảo đảm sự vận hành đồng bộ của một siêu đô thị đa cực, đa trung tâm?

KTS. Trần Ngọc Chính: Với quy mô hiện nay, TP.HCM không thể tiếp tục tư duy giao thông chỉ trong phạm vi khu vực đô thị trung tâm như trước đây. Giao thông bây giờ phải được tổ chức trên một không gian rộng lớn hơn, đảm bảo kết nối toàn bộ các khu vực thành một mạng lưới thống nhất.

Bên cạnh việc tiếp tục hoàn thiện mạng lưới đường bộ, đường cao tốc và giao thông đường thủy, tôi cho rằng cần đặc biệt ưu tiên phát triển đường sắt đô thị.

Đường sắt đô thị về lâu dài phải được nghiên cứu mở rộng và kết nối thuận tiện với những khu vực thuộc Bình Dương (cũ), Bà Rịa - Vũng Tàu (cũ), cũng như các đô thị, khu công nghiệp và trung tâm dịch vụ lớn.

Đặc biệt, hệ thống đường sắt đô thị phải được kết nối thuận tiện với xe buýt, các phương tiện trung chuyển và những loại hình giao thông công cộng khác, để người dân có thể tiếp cận và sử dụng trong toàn bộ hành trình. Có như vậy, giao thông công cộng mới thực sự trở thành lựa chọn thuận tiện, góp phần giảm sự phụ thuộc vào phương tiện cá nhân và sức ép ùn tắc đô thị.

KTS. Trần Ngọc Chính: Quy hoạch mới tạo nền tảng để TP.HCM tái cấu trúc động lực tăng trưởng, sớm định hình vị thế của một siêu đô thị toàn cầu - Ảnh 8.

Dự án Metro số 1 Bến Thành - Suối Tiên có tổng mức đầu tư hơn 43.700 tỷ đồng. Đây là tuyến đường sắt đô thị có đoạn chạy ngầm được xây dựng đầu tiên tại Việt Nam. (Ảnh: Minh Hòa)

Khi những không gian phát triển được kết nối bằng hệ thống vận tải khối lượng lớn, khoảng cách giữa các khu vực sẽ được rút ngắn về thời gian di chuyển, tạo điều kiện thuận lợi cho việc phân bố dân cư, lao động và các hoạt động kinh tế. Những đô thị ở xa khu vực trung tâm cũng sẽ có thêm cơ hội thu hút đầu tư, phát triển dịch vụ và khai thác hiệu quả tiềm lực sẵn có.

Một yêu cầu quan trọng khác là phải kết nối hệ thống giao thông đô thị với các đầu mối giao thông quốc gia và quốc tế, đặc biệt là sân bay và cảng biển. Chẳng hạn, Cảng hàng không quốc tế Long Thành tuy nằm trên địa bàn tỉnh Đồng Nai nhưng có vai trò rất lớn đối với TP.HCM và toàn vùng kinh tế phía Nam.

Do đó, cần đặc biệt quan tâm đến khả năng kết nối bằng đường sắt giữa khu vực trung tâm Thành phố với sân bay Long Thành, đồng thời tổ chức kết nối thuận tiện với sân bay Tân Sơn Nhất.

Tương tự, đối với hệ thống cảng biển, cần phát triển các hành lang vận tải kết nối cụm cảng Cái Mép - Thị Vải với những khu công nghiệp, trung tâm logistics và các vùng sản xuất, kinh doanh.

Tuy nhiên, để những kết nối chiến lược ấy phát huy hiệu quả, không thể phát triển từng loại hình giao thông một cách riêng lẻ. Thành phố phải hình thành được một mạng lưới vận tải đa phương thức, trong đó đường sắt, đường bộ, đường thủy và đường hàng không có sự liên thông, bổ trợ lẫn nhau.

Tôi cho rằng, trong quy hoạch lần này, giao thông không chỉ đơn thuần đáp ứng nhu cầu đi lại và vận chuyển hàng hóa, mà còn phải trở thành bộ khung định hình cấu trúc không gian đô thị, tạo sự kết nối và thúc đẩy phát triển giữa các cực tăng trưởng.

