Thích
Tọa lạc trên dòng sông Đà, hồ Hòa Bình (thuộc tỉnh Phú Thọ sau khi sắp xếp đơn vị hành chính) không chỉ là nguồn cung cấp nước cho Nhà máy Thủy điện Hòa Bình mà còn là một trong những hồ chứa nhân tạo lớn nhất Việt Nam, giữ vai trò đặc biệt quan trọng đối với an ninh năng lượng, thủy lợi và phát triển kinh tế vùng Tây Bắc.
Hồ được hình thành trong quá trình xây dựng Nhà máy Thủy điện Hòa Bình. Với chiều dài khoảng 230km, trải dài từ Hòa Bình đến Sơn La, hồ có dung tích lên tới 9,5 tỷ m3 nước, lớn nhất cả nước hiện nay. Quy mô này lớn gấp khoảng 2,5 lần hồ Thác Bà và gấp 6 lần hồ Dầu Tiếng. Nếu tính theo mức sử dụng bình quân 100 lít nước/người/ngày, lượng nước trong hồ đủ đáp ứng nhu cầu sinh hoạt của toàn bộ dân số Việt Nam trong khoảng 2 năm 7 tháng.
Không chỉ sở hữu trữ lượng nước khổng lồ, hồ Hòa Bình còn có diện tích mặt nước khoảng 80km2, rộng gấp 16 lần hồ Tây và gấp 667 lần hồ Gươm. Trên mặt hồ hiện có 47 đảo lớn nhỏ, gồm 11 đảo đá vôi và 36 đảo núi đất, tạo nên khung cảnh sơn thủy hữu tình đặc trưng của vùng Tây Bắc.
Hồ Hoà Bình. Ảnh: Lễ Lễ
Nhờ cảnh quan thiên nhiên độc đáo cùng hệ sinh thái lòng hồ phong phú, hồ Hòa Bình đang trở thành điểm đến hấp dẫn đối với du khách. Các hoạt động du thuyền khám phá lòng hồ, tham quan đảo, trải nghiệm văn hóa Mường và tìm hiểu đời sống cộng đồng ven hồ ngày càng thu hút đông đảo du khách trong và ngoài nước.
Bên cạnh du lịch, hồ Hòa Bình còn là vùng nuôi trồng thủy sản trọng điểm của địa phương. Năm 2022, khu vực lòng hồ có khoảng 4.900 lồng nuôi cá, tạo việc làm và nguồn thu nhập ổn định cho gần 2.000 lao động, góp phần thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế khu vực.
Điểm nhấn nổi bật nhất của hồ Hòa Bình là Nhà máy Thủy điện Hòa Bình - công trình năng lượng trọng điểm quốc gia được khởi công năm 1979 và hoàn thành vào năm 1994. Với 8 tổ máy, công suất lắp đặt 1.920MW và hệ thống 12 cửa xả đáy, đây từng là nhà máy thủy điện lớn nhất Đông Nam Á trong thế kỷ XX.
Đến ngày 19/12/2025, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) và Ban Quản lý dự án Điện 1 đã khánh thành dự án mở rộng Nhà máy Thủy điện Hòa Bình. Sau khi bổ sung thêm 2 tổ máy mới, tổng công suất nhà máy đạt 2.400MW với 10 tổ máy, ngang bằng Nhà máy Thủy điện Sơn La. Theo EVN, đây hiện là hai nhà máy thủy điện có công suất lớn nhất Việt Nam và thuộc nhóm lớn nhất khu vực Đông Nam Á.
Không chỉ là công trình năng lượng, thủy điện Hòa Bình còn trở thành điểm tham quan nổi tiếng. Du khách có thể tham quan hầm máy, nhà truyền thống lưu giữ "bức thư thế kỷ" của các thế hệ xây dựng công trình, đồng thời chiêm ngưỡng quy mô đồ sộ của đập thủy điện trên dòng sông Đà.
Thủy điện Hòa Bình. Ảnh: Internet
Những năm gần đây, hồ Hòa Bình ngày càng khẳng định vai trò là động lực phát triển du lịch của địa phương. Riêng năm 2023, tỉnh Hòa Bình cũ đã đón khoảng 3,8 triệu lượt khách, trong đó khu du lịch hồ Hòa Bình giữ vai trò hạt nhân tăng trưởng.
Nhận thấy tiềm năng đặc biệt về cảnh quan và văn hóa, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Quy hoạch tổng thể phát triển Khu du lịch Quốc gia hồ Hòa Bình đến năm 2030. Theo định hướng, nơi đây sẽ trở thành trung tâm du lịch lớn nhất của tỉnh Phú Thọ và là một trong 12 khu du lịch quốc gia trọng điểm của vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ, với sản phẩm chủ lực là du lịch trải nghiệm văn hóa Mường gắn với hệ sinh thái lòng hồ.
Theo quy hoạch, khu du lịch hồ Hòa Bình sẽ được phát triển trên diện tích khoảng 52.200ha, gồm 6 phân khu chức năng lớn, gần 6.000 phòng lưu trú và khả năng đón từ 2,5-3 triệu lượt khách vào năm 2035.
Khu du lịch hồ Hòa Bình. Ảnh: Internet
Trong đó, phân khu Hiền Lương - Thanh Bình - Vầy Nưa (Đà Bắc) được định hướng phát triển thành khu nghỉ dưỡng sinh thái với khoảng 1.100 phòng khách sạn. Phân khu Ngòi Hoa - Thung Nai - Suối Hoa (Cao Phong và Tân Lạc) sẽ trở thành trung tâm dịch vụ du lịch của toàn khu, với diện tích đất xây dựng các khu chức năng khoảng 1.100ha và quy mô lưu trú từ 3.000-3.100 phòng.
Tuy nhiên, để trở thành khu du lịch quốc gia đúng nghĩa, hồ Hòa Bình vẫn cần vượt qua nhiều thách thức. Bên cạnh lợi thế nổi bật về tài nguyên thiên nhiên và bản sắc văn hóa, khu vực này cần tiếp tục đầu tư mạnh vào hạ tầng giao thông, cơ sở lưu trú, dịch vụ du lịch và các công trình kỹ thuật nhằm đáp ứng các tiêu chí về chất lượng dịch vụ, năng lực đón khách và khả năng kết nối vùng.
Song song với quy hoạch du lịch, hàng loạt dự án hạ tầng giao thông trọng điểm cũng đang được đẩy nhanh tiến độ. Các tuyến cao tốc như Hòa Bình - Mộc Châu, dự án mở rộng cao tốc Hòa Lạc - Hòa Bình cùng hệ thống giao thông liên vùng sẽ góp phần rút ngắn thời gian di chuyển từ Hà Nội lên Tây Bắc, mở ra dư địa phát triển mới cho khu du lịch hồ Hòa Bình trong những năm tới.
Từ một hồ chứa phục vụ thủy điện, hồ Hòa Bình đang từng bước chuyển mình thành trung tâm du lịch, kinh tế và dịch vụ quy mô lớn của vùng Tây Bắc. Với lợi thế hiếm có về cảnh quan, văn hóa và hạ tầng ngày càng hoàn thiện, nơi đây được kỳ vọng sẽ trở thành một trong những điểm đến hấp dẫn nhất miền Bắc trong tương lai.
