Thích
Ẩn mình giữa thung lũng Đan Kia – Suối Vàng, thuộc phường Lang Biang (tỉnh Lâm Đồng), Nhà máy thủy điện Ankroet không chỉ là công trình phát điện đầu tiên của Việt Nam, mà còn là dấu tích đặc biệt của một thời kỳ kỹ thuật còn phụ thuộc gần như hoàn toàn vào sức người.
Nhà máy nằm dưới thung lũng giữa rừng sâu, bao quanh là cảnh quan rừng tự nhiên tuyệt đẹp. Ảnh: Huy Hùng
Thủy điện Ankroet được người Pháp khởi công xây dựng vào tháng 10/1942 và hoàn thành năm 1945, chính thức phát điện từ năm 1946. Trong điều kiện thiếu thốn máy móc, toàn bộ công trình chủ yếu được thi công bằng lao động thủ công, với vật liệu chính là đá chẻ.
Nhà máy ban đầu được lắp đặt 2 tổ máy, tổng công suất chỉ 600 kW, cung cấp điện cho các biệt thự và khu vực trung tâm Đà Lạt, kết hợp vận hành cùng nhà máy điện diesel thời bấy giờ.
Nhà máy chủ yếu được thi công bằng lao động thủ công, với vật liệu chính là đá chẻ. Ảnh: Huy Hùng
Đến năm 1960, nhằm phục vụ việc xây dựng thủy điện Đa Nhim, phía Nhật Bản đã nâng công suất Ankroet lên 3.100 kW. Năm 2004, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) tiếp tục cải tạo, nâng công suất lên 4.400 kW, đưa sản lượng điện bình quân đạt gần 22 triệu kWh/năm, hòa vào lưới điện quốc gia.
Theo thiết kế ban đầu, hệ thống Ankroet gồm đập tự tràn dài 97m, cao 10m, hồ chứa dung tích khoảng 1 triệu m3 nước. Nước được dẫn qua đường hầm xuyên núi dài 536m, tiết diện hình móng ngựa, kết hợp giếng điều áp cao 44m và đường ống thép dài 160m dẫn về nhà máy.
Đáng chú ý, toàn bộ đường hầm này được đào hoàn toàn thủ công trong điều kiện hiểm trở, thiếu thốn. Vật tư, thiết bị được tháo rời, vận chuyển bằng sức người vượt rừng, lội suối để đưa vào công trường.
Theo chia sẻ của lãnh đạo nhà máy, hàng nghìn công nhân từ nhiều vùng miền đã tham gia xây dựng công trình trong điều kiện lao động khắc nghiệt, thiếu thốn lương thực, thuốc men. Không ít người đã ngã xuống trước ngày công trình hoàn thành.
Để tưởng nhớ những hy sinh đó, một bia tưởng niệm đã được dựng ngay cạnh nhà máy – nơi yên tĩnh giữa rừng thông, ghi dấu công lao của những con người đã góp phần tạo nên "công trình thế kỷ".
Khác với hình dung về một nhà máy công nghiệp, Ankroet mang dáng dấp của một biệt thự nghỉ dưỡng giữa rừng thông. Các hạng mục được xây dựng chủ yếu bằng đá chẻ, liên kết bằng vữa, tạo nên vẻ đẹp mộc mạc, hài hòa với cảnh quan tự nhiên.
Nhà máy nằm cách trung tâm Đà Lạt khoảng 15km, bao quanh là rừng thông và hồ nước, tạo nên không gian vừa kỹ thuật vừa thơ mộng – hiếm có trong các công trình thủy điện.
Hiện nay, nhiều thiết bị cũ như tuabin, bánh xe công tác… vẫn được trưng bày tại khu vực nhà máy, góp phần tái hiện lại một giai đoạn phát triển đầy gian khó của ngành điện lực.
Một trong những tổ máy đầu tiên được trưng bày tại khuôn viên nhà máy. Ảnh: Huy Hùng
Dù không còn giữ vai trò chủ lực trong cung cấp điện, Thủy điện Ankroet vẫn mang giá trị đặc biệt về lịch sử, kỹ thuật, kiến trúc và cảnh quan. Công trình hiện là điểm đến thu hút du khách, mỗi năm đón hàng nghìn lượt tham quan.
Nhà máy hiện do Công ty Điện lực Lâm Đồng (thuộc Tổng Công ty Điện lực miền Nam) quản lý, vận hành. Đơn vị này được thành lập từ năm 1976, trên cơ sở tiếp quản các trung tâm điện lực tại Đà Lạt, Bảo Lộc và hệ thống điện nông thôn.
Trải qua gần nửa thế kỷ phát triển, ngành điện Lâm Đồng đã xây dựng hệ thống lưới điện hiện đại, phủ rộng toàn tỉnh, góp phần đảm bảo nguồn điện cho phát triển kinh tế – xã hội. Giai đoạn 2016–2020, điện thương phẩm của tỉnh tăng trưởng bình quân 8,84%/năm.
Từ một công trình sơ khai giữa đại ngàn, Ankroet hôm nay không chỉ là "nguồn sáng đầu tiên" của Đà Lạt, mà còn là biểu tượng của ý chí, kỹ thuật và ký ức – nơi lịch sử vẫn hiện hữu giữa thiên nhiên.