Trong quy hoạch lần này, giao thông không chỉ đơn thuần đáp ứng nhu cầu đi lại và vận chuyển hàng hóa, mà còn phải trở thành bộ khung định hình cấu trúc không gian đô thị, tạo sự kết nối và thúc đẩy phát triển giữa các cực tăng trưởng.
KTS. Trần Ngọc Chính

- Bên cạnh yêu cầu phát triển hạ tầng giao thông đồng bộ, việc tổ chức không gian đô thị cũng cần tính đến những thách thức về môi trường và điều kiện tự nhiên. Trong bối cảnh TP.HCM chịu tác động của ngập úng, sụt lún và biến đổi khí hậu, theo ông, cần thiết kế giải pháp như thế nào để nâng cao khả năng thích ứng, bảo đảm sự phát triển bền vững trong dài hạn?

KTS. Trần Ngọc Chính: Trong nhiều năm qua, tình trạng ngập úng đã ảnh hưởng không nhỏ đến đời sống người dân và các hoạt động kinh tế của TP.HCM. Đặc biệt, khi mưa lớn kết hợp với triều cường, nhiều khu vực bị ngập sâu, gây khó khăn cho việc đi lại, sinh hoạt và sản xuất, kinh doanh.

Với quy mô đô thị rộng lớn như hiện nay, vấn đề này đòi hỏi cách tiếp cận tổng thể và có tính dài hạn.

Trước hết, việc tổ chức không gian phát triển phải được tính toán trên cơ sở đặc điểm địa hình, địa chất, thủy văn và những tác động của biến đổi khí hậu. Đặc biệt, tại các vùng đất thấp, khu vực ven sông, ven biển, cần đánh giá kỹ nguy cơ ngập lụt, sụt lún và nước biển dâng trước khi bố trí các khu dân cư, đô thị và công trình hạ tầng quy mô lớn.

Một nguyên tắc quan trọng khác là phải bảo vệ hệ thống sông, kênh rạch, các vùng trữ nước tự nhiên và những không gian sinh thái có vai trò điều tiết nước. Bởi nếu quá trình đô thị hóa làm thu hẹp dòng chảy, san lấp các khu vực trữ nước hoặc gia tăng diện tích bê tông hóa thì nguy cơ ngập úng sẽ càng nghiêm trọng. Vì vậy, cần kết hợp đồng bộ giữa các công trình thoát nước, kiểm soát triều với những giải pháp dựa vào tự nhiên, tăng cường khả năng thấm, trữ và điều tiết nước.

Bên cạnh đó, tình trạng sụt lún cũng cần được quan tâm đúng mức, nhất là việc kiểm soát khai thác nước dưới đất, theo dõi biến động địa chất và lựa chọn các giải pháp xây dựng phù hợp với đặc điểm từng khu vực.

Tôi cho rằng, một quy hoạch có tầm nhìn 100 năm phải tính đến những vấn đề ấy ngay từ hôm nay. Phát triển bền vững là phải bảo đảm sự hài hòa với điều kiện tự nhiên, tạo dựng môi trường sống an toàn, chất lượng cho các thế hệ hiện tại và tương lai.

- Tầm nhìn quy hoạch kéo dài 100 năm, trong khi nhu cầu phát triển đô thị, công nghệ và điều kiện kinh tế - xã hội có thể thay đổi rất lớn. Theo ông, làm thế nào để quy hoạch vừa giữ được những định hướng chiến lược lâu dài, vừa có khả năng điều chỉnh linh hoạt trước những biến động của tương lai?

KTS. Trần Ngọc Chính: Tôi nghĩ rằng, trước hết chúng ta phải hiểu đúng ý nghĩa của một quy hoạch có tầm nhìn 100 năm. Không ai có thể biết chính xác 50 năm hay 100 năm nữa, Thành phố sẽ phát triển như thế nào. Bởi vì khoa học, công nghệ đang thay đổi từng ngày, từng giờ. Ngay cả những biến động trong 5 năm, 10 năm, 20 năm tới cũng rất khó để dự báo đầy đủ.

