Quy hoạch Hà Nội 100 năm: Lần đầu tiên Thủ đô định hình mạng lưới 14 đô thị trên hơn 176.700ha đất

Lần đầu tiên, Thủ đô Hà Nội định hình mạng lưới 14 đô thị với chức năng riêng, liên kết bằng hệ thống giao thông hiện đại, hướng tới giảm áp lực cho khu vực lõi và mở rộng không gian tăng trưởng trong dài hạn. Đây cũng được xem là một trong những nội dung đáng chú ý được thể hiện trong bản Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm mới được công bố.

Từ mô hình đô thị đơn cực đến mạng lưới 14 đô thị

Trong nhiều năm, quá trình phát triển của Hà Nội chủ yếu xoay quanh khu vực nội đô cũng như các vành đai mở rộng. Tuy nhiên, Quy hoạch Thủ đô thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 và định hướng phát triển không gian đến năm 2125 đã đưa ra một cách tiếp cận hoàn toàn khác.

Theo phương án đang được trưng bày tại Triển lãm Quy hoạch Thủ đô, Hà Nội lần đầu tiên định hình mạng lưới 14 đô thị với vai trò, chức năng và định hướng phát triển riêng, thay vì tiếp tục mở rộng theo mô hình tập trung về khu vực trung tâm.

Đến năm 2045, tổng diện tích đất của hệ thống 14 đô thị dự kiến đạt khoảng 176.708ha, tương đương khoảng 52% diện tích tự nhiên của toàn thành phố. Đến năm 2065, quy mô này tiếp tục mở rộng lên khoảng 201.060 ha, chiếm gần 60% diện tích tự nhiên của Hà Nội.

Đây là bước chuyển đáng chú ý trong tư duy quy hoạch của Thủ đô, khi trọng tâm không còn là mở rộng nội đô, mà là tổ chức lại toàn bộ không gian phát triển theo mô hình đa trung tâm, phân bố lại dân cư, việc làm và các cực tăng trưởng trên phạm vi toàn thành phố.

Phía Tây và phía Nam trở thành hai hướng phát triển chủ đạo

Bản đồ quy hoạch cho thấy không gian đô thị tương lai của Hà Nội sẽ mở rộng mạnh nhất về phía Tây và phía Nam.

Riêng khu vực phía Tây được quy hoạch 6 đô thị, gồm Hòa Lạc; Xuân Mai; Sơn Tây - Tây Đằng - Tản Viên Sơn; đô thị dọc Quốc lộ 32 và trục Tây Thăng Long; đô thị dọc Đại lộ Thăng Long; cùng đô thị dọc Quốc lộ 6.

Trong số này, Hòa Lạc tiếp tục giữ vai trò hạt nhân đổi mới sáng tạo của Thủ đô. Với diện tích khoảng 10.099ha, đây là đô thị lớn nhất khu vực phía Tây, được định hướng trở thành trung tâm khoa học - công nghệ, giáo dục chất lượng cao và quản lý Khu Công nghệ cao Hòa Lạc. Dân số dự kiến đạt khoảng 800.000 người vào năm 2045.

Ở phía Nam, Hà Nội định hướng phát triển 4 đô thị, gồm Đô thị Olympic, Thường Tín - Phú Xuyên, Vân Đình - Đại Nghĩa và đô thị dọc Quốc lộ 1A.

Không gian này được xác định là cửa ngõ phát triển mới của Thủ đô, gắn với các hành lang giao thông chiến lược, logistics, đường sắt tốc độ cao và định hướng hình thành sân bay quốc tế thứ hai của Vùng Thủ đô trong tương lai.

Đô thị Olympic và TOD sẽ dẫn dắt quá trình mở rộng không gian

Điểm nhấn đáng chú ý trong quy hoạch là Đô thị Olympic ở phía Nam.

Với quy mô gần 14.000ha, khu vực này không chỉ là trung tâm thể thao mới của Hà Nội mà còn được định hướng phát triển thành một đô thị hiện đại, đóng vai trò động lực tăng trưởng ở cửa ngõ phía Nam.

