Thành phố trực thuộc Trung ương nhỏ nhất Việt Nam dự kiến di dời khoảng 7.000 hộ dân, chuyện gì đang xảy ra?

Theo kết quả rà soát đến đầu năm 2026, TP. Hải Phòng hiện có 177 chung cư cũ, phần lớn được xây dựng từ giai đoạn 1960–1985. Các công trình này tập trung chủ yếu tại khu vực phía Đông thành phố với 148 tòa, trong khi phía Tây chỉ có 29 tòa. Đặc điểm chung là quy mô thấp tầng (2–5 tầng), không có thang máy, diện tích căn hộ nhỏ hẹp chỉ khoảng 25–30m2, thiếu không gian sinh hoạt khép kín và không còn phù hợp với tiêu chuẩn nhà ở hiện đại.

Không chỉ lạc hậu về thiết kế, chất lượng công trình cũng đang ở mức đáng báo động. Kết quả kiểm định cho thấy có tới 66 tòa chung cư được xếp loại D – mức nguy hiểm cao nhất, cần khẩn cấp di dời hoặc phá dỡ. Bên cạnh đó, 58 tòa ở mức C cần được gia cố, sửa chữa, 7 tòa ở mức B, trong khi còn tới 46 tòa chưa được kiểm định, tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Thực trạng xuống cấp còn bị trầm trọng hơn bởi tình trạng cơi nới, lấn chiếm diễn ra phổ biến. Hệ thống hạ tầng kỹ thuật như điện, nước, thoát nước tại nhiều khu nhà cũng đã hư hỏng, thiếu đồng bộ, không đáp ứng nhu cầu sinh hoạt. Những bất cập này khiến việc cải tạo đơn lẻ từng tòa gần như không khả thi, đặt ra yêu cầu cấp thiết về một chiến lược cải tạo tổng thể gắn với tái cấu trúc đô thị.

Trước áp lực đó, UBND TP. Hải Phòng đã giao Sở Xây dựng xây dựng kế hoạch tổng thể, phân loại rõ các nhóm chung cư tiếp tục sử dụng, cần cải tạo hoặc buộc phải phá dỡ. Mục tiêu không chỉ xử lý các công trình nguy hiểm mà còn từng bước xóa bỏ các khu nhà tập thể cũ, hình thành diện mạo đô thị văn minh, hiện đại hơn.

Đáng chú ý, từ năm 2022, thành phố đã ban hành Nghị quyết 04 về phát triển nhà ở xã hội, gắn với việc giải quyết chỗ ở cho các hộ dân tại chung cư cũ. Theo đó, khoảng 5.700 hộ dân thuộc diện nhà xuống cấp nghiêm trọng sẽ được bố trí tái định cư tại các dự án nhà ở xã hội ở Đồ Sơn, Ngô Quyền, Lê Chân và Kiến An. Một số dự án đã được triển khai, bước đầu thu hút hàng trăm hộ dân đăng ký mua hoặc thuê mua.

Tuy nhiên, để đẩy nhanh tiến độ di dời và cải tạo, thành phố vẫn cần cơ chế đủ hấp dẫn để thu hút doanh nghiệp tham gia phát triển nhà ở xã hội, đồng thời đảm bảo hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người dân và nhà đầu tư.

Theo kế hoạch, giai đoạn 2026–2030, Hải Phòng sẽ triển khai chương trình quy mô lớn nhằm di dời, tái định cư và cải tạo các chung cư xuống cấp, với khoảng 7.000 hộ dân bị ảnh hưởng.

Trong giai đoạn 2026–2028, thành phố ưu tiên xử lý các công trình cấp D – nhóm nguy hiểm nhất. Cụ thể, 66 tòa với khoảng 2.200 căn hộ sẽ được bố trí lại chỗ ở, cùng với khoảng 190 căn thuộc các công trình cấp B, C bị hư hỏng nặng. Nguồn quỹ nhà tái định cư được lấy từ các dự án nhà ở xã hội như: Tổng kho 3 Lạc Viên (1.680 căn), ngõ 75 Lý Thánh Tông (68 căn), khu cải tạo chung cư cũ Đồng Tâm (9.310 căn) và chung cư Tạ Quang Bửu (390 căn).

Giai đoạn 2028–2030, thành phố tiếp tục xử lý 65 tòa chung cư cấp B, C và 46 công trình chưa kiểm định, tương ứng khoảng 2.570 căn hộ. Quỹ nhà tái định cư sẽ được bổ sung từ các dự án nhà ở xã hội tại phường Lê Chân (XH1, XH2 – 890 căn), khu đô thị Cầu Rào 2 (923 căn), khu vực đầm Bắc Giang (633 căn) và khu đô thị mới phía Đông phường Hải Dương (130 căn).

Song song với việc di dời, Hải Phòng cũng định hướng tái phân bổ quỹ đất sau khi phá dỡ chung cư cũ. Thay vì chỉ xây dựng lại nhà ở, nhiều khu đất sẽ được chuyển đổi thành công trình hạ tầng xã hội như trường học, công viên, bãi đỗ xe. Cụ thể, các khu tại ngõ 246 Đà Nẵng, Thái Phiên, Lâm Tường và số 20 Nguyễn Công Trứ được quy hoạch làm trường học; trong khi các khu tại An Dương, ngõ 166 Chùa Hàng và Kiến An sẽ trở thành công viên, bãi đỗ xe – góp phần cải thiện đáng kể chất lượng sống tại khu vực trung tâm.

Trước mắt, thành phố đặt mục tiêu hoàn thành tháo dỡ 37 tòa chung cư nguy hiểm tại các khu Đồng Quốc Bình, Vạn Mỹ và Bình Minh trước tháng 6/2026, đồng thời hoàn tất kiểm định 46 công trình còn lại.

Về chính sách, các hộ dân sẽ được bồi thường, hỗ trợ theo quy định và có quyền đăng ký mua hoặc thuê nhà ở xã hội. Tuy nhiên, bài toán tài chính vẫn là rào cản lớn khi mức giá căn hộ 50m2 dao động từ 861–966 triệu đồng, cao hơn đáng kể so với tiền bồi thường, buộc nhiều hộ dân phải bù thêm chi phí.

Để tháo gỡ khó khăn này, Hải Phòng đang đẩy nhanh tiến độ các dự án nhà ở xã hội trọng điểm như Tổng kho 3 Lạc Viên, Đồng Hòa, đồng thời đề nghị Ngân hàng Chính sách xã hội triển khai các gói tín dụng ưu đãi, tạo điều kiện cho người thu nhập thấp tiếp cận nhà ở.

Trong tổng thể, chương trình cải tạo chung cư cũ không chỉ là bài toán an sinh, mà còn là bước đi chiến lược nhằm tái cấu trúc không gian đô thị, nâng cấp hạ tầng và kiến tạo một diện mạo phát triển bền vững cho Hải Phòng trong giai đoạn tới.