Vì vậy, tầm nhìn 100 năm không có nghĩa là chúng ta phải vẽ ra thật chi tiết hình hài đô thị trong suốt một thế kỷ, xác định sẵn tất cả những công trình hay hoạt động sẽ xuất hiện trong tương lai.

Điều quan trọng nhất là phải có một tầm nhìn chiến lược, xác định được những định hướng lớn và đặc biệt là biết dành đất, dành không gian cho sự phát triển lâu dài.

Hôm nay chúng ta làm quy hoạch, các thế hệ mai sau tiếp tục xây dựng và phát triển Thành phố. Nếu ngay từ bây giờ không dự liệu được những không gian cần thiết, không bảo vệ được quỹ đất dành cho hạ tầng và những nhu cầu phát triển trong tương lai thì các thế hệ sau sẽ rất khó có điều kiện để thực hiện.

Theo tôi, đó chính là ý nghĩa cả về khoa học và xã hội của một quy hoạch có tầm nhìn 100 năm.

Tuy nhiên, tôi muốn nhấn mạnh rằng, công tác quy hoạch đã quan trọng, nhưng công tác quản trị đô thị để thực hiện tốt quy hoạch còn quan trọng hơn.

Một bản quy hoạch có thể được xây dựng rất đẹp, với những ý tưởng lớn và những định hướng rất tốt, nhưng nếu không có năng lực quản trị, tổ chức thực hiện thì những ý tưởng ấy cũng khó trở thành hiện thực.

Quản trị đô thị không chỉ là quản lý các hoạt động xây dựng hay kiểm soát việc sử dụng đất, mà còn phải bảo đảm các định hướng quy hoạch được thực hiện một cách nhất quán, có kế hoạch và có sự điều phối giữa các lĩnh vực.

Đặc biệt, với một quy hoạch kéo dài nhiều thập kỷ, cần phân chia thành các giai đoạn 5 năm, 10 năm, 15 năm và xa hơn. Mỗi giai đoạn phải xác định rõ những nhiệm vụ và mục tiêu cần đạt được.

Đồng thời, việc thực hiện quy hoạch phải có khả năng cập nhật, thích ứng với những thay đổi về khoa học, công nghệ và điều kiện phát triển thực tế.

Theo tôi, những định hướng chiến lược, các không gian cần bảo vệ và những nguyên tắc phát triển lâu dài phải được giữ vững. Nhưng các phương thức thực hiện, giải pháp kỹ thuật và công nghệ có thể được điều chỉnh trên cơ sở khoa học để phù hợp với từng thời kỳ.

Một vấn đề rất quan trọng nữa là phải đổi mới phương thức quản trị đô thị.

Chúng ta đang bước vào thời đại của khoa học, công nghệ, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo. Một siêu đô thị có quy mô lớn như TP.HCM không thể được quản lý chỉ bằng những phương thức truyền thống.

Cần tăng cường ứng dụng hệ thống thông tin địa lý (GIS), dữ liệu số, trí tuệ nhân tạo và các công nghệ hiện đại trong quản lý đất đai, giao thông, hạ tầng, môi trường và giám sát quá trình thực hiện quy hoạch. Đây cũng là những yêu cầu phù hợp với tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Do đó, một quy hoạch có tầm nhìn xa phải vừa tạo ra được sự ổn định về định hướng phát triển, vừa có khả năng thích ứng với những thay đổi của tương lai. Có như vậy, quy hoạch mới thực sự trở thành công cụ dẫn dắt sự phát triển của Thành phố qua nhiều thế hệ, chứ không chỉ là một bản vẽ đẹp được phê duyệt.

- Mục tiêu đưa TP.HCM trở thành đô thị toàn cầu đòi hỏi quá trình phát triển bền bỉ qua nhiều giai đoạn. Thưa ông, trong giai đoạn từ nay đến năm 2030, đâu là những nhiệm vụ cần được ưu tiên để tạo nền móng vững chắc cho việc hiện thực hóa tầm nhìn 100 năm?