Theo quy hoạch, đô thị sẽ được tổ chức theo mô hình TOD (Transit-Oriented Development), lấy hệ thống giao thông công cộng làm hạt nhân phát triển. Không gian đô thị ưu tiên tăng tỷ lệ công trình cao tầng tại các khu vực gần đầu mối giao thông, đồng thời mở rộng diện tích cây xanh, không gian công cộng và giảm phụ thuộc vào phương tiện cá nhân.

Định hướng này cũng được áp dụng trên phạm vi toàn thành phố.

Gắn với mạng lưới đường sắt đô thị dài khoảng 979 km, Hà Nội dự kiến hình thành 5-10 TOD cấp quốc gia hoặc cấp vùng, 20-30 TOD cấp thành phố và khoảng 120-150 TOD cấp khu vực.

Riêng phía Nam sẽ có 2 TOD cấp quốc gia, đóng vai trò hạt nhân phát triển các vùng động lực mới, từng bước phân bổ lại dân cư và việc làm ra ngoài khu vực trung tâm.

Nội đô giữ vai trò trung tâm, sông Hồng trở thành trục phát triển mới

Trong khi mở rộng mạnh về các hướng Tây và Nam, khu vực hữu ngạn sông Hồng vẫn được giữ vai trò là trung tâm chính trị, hành chính, văn hóa và tài chính của Thủ đô.

Theo quy hoạch, đô thị trung tâm duy trì quy mô khoảng 45.300ha đến năm 2065, với dân số dự kiến khoảng 6,36 triệu người vào năm 2045.

Thành phố định hướng bảo tồn khu vực nội đô lịch sử, đồng thời nghiên cứu hình thành trung tâm tài chính mới dựa trên lợi thế tập trung các cơ quan Trung ương, tổ chức tài chính và hệ thống ngân hàng.

Song song với đó, không gian hai bên sông Hồng được xác định là trục cảnh quan - văn hóa - sinh thái quan trọng của Hà Nội trong thế kỷ tới.

Đến năm 2045, khu vực này dự kiến phát triển khoảng 11.425ha đất đô thị, tăng lên 15.488ha vào năm 2065, với quy mô dân số khoảng 1,2 triệu người. Quy hoạch ưu tiên phát triển công viên, quảng trường, không gian công cộng, dịch vụ văn hóa, du lịch và giải trí, đồng thời bảo tồn giá trị lịch sử, cảnh quan của dòng sông gắn bó với quá trình hình thành Thăng Long - Hà Nội.

Chuẩn bị quỹ đất cho nhiều thập kỷ phát triển

Một điểm đáng chú ý khác trong đồ án là việc Hà Nội không chỉ quy hoạch cho nhu cầu trước mắt mà còn dành nguồn lực cho các giai đoạn phát triển dài hạn.

Thành phố dự kiến tạo lập khoảng 3.000ha quỹ đất dự phòng tại 10 vị trí chiến lược, gồm khu vực cầu Thăng Long, Nhật Tân, Tứ Liên và các nút giao giữa Vành đai 4, Vành đai 5 với Đại lộ Thăng Long, cao tốc Pháp Vân - Cầu Giẽ... Những khu đất này sẽ được giữ nguyên quy mô lớn để phục vụ các dự án chiến lược trong tương lai, tránh tình trạng chia nhỏ, manh mún.

Bên cạnh đó, Hà Nội cũng quy hoạch khoảng 17.000ha đất dự trữ phát triển đô thị tại 6 khu vực thuộc phía Nam, phía Tây và Mê Linh nhằm tạo dư địa mở rộng khi nhu cầu phát triển gia tăng.

Nhìn tổng thể, mạng lưới 14 đô thị không đơn thuần là sự gia tăng về số lượng các khu vực phát triển.

Điều quan trọng hơn là Hà Nội đang chuyển từ tư duy phát triển tập trung sang mô hình đa trung tâm, trong đó mỗi đô thị được định vị một chức năng riêng, kết nối bằng hệ thống metro, TOD và các trục giao thông chiến lược. Cấu trúc này được kỳ vọng sẽ giảm áp lực cho khu vực lõi, phân bổ lại dân cư và hoạt động kinh tế, đồng thời tạo nền tảng để Thủ đô phát triển cân bằng, bền vững trong nhiều thập kỷ tới.