Quy hoạch hồ nước ngọt 200 triệu năm tuổi, lớn nhất Việt Nam, đẹp nhất thế giới thành điểm đến du lịch khác biệt

Hồ Ba Bể, nay thuộc tỉnh Thái Nguyên (tỉnh Bắc Kạn cũ), được ví như "viên ngọc xanh" của vùng Đông Bắc. Hình thành cách đây hơn 200 triệu năm, hồ nước ngọt tự nhiên lớn nhất Việt Nam có chiều dài hơn 8km, diện tích khoảng 650ha, nằm ở độ cao 150m so với mực nước biển. Bao quanh hồ là hệ sinh thái rừng nguyên sinh, núi đá vôi, hang động và dòng sông Năng xanh ngắt, tạo nên quần thể cảnh quan hiếm có. Với giá trị nổi bật về cảnh quan và sinh thái, Hồ Ba Bể được UNESCO xếp vào Top 20 hồ nước ngọt đẹp nhất thế giới cần được bảo vệ và phát triển.

Không chỉ sở hữu thiên nhiên kỳ vĩ, Ba Bể còn là nơi sinh sống của đồng bào Tày, Nùng, Dao, Mông… với đời sống văn hóa đậm bản sắc, phù hợp phát triển du lịch sinh thái, trải nghiệm và giáo dục môi trường.

Ngày 10/5, đồng chí Trịnh Xuân Trường, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy Thái Nguyên, dẫn đầu đoàn công tác khảo sát một số điểm phát triển du lịch cộng đồng, vùng sản xuất đặc sản truyền thống và các khu vực thuộc quy hoạch phân khu du lịch trọng điểm vùng hồ Ba Bể.

Điểm khảo sát đầu tiên là thôn Khuân Bang, xã Chợ Mới – nơi được định hướng phát triển du lịch cộng đồng theo mô hình bản văn hóa dân tộc Tày. Thôn hiện có 58 hộ dân, bắt đầu làm du lịch từ năm 2023 với sự hỗ trợ của tỉnh về quy hoạch cảnh quan, vốn vay và tập huấn nghiệp vụ.

Theo đánh giá, Khuân Bang vẫn giữ được kiến trúc nhà sàn truyền thống cùng không gian sinh hoạt mang đậm bản sắc bản địa, thuận lợi để phát triển các sản phẩm du lịch trải nghiệm văn hóa cộng đồng. Tuy nhiên, hạ tầng du lịch còn thiếu đồng bộ, từ giao thông kết nối, bãi đỗ xe đến dịch vụ lưu trú và cảnh quan.

Tại đây, Bí thư Tỉnh ủy Trịnh Xuân Trường nhấn mạnh phát triển du lịch cộng đồng phải đặt người dân làm trung tâm, giữ gìn hồn cốt văn hóa bản địa, tránh bê tông hóa hay thương mại hóa làm mất bản sắc. Đồng thời, địa phương cần xây dựng các sản phẩm đặc trưng gắn với văn hóa Tày, ẩm thực và trải nghiệm đời sống bản địa. Tỉnh cũng định hướng nghiên cứu mô hình điểm du lịch cộng đồng đạt chuẩn châu Á để nhân rộng trong tương lai.

Đoàn công tác sau đó khảo sát vùng chè Shan tuyết và nghề nấu rượu men lá truyền thống tại các thôn Nà Bay, Nà Hồng, xã Đồng Phúc. Khu vực này sở hữu khí hậu mát mẻ quanh năm, nhiều đồi chè cổ thụ phủ mây, tạo nên cảnh quan đặc trưng hiếm có.

Dù nhiều diện tích chè Shan tuyết và nghề làm men lá vẫn được lưu giữ theo phương thức truyền thống, việc khai thác du lịch còn hạn chế do quy mô nhỏ lẻ, thiếu không gian trải nghiệm và liên kết tour tuyến.

Trao đổi với địa phương, Bí thư Tỉnh ủy gợi mở mô hình du lịch trải nghiệm "trà trong mây", kết hợp giữa vùng chè Shan tuyết cổ, văn hóa bản địa và nghỉ dưỡng sinh thái. Theo đồng chí, đây là lợi thế riêng biệt mà không phải địa phương nào cũng có, cần được phát triển thành sản phẩm du lịch có chiều sâu và dấu ấn riêng.

Trong chương trình khảo sát, đoàn cũng đến nhiều khu vực nằm trong định hướng quy hoạch du lịch hồ Ba Bể như Động Hua Mạ, bản Pác Ngòi, bản Cốc Tộc, khu Khau Qua – Nặm Dài, dọc sông Năng và thác Đầu Đẳng. Các khu vực này sở hữu hệ sinh thái rừng, hồ, sông, thác phong phú và vẫn lưu giữ được không gian bản làng truyền thống.

Tuy nhiên, hạ tầng kết nối giữa các điểm du lịch còn hạn chế, nhiều tuyến đường nhỏ hẹp, dịch vụ du lịch manh mún và thiếu sản phẩm liên kết. Điều này đòi hỏi địa phương phải có chiến lược quy hoạch bài bản, tầm nhìn dài hạn và thu hút nhà đầu tư đủ năng lực để tạo đột phá cho ngành du lịch.

Đối với khu vực hồ Ba Bể, Bí thư Tỉnh ủy yêu cầu việc quy hoạch và đầu tư phát triển du lịch phải gắn với bảo tồn cảnh quan, hệ sinh thái và giá trị di sản. Mục tiêu là xây dựng Ba Bể trở thành điểm đến sinh thái, nghỉ dưỡng và trải nghiệm văn hóa cộng đồng mang bản sắc riêng của vùng Trung du, miền núi phía Bắc, nhưng không đánh đổi môi trường và bản sắc văn hóa để phát triển bằng mọi giá.