KTS. Trần Ngọc Chính: Điều tôi kỳ vọng nhất là sau khi quy hoạch được phê duyệt, TP.HCM sẽ nhanh chóng chuyển sang giai đoạn tổ chức thực hiện một cách thực chất và hiệu quả.

Tôi cho rằng, trong giai đoạn từ nay đến năm 2030, Thành phố phải xác định được những nhiệm vụ mang tính nền tảng và tập trung nguồn lực để thực hiện, thay vì đầu tư dàn trải.

Trước hết, theo tôi, phải ưu tiên phát triển hạ tầng giao thông, bởi đây đang là một trong những điểm nghẽn lớn nhất đối với sự phát triển của TP.HCM.

Một đô thị có quy mô dân số rất lớn mà giao thông thường xuyên ùn tắc thì rất khó nâng cao hiệu quả hoạt động kinh tế và chất lượng sống. Có những quãng đường chỉ vài kilômét nhưng người dân phải mất rất nhiều thời gian di chuyển. Điều đó không chỉ gây lãng phí về thời gian, chi phí mà còn ảnh hưởng đến năng suất lao động, sức khỏe cộng đồng và khả năng vận hành của cả đô thị.

Vì vậy, cần tập trung nguồn lực cho những dự án giao thông trọng điểm, đặc biệt là các tuyến đường sắt đô thị, hệ thống giao thông công cộng và những công trình kết nối có khả năng tạo ra tác động lan tỏa lớn. Hạ tầng giao thông phải đi trước một bước, tạo điều kiện để các hoạt động kinh tế và không gian đô thị phát triển.

Thứ hai, TP.HCM cần ưu tiên những công trình hạ tầng có khả năng tạo động lực tăng trưởng kinh tế, nhất là các dự án phục vụ cảng biển, logistics, kết nối hàng không và những ngành công nghiệp có giá trị gia tăng cao.

Đồng thời, phải quan tâm giải quyết những vấn đề đang ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người dân như ngập úng, ô nhiễm môi trường, nhà ở và an sinh xã hội.

Tuy nhiên, tôi muốn nhấn mạnh rằng, vấn đề không phải là chúng ta đặt ra thật nhiều mục tiêu, mà là phải lựa chọn được những công việc cần làm trước và có khả năng tạo điều kiện cho những công việc tiếp theo.

Muốn vậy, phải tổ chức huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực phát triển, bao gồm ngân sách nhà nước, nguồn lực xã hội, khu vực kinh tế tư nhân và các nhà đầu tư quốc tế.

Nguồn lực của Thành phố dù lớn đến đâu cũng không phải là vô hạn. Vì thế, từng dự án phải được cân nhắc về tính cấp thiết, hiệu quả đầu tư và khả năng đóng góp cho sự phát triển chung.

Trong giai đoạn 2026 - 2030, điều TP.HCM cần nhất là tạo ra được những chuyển biến rõ rệt trong giải quyết các điểm nghẽn hiện hữu, đồng thời hình thành những nền tảng hạ tầng quan trọng cho không gian phát triển mới. Nếu làm tốt ngay từ những bước đầu, Thành phố sẽ có điều kiện thuận lợi hơn rất nhiều để thực hiện những mục tiêu lớn trong các giai đoạn tiếp theo.

KTS. Trần Ngọc Chính - Chủ tịch Hội Quy hoạch Phát triển đô thị Việt Nam
Trong giai đoạn 2026 - 2030, điều TP.HCM cần nhất là tạo ra được những chuyển biến rõ rệt trong giải quyết các điểm nghẽn hiện hữu, đồng thời hình thành nền tảng hạ tầng quan trọng cho không gian phát triển mới. Nếu làm tốt ngay từ những bước đầu, Thành phố sẽ có điều kiện thuận lợi hơn để thực hiện những mục tiêu lớn trong các giai đoạn tiếp theo.

- Thưa ông, Nghị quyết 09-NQ/TW của Bộ Chính trị đặt mục tiêu đến năm 2030, TP.HCM có vị trí nổi trội ở Đông Nam Á; năm 2045 trở thành trung tâm kinh tế, văn hóa, xã hội, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của châu Á; năm 2075 vươn tới vị thế đô thị toàn cầu. Gắn với tầm nhìn quy hoạch 100 năm vừa được HĐND Thành phố thông qua, ông đánh giá triển vọng hiện thực hóa những mục tiêu này ra sao? Đâu là những cơ sở để tin tưởng vào hành trình phát triển dài hạn của TP.HCM?

KTS. Trần Ngọc Chính: Tôi cho rằng những mục tiêu mà Bộ Chính trị đặt ra cho TP.HCM là rất lớn, thể hiện khát vọng phát triển của Thành phố trong một giai đoạn mới.

Để trở thành một đô thị toàn cầu chắc chắn không phải là câu chuyện đơn giản, bởi điều này đòi hỏi sự phát triển toàn diện về kinh tế, hạ tầng, khoa học, công nghệ, chất lượng nguồn nhân lực và môi trường sống.

Tuy nhiên, nếu nhìn vào những điều kiện và tiềm lực hiện có, tôi nghĩ TP.HCM hoàn toàn có cơ sở để hướng tới mục tiêu ấy.

Trước hết, Thành phố có lợi thế rất lớn về quy mô và không gian phát triển. Với diện tích rộng, quy mô dân số lớn, điều kiện địa lý thuận lợi và một cấu trúc kinh tế đa dạng, TP.HCM có những nền tảng quan trọng để phát triển thành trung tâm kinh tế lớn của khu vực.

TP.HCM còn có lực lượng lao động lớn, nhiều trường đại học, cơ sở đào tạo, nghiên cứu khoa học, các doanh nghiệp và đội ngũ nhân lực có trình độ chuyên môn cao. Nguồn lực con người là điều kiện rất quan trọng để phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và những ngành kinh tế có giá trị gia tăng lớn.

Lợi thế tiếp theo là khả năng kết nối với các thị trường và không gian kinh tế rộng lớn.

TP.HCM vốn đã có quan hệ kinh tế, thương mại và hợp tác với nhiều quốc gia, doanh nghiệp, nhà đầu tư trên thế giới. Với vị trí địa kinh tế và những điều kiện phát triển mới, Thành phố có cơ hội mở rộng vai trò trong mạng lưới kinh tế khu vực, tham gia sâu hơn vào các hoạt động giao thương, tài chính, dịch vụ và đổi mới sáng tạo quốc tế.

Một lợi thế khác là TP.HCM có khả năng hội tụ và phát huy những nguồn lực phát triển rất lớn của đất nước. Đây là nơi tập trung nhiều doanh nghiệp, nhà đầu tư, nguồn nhân lực và những hoạt động kinh tế năng động.

Tất nhiên, để trở thành một đô thị toàn cầu thì không thể chỉ dựa vào tăng trưởng kinh tế. Thành phố còn phải phát triển đồng đều về văn hóa, giáo dục, khoa học, công nghệ, chất lượng sống và những giá trị đặc trưng của một đô thị hiện đại.

Cá nhân tôi kỳ vọng rằng TP.HCM có thể trở thành một đô thị toàn cầu sớm hơn mốc năm 2075. Nếu trong khoảng 30 năm tới, TP.HCM biết phát huy tốt những tiềm lực sẵn có, tận dụng được cơ hội từ khoa học, công nghệ, hội nhập quốc tế và thực hiện hiệu quả những định hướng phát triển chiến lược, tôi nghĩ Thành phố hoàn toàn có thể vươn lên ngang tầm với nhiều đô thị lớn trên thế giới.

- Xin trân trọng cảm ơn KTS. Trần Ngọc Chính về những chia sẻ và góc nhìn sâu sắc đối với Quy hoạch tổng thể TP.HCM thời kỳ 2025 - 2050, tầm nhìn 100 năm!

Ý kiến của bạn
Bình luận
Xem thêm bình luận

Đọc thêm

Thương hiệu dẫn đầu

Lên đầu trang
